"Adi razyana" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

2.730 bayt əlavə edildi ,  3 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (düzenleme, replaced: <references/> → {{İstinad siyahısı}} using AWB)
 
'''{{latb|Foeniculum vulgare}}''' ({{lang-la|Foeniculum vulgare}})<ref>[[Nurəddin Əliyev]]. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.</ref> – {{lataz|Foeniculum}} cinsinə aid [[bitki]] növü.<ref>[[Elşad Qurbanov]]. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.</ref>
==Mənbə==
 
''Foeniculum vulgare'' Mill. - Adi raziyana - Фенхель обыкновенный - Ordinary fennel<ref name=":0">Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi», Bakı,2011</ref>
{{İstinad siyahısı}}
 
Adi raziyana boyu 2 metrə qədər uzanan ikillik ətirli ot bitkisidir.
Razyananın nəzəri cəlb edən sarı rəngdə xırda çiçəkləri vardır. Uzunsov yumurtavarı, qoşa dənədən ibarət meyvələri olur. Vətəni Aralıq dənizi və Yaxın Şərqdir. Azərbaycanda bu bitkiyə Dəvəçi-Xaçmaz zonasında və Abşeronda çox rast gəlinir. Meyvələrinin tərkibində efir yağı, piyli yağ, karotin, C vitamini və s. olur. Dərman məqsədilə razyananın meyvələrindən istifadə olunur. Şüyüd və cirəyə bənzəyir.
 
== İstifadəsiBotaniki təsviri ==
Hündülüyü 1-2 m olan çılpaq, çoxillik ot bitkisidir, gövdəsi silindrik, nazik şırımlı, budaqlıdır. Yarpaqları saplaqsız, lələkvari parçalanmışdır. Sarı rəngli xırda çiçəkləri mürəkkəb çətir formalı çiçəkqrupu əmələ gətirir. Meyvəsi (ikitoxum) 5-7 mm, uzunsov,
 
yaşımtıl-boz rənqdədir. Toxumları özünün ətirli, şirin-ədviyyəli iyi ilə xırda zirəni xatırladır. İyul-avqust aylarında çiçəkləyərək sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir.<ref name=":0" />
 
== Mənşəyi və yayılması ==
Adi raziyana kserofil coğrafi tipinin aralıq dənizi sinfinin aralıq dənizi qrupuna aiddir. Atlantik və Orta Avropa, Apalıqdənizi, Balkan və Kiçik Asiya ölkələri, İran, Əfqanıstan, Şimali və Cənubi Afrika, Çin, Yaponiya, Ukrayna, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda adi raziyana Kiçik Qafqazın cənub rayonları, Abşeron, Qobustan, Xəzəryanı, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqları, eləcə də Naxçıvan düzənliyində, aran və dağ ətəyi (dəniz səviyyəsindən
 
400 m qədər) ərazilərdə bitır.<ref name=":0" />
 
== Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər ==
Mezokserofitdir, quru-bozqır və psammofit-litoral bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən otlu yerlərdə, dəniz kənarı qumluqlarda, su axarları və yol kənarlarında zolaqlar əmələ gətirir.<ref name=":0" />
 
== Kimyəvi tərkibi ==
Adi raziyana kumarin, flavonoid, efir və piyli yağlar, steroid, antosian və digər bioloji aktiv maddələrlə zəngindir.<ref name=":0" />
 
== Təsiri və tətbiqi ==
Adi raziyana farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, praktiki və eksperimental təbabətdə, Tibet, Koreya və xalq təbabətində geniş tətbiq edilir. Əsasən böyrək, mədə, sidik kisəsi, nəfəs yolları, göz, nevroz, bronxit və bronxial astma, irinli yaralarda, çinədan (zob) və s. xəstəliklərə qarşı istifadə olunur. Antibakterial, estrogen, hərarəti salan və sidikqovucu təsirə malikdir.<ref name=":0" />
 
== İstifadəsi ==
Raziyana ətirli ədviyyat kimi də yeyinti sənayesində işlədilir. Diş pastalarının tərkibinə xoş ətir vermək üçün qatılır. Gövdələrindən tərkibində 20% zülal olan heyvandarlıqda istifadə olunan jmıx alınır.
 
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin meyvələri istifadə edilir. İstifadə formaları cövhər və efir yağı şəklindədir.<ref name=":0" />
 
== Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi ==
Tərəvəz bitkisidir. Meyvələri və yarpaqları ədviyyə kimi istifadə olunur. Yeyinti və qənnadı sənayesində meyvələri, əczaçılıqda və ətriyyat sənayesində isə efir yağı aromatizator kimi istifadə edilir.<ref name=":0" />[[Şəkil:Foeniculum vulgare - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-148.jpg|200px|thumb|Razyana]]
 
== Tibb ==
[[Şəkil:Foeniculum vulgare - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-148.jpg|200px|thumb|Razyana|left]]
[[Şəkil:Foeniculum vulgare.JPG|200px|thumb|Razyana otu çiçəkləri ilə]]
 
== Xalq təbabəti ==
 
Xalq təbabətində çox qədimdən razyana meyvəsindən çay kimi dəmləyib, uşaqlarda baş verən qarın ağrılarında ağrıkəsən və köpmənin qarşısını alan dərman kimi işlədilir. Bu məqsədlə razyana meyvələri çox vaxt qurudulmuş nanə yarpağı ilə bərabər hissədə götürülür, sonra çay dəmləyib xörək qaşığı ilə qəbul edilir. Razyana şirəsi (Şüyüd suyu) xalq təbabətində qarın ağrısında (köpməsində), mədə-bağırsaq traktı pozulduqda və eləcə də bəlğəmgətirici öskürək dərmanı kimi istifadə edilir.
[[Şəkil:Fennel-seeds.jpg|200px|thumb|Razyana toxumları/meyvəsi]]
 
[[Şəkil:Fenouil.jpg|200px|thumb|Razyana soğanağı|left]]
Razyana şirəsi (Şüyüd suyu) xalq təbabətində qarın ağrısında (köpməsində), mədə-bağırsaq traktı pozulduqda və eləcə də bəlğəmgətirici öskürək dərmanı kimi istifadə edilir.
{{İkiləpəli-qaralama}}
 
== Mənbə ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Azərbaycanın dərman bitkiləri]]
[[Kateqoriya:Çətirlilər]]
1.383

edits