"Adaptasiya (biologiya)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

263 bayt əlavə edildi ,  3 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
'''Adaptasiya (biologiya)''' — orqanizmlərin ([[fərd]], [[populyasiya]], [[növ]]) quruluş və funksiyalarının, eləcə də onların orqanlarının mühit şəraitinə uyğunlaşmasıdır. Bir çox nəsillərin ömrü boyu dəyişilən yeni mühit şəraitinə uyğunlaşmasıuyğunlaşmasıdır. (məs. soyuğun təsiri ilə heyvanlarda tük, yaxud yunun uzanması).<ref>Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.</ref> Mühitin dəyişilməsi ilə əlaqədar yeni keyfiyyət dəyişikliyi kimi meydana çıxan Aliadaptasiya ali bitki və heyvan orqanizmləri arasında geniş yayılmışdır. Adaptasiyaya aid bir sıra misallar göstərmək olar.
Adaptasiya-gözünGözün həssaslığının işıqlanma şəraitinə uyğunlaşması adaptasiyaya aid nümunələrdən biridir. Parlaq işıqdan qaranlığa keçdikdə gözün həssaslığı artır (qqaranlıq a r a n l ı q adapasiyası.adaptasiyası), qaranlıqdan işığa keçidi zamanı həssaslıq azalır (i ş ı qişıq adaptasiyası). İşıqlanmanın rəngi dəyişəndə gözün spektral həssaslığı da dəyişir. Bu fiziki yanaşmadır. Ümumi halda adaptasiya orqanizmlərin (fərd, populyasiya, növ) quruluş və funksiyalarının, eləcə də onların orqanlarının mühit şəraitinə uyğunlaşmasıdır. [[Bioloji adaptasiya]] bir çox nəsillərin ömrü boyu dəyişilən mühit şəraitinə uyğunlaşmasıuyğunlaşmasıdır (məs., soyuğun təsiri ilə heyvanlarda tük, yaxud yunun uzanması, bitkilərdə [[fototropizm]] və s.). Fizioloji adaptasiya mühit şəraitinin nisbətən qısamüddətli dəyişikliklərinə orqanizmlərin sürətlə uyğunlaşmasıuyğunlaşmasıdır (məs., dəyişilən işıq şəraitində gözün əşyanı aydın seçməsi, orqanizmlərin ancaq atmosfer təzyiqi şəraitinə uyğunlaşması və s.). Bütün duyğu orqanları adaptasiya qabiliyyətinə malikdir. Hər bir adaptasiya eyni zamanda, biogeosenozlarda davam edən uyğunlaşma prosesi-adaptasiogenezin[[adaptasiogenez]]in konkret tarixi mərhələsi, başqa sözlə, nəticəsi deməkdir. [[Ç.Darvin]] müəyyən etmişdir ki, canlı formaların (ilk növbədə növlərin) təkamülü onların mühitə uyğunlaşmalarının təkamülü ilə əlaqədardır. O vaxtdan bəribaşlayaraq biologiyada adaptasiya orqanizmlərə qabaqcadan, birdəfəlik verilmiş xüsusiyyət kimi yox, üzvi aləmin üç əsas amili: dəyişgənlik[[dəyişkənlik]], [[irsiyyət]][[təbii seçməninseçmə]]nin təsiri nəticəsində daim əmələ gəlib inkişafda olan bir proses kimi baxılmağa başlanmışdır.
Yaşayış şəraitinin dəyişilməsinə cavab olaraq orqanizmin qeyri-irsi adaptiv reaksiyaları da (modifikasiyalar[[modifikasiya]]lar) təkamül-tarixi aspektdə adaptasiya anlayışına qovuşur. Quruluş formalarının adaptivliyi hər bir orqanizmin sağ qalmasını təmin edir, onun çoxalma əmsalını artırır, ölmə əmsalını azaldır. Bitki və heyvan orqanizmlərinin morfofizioloji quruluşu və uyğunlaşma reaksiyalarının, onların yarandığı mühitin tipik, başlıca şəraitinə dinamik sürətdə uyğunlaşması adaptasiyanın daha aydın təzahürüdür. Hər bir orqanın, eləcə də orqanizm daxilindəki orqanların forma və funksiyaları həmişə bir-birinə uyğun gəlir. Mühitin dəyişilməsi ilə əlaqədar yeni keyfiyyət dəyişikliyi kimi meydana çıxan adaptasiya bitki və heyvan orqanizmləri arasında geniş yayılmışdır. Bitkilərin kök sistemləri, gövdələri, yarpaqları və xüsusilə çoxalma orqanlarının quruluş və formalarında adaptasiya daha aydın nəzərə çarpır. adaptasiyanınAdaptasiyanın tarixi təkamül mənbəyi son dərəcə müxtəlif mutasiyalardır[[mutasiya]]lardır (irsi və ya [[genetik]] dəyişgənliklərdəyişkənliklər). Mutasiyalar və onların seçmə nəticəsində toplanması adaptasiyanın mənbəyi olur;. beləlikləBeləliklə, seçmə orqanizmlərin adaptiv quruluşunun başlıca, yaradıcı amilinə çevrilir.
 
== İstinadlarXarici keçidlər ==
 
{{İstinad siyahısı}}
* [http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/evo_31 Adaptation]
 
== Ədəbiyyat
 
* Ч.Дарвин, "Происхождение видов",Соч.,т.3,М.-Л.1939
 
* И. И. Шмальгаузен,"Факторы эволюции", М-Л.1968
 
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
 
185

edits