"Abşeron yarımadası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

372 bayt əlavə edildi ,  3 il öncə
k
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
k
== Təbiət abidələri ==
Təbiət abidələri. Geoloji abidələrən unikallığı ilə fərqlənən Məhəmmədi kəndi yaxınlığında Yanardağ, palçıq vulkanlarından Bakı qulağı, Mars səthini xatırladan Daşgil, Qobu və Güzdək Bozdağları, gölü yaradan Zığ, dənizdə su səthinə çıxan adalar Çigil, Qarasu, Səngi-Muğan, Gil və d., Masazır duz gölü,neft bulaqlarını,«Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu» 2007-ci ildə yaradılaraq 52 palçıq vulkanına dövlət təbiət qoruğu statusu verilməsini göstərmək olar.
[[Şəkil:Əmircan kəndi Murtuza Muxtarovun 1918-ci ildətikdirdiyi Bakının ən böyük məscidi.jpg|thumb|right|Əmircan kəndi Murtuza Muxtarovun 1918-ci ildətikdirdiyi Bakının ən böyük məscidi.]]
Paleontoloji abidələrdən “Binəqədi IV dövr fauna və flora ərazisi”(180 min il əvvəl), bu qır gölündən toplanan 43 məməli, 110 quş, 2 sürünən və d. öyrənilmişdir. Bunlardan kərgədan, qonur ayı, fil, aslan, hepard, canavar, kaftar, maral və d. heyvanların daşlaşmış qalıqlarıdır. “Pirəkəşkül III dövr Faunası” abidəsində 30 mln. il əvvəl yaşamış dəniz məməliləri, qədim balina, dəniz tısbağaları, dişli quşlar, sürünən və d. qalıqları tapılmışdır. Bu abidə İslam-Qaraislam dağları arasında yerləşir. Bu dövrdə Tetis dənizi bu əraziləri əhatə edirdi.
Altıağac qoruğu Xızı rayonu ərazisində 4,4 min hek¬tar ərazini əhatə edir. Qoruq 1958-ci ildə təşkil olunmuşdur. Təbii-iqlim və landşaft xüsusiyyətinə görə Altıağac qoruğunda nadir fauna və floraya malik olan landşaft kompleksi mühafizə olunur. Ərazinin 89 faizini təşkil edən meşəliklərdə qiymətli ağac və kol bitkiləri, heyvanat aləmindən isə çöl donuzları ən mühüm eksponatlarından hesab olunur.
 
Bəndovan yasaqlığı Cənub-Şərqi Şirvan düzündədir. 1961-ci ildə təşkil olunmuşdur; sahəsi 30 min ha. dır. Burada ceyran, turac, su, bataqlıq və çöl quşları qorunur və köçəri quşlar qışlayırlar. Ərazi Qaradağ rayonundadır. Bura palçıq vulkanları, dyunlar, qum təpələri ilə fərqlənir. IX-XIII əsrlərə aid şəhər qalıqları arxeoloqlar tərəfindən aşkarlanmışdır. Su altından tapılan arxeoloji materiallar və tikili qalıqları bu şəhərin Şirvanşahlar dövrünə aid olduğu təsdiq edilmişdir. Hazırda bu ərazi Şirvan qoruğuna birləşmişdir.
[[Şəkil:Qala kəndi. qədim hamam.jpg|thumb|right|Qala kəndi. qədim hamam.jpg]]
 
Gil və Xərə-Zirə adalarında yasaqlıq 1958-ci ildə təşkil edilmişdir. Gil adasının sahəsi 700 ha.-dır. Ələt burnundan 6 km cənubda yerləşir. Burada gümüşü qağayı koloniyası və Xərə-Zirə adasında ceyranlar qorunur, həmçinin köçəri quşlar qışlayırlar. Xərə-Zirə Bakı arxipelaqının ən böyük adasıdır. Sahəsi 3500 ha.-dır. Ələt burnundan 13 km şərqdə yerləşir. Bura böyük palçıq vulkan krateri və krater bəndindən ibarətdir. 1857, 1940 və 1963-cü illərdə güclü püskürmələr olmuşdur. Ətrafında neft-qaz yataqları vardır.
 
Yanardağ Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğuərazisi 2007-ci ildə dövlət tarix-mədəniyyət və təbiət qoruğu elan edilmişdi. Ərazisi 64,55 ha təşkil edir. Bu əraziyə Qurd yuvası, iki qədim qəbirstanlıq və qədim məscid, Qotur su bulağı, Əli daşı türbəsi, Kardaşı, Qırməki vadisi və Yanardağ aiddir. Bu kənddə vaxtilə 7 pir olmuşdur: Qız, Qırx, Kasıb, Od, Qotur su və d.Məhəmmədi kəndi ərazisində, dağın ətəyində təbii qazın çıxması nəticəsində alovlanan, tarixi bilinməyən təbiət abidəsi kəndən 1 km məsafədə, Məhəmmədi-Digah şose yolunun solunda yerləşir. Ərazidəki yanmalar yerin dərinliklərindəki mövcud neftli-qazlı çöküntü laylarında süxur yuyulmaları, tektonik qırılmalar, habelə palçıq vulkanlarının püskürməsi və vulkanik-tektonik proseslərin nəticəsində yaranan çatlar vasitəsilə səthə çıxan təbii qaz axınlarının alışıb yanması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Bəzən Yanardağda alovun hündürlüyü 10-15 metrə çatır. Buradakı yanma prosesinin hələ qədim dövrlərindən başlaması ilə bağlı məlumatlar tarixi mənbələr vasitəsi ilə öz təsdiqini tapmışdır. Yanardağın əks istiqamətində yanan üç təpə olub. İndi həmin təpələr sönüb. Bakının rəmzi hesab olunan üç yanar alov dili və dəniz simvolu da Yanardağın mövcudluğuna istinadən qəbul edilib. Erkən orta əsrlər dövrünü işıqlandıran bir çox mənbələrdə Bakı şəhərinin Xəzər dənizi sahillərində gecə gündüz yanan torpaqların, hətta yanan suyun olması ilı bağlı maraqlı məlumatlar verilmiş, ərazi Atəşi-Baquan adlandırılmışdır. Ərazidə “əbədi odların” olması və onların gecə-gündüz yanması ilə bağlı məlumat verən ilk mənbələrdən biri bizanslı Poniyli Priskdir. Prisk V əsrin əvvəllərində Qafqaz Albaniyası Bakısını təsvir edərkən, «sualtı qayadan qalxan od»dan söz açaraq yazır: “Kaspi dəniz sahillərində sualtı qayalar mövcuddur ki, buradan gecə-gündüz od çıxır”. Məsudinin, İstəxrinin, Müqəddəsinin, Qərnatinin, Həməvinin, Əbu Duləfin, Qəzvininin və b. cоğrаfiyаçı alimlərin кitаblarındа da buna aid məlumаtlara təsаdüf оlunur.
[[Şəkil:Qobustan palçıq vulkan.jpg|thumb|right|Qobustan palçıq vulkan.jpg]]
 
Palçıq vulkanlarının qoruğu. Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin aradan qaldırılması və mühafizəsinin təşkilini, eləcə də fəaliyyətinin öyrənilməsinin böyük elmi və praktiki əhəmiyyətini nəzərə alaraq, bu təbiət sərvətlərinin qorunması məqsədilə,''Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları Təbiət Qoruğu'' yaradılaraq, 52 palçıq vulkanına 2007-ci ildə dövlət təbiət qoruğu statusu verilmişdir. 1966-cı ildə yaradılan qoruğ2007-ci ildə “YUNESKO-nun dünya mədəniyyət irsi siyahısına” aid edilmişdir. 2012-ci ildə qoruqda arxeoloji muzey açılmış və yenidənqurma işləri aparılmışdır.Azərbaycan yer kürəsində palçıq vulkanlarının unikal və klassik inkişaf regionu kimi tanınmışdır. Planetimizdə olan 800 palçıq vulkanından 300-dən çoxu Azərbaycanın şərqində və onunla həmsərhəd Xəzər akvatoriyasında yerləşir. Palçıq vulkanlarının əksəriyyəti Bakı və Abşeron yarımadasında yayılmış və onlardan bəziləri təbiət abidəsi kimi formalaşmışdır. Son illər Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarınına antropogen təsirlərin artması nəticəsində onların əraziləri dağıdılır, orada intensiv inşaat işləri aparılır, vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarında yaşayış binaları inşa olunurdu. Bu səbəbdən ölkə ərazisində mövcud olan palçıq vulkanlarının mühafizəsini təşkil etmək, təbiətin bu nadir hadisələrinə daha qayğı ilə yanaşmaq aktual əhəmiyyət kəsb edirdi. Əlavə olaraq, təbii görkəmi və geoloji xüsusiyyətlərinə görə 23 palçıq vulkanına təbiət abidəsi statusu verilmişdir.
Palçıq vulkanlarının qoruğu. Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin aradan qaldırılması və mühafizəsinin təşkilini, eləcə də fəaliyyətinin öyrənilməsinin böyük elmi və praktiki əhəmiyyətini nəzərə alaraq, bu təbiət sərvətlərinin qorunması məqsədilə,
''Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları Təbiət Qoruğu'' yaradılaraq, 52 palçıq vulkanına 2007-ci ildə dövlət təbiət qoruğu statusu verilmişdir. 1966-cı ildə yaradılan qoruğ2007-ci ildə “YUNESKO-nun dünya mədəniyyət irsi siyahısına” aid edilmişdir. 2012-ci ildə qoruqda arxeoloji muzey açılmış və yenidənqurma işləri aparılmışdır.Azərbaycan yer kürəsində palçıq vulkanlarının unikal və klassik inkişaf regionu kimi tanınmışdır. Planetimizdə olan 800 palçıq vulkanından 300-dən çoxu Azərbaycanın şərqində və onunla həmsərhəd Xəzər akvatoriyasında yerləşir. Palçıq vulkanlarının əksəriyyəti Bakı və Abşeron yarımadasında yayılmış və onlardan bəziləri təbiət abidəsi kimi formalaşmışdır. Son illər Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarınına antropogen təsirlərin artması nəticəsində onların əraziləri dağıdılır, orada intensiv inşaat işləri aparılır, vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarında yaşayış binaları inşa olunurdu. Bu səbəbdən ölkə ərazisində mövcud olan palçıq vulkanlarının mühafizəsini təşkil etmək, təbiətin bu nadir hadisələrinə daha qayğı ilə yanaşmaq aktual əhəmiyyət kəsb edirdi. Əlavə olaraq, təbii görkəmi və geoloji xüsusiyyətlərinə görə 23 palçıq vulkanına təbiət abidəsi statusu verilmişdir.
Аbşeronda: Keyrəki, Bozdaq-Qobu, Lökbatan, Otman-Bozdağ;
 
2.925

edits