"Neft xammalının əsas tərkibi və emal üsullarının xarakteristikası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

 
 
Avtomobil nəqliyyatlarının zəhərli tullantılarının ixtisar edilməsinin vacibliyi ekoloji təmiz benzinlərinin tərkibində qurğuşunun qatılığının azaldılması və etilləşməmiş benzinlərin buraxılması məsələsini qarşıya qoyur.
 
== Neftin emal prosesi==
Neftdən böyük praktik əhəmiyyətli müxtəlif məhsulları alınır. İstehsalçılar
əvvəllər həll olmuş şəkildə qaz karbohidrogenlərini (əsasən metanı) ayırırdılar.
Uçucu karbohidrogenləri, həll olmuş duzları, suyu naften turşularından ayırandan
sonra nefti emal edirdilər.
Emal prosesinin son mərhələsi distillə, konveksiya və təmizləmə qur-
ğularından gələn axmaları qarışdıraraq son məhsulun əldə olunmasıdır. Müxtəlif
karbohidrogenlərin qarışığından hansı maddənin əldə olunacağına əvvəlcədən
planlaşdırmaq və prosesi işləmək üçün kompüterlərdən və başqa həssas qurğulardan
istifadə olunur. Bu daha optimal qarışıqlar əldə etməyə kömək edir, eləcə də
proses diqqətli idarə olunarsa, arzuolunmaz və baha başa gələn təkrar emal və
təkrar qarışdırmaya ehtiyac qalmır.
Ümumiyyətlə, sənayedə neftin 2 cür emalı: ilkin və təkrar emalı aparılır.
Neftin ilkin emlı ani rektifikasiya kolonunda fraksiyalı distillədən ibarətdir.
Neftin uçucu karbohidrogenləri ayrıldıqdan sonra onu borulu sobada qızdırıb
rektifikasiya kolonuna daxil edirlər. Bu zaman buxar halında olan karbohidrogenlər
kolon boyu yuxarı qalxır və qaynama temperaturundan asılı olaraq müxtəlif
hündürlükdə kondensləşirlər. Bu qayda ilə neftin ayrı-ayrı qarışıqlarını (fraksiyalarını)
yığmaq olar.
Neftin ilkin emalından alınan əsas fraksiyalar aşağıdakılardır.
40-dan 2000C-dək toplanan fraksiya benzinlərin qazolin fraksiyasıdır və
C5H16-dan C11H24-ə qədər karbohidrogenlərə malikdir. Fraksiyanın sonradan distilləşməsi
nəticəsində qazolin (40-dan 700C-dək) təyyarə, avtomobil benzinləri (70-dən 1200C-dək) və s. olur.
Göstərilənlərə uyğun olaraq neft məhsulları aşağıdakı qruplara bölünür:
# Yanacaqlar;
# Lampa kerosini;
# Həlledicilər və yüksək oktanlı komponentlər;
# Neft yağları;
# Arafin və vazelinlər;
# Neft bitiumları və başqa neft məhsulları.
Avtomobil benzinləri – neftayırma zavodunun istehsal etdiyi məhsulun
yarısını təşkil edir. Bütün avtomobil yanacaqlarının tərkibi əsasən eyni olsa da,
onların əhəmiyyətli fərqləri də var. Benzin emal olunmuş karbohidrogen xammallarının
qarışığından və qatqıları əlavə etməklə müxtəlif yollarla istehsal olunur.
Əsasən benzin ağ neft və emal qurğularının üst təbəqələrində toplanan
yüngül maddələrin qarışığından alınır. Qurğular 3 əsas keyfiyyət fərqi nəzərə
alınmaqla quraşdırılır. Uçma, yaxud buxarlanma qabiliyyəti (mühərriki işə salmağa
kömək edən qabiliyyət), təmiz yanma xüsusiyyəti və oktanlılıq (yanma qabiliyyətinin
göstəricisi). Kimyəvi qatqılar mühərrikdə çöküntünün qalmasının, karbü-
ratorun donmasının və başqa potensial problemlərin qarşısını almaq üçündür.
Yanacağın su və başqa kənar maddələrdən azad olması da olduqca vacibdir. Qeyd
etmək lazımdır ki, avtobenzinləri ''A-72'', ''A-76'', ''Aİ-93'', ''Aİ-95'', ''Aİ-98'' markalarında
buraxılır.
Konkret benzin növünün qarışığı ilə məşğul olarkən emal müəssisəsi
müəyyən bir balans əldə etməyə çalışır. Yəni, avtobenzinlər 2 növdə buraxılır: yay
və qış benzinləri. Qeyd etmək lazımdır ki, qış vaxtı maşının tez işə düşməsi üçün
yararlı olan yaxşı buxarlanma qabiliyyəti, yay vaxtı buxar tıxacı və qızma problemi
yarada bilər. Bu, emal müəssisələrinin benzin qarışıqlarını mövsümlərə və müxtəlif
coğrafi ərzilərə görə uyğunlaşdırmasının səbəblərindən biridir.
Aviasiya benzini – kiçik kommersiya təyyarələrində yanacaq kimi təmizlənmiş
kerosin istifadə olunur. O, konversiya qurğularından çıxdıqdan, sonra daha
yaxşı yanma qabiliyyəti qazanmaq və tüstüyə səbəb ola biləcək aromatik birləş-
mələrdən təmizlənmək üçün emal edilir. Hərbi təyyarələrdə işlədilən maye
yanacağının tərkibində həm də yaxşı emal olunmuş ağ neft və distillə edilmiş
başqa yüngül maddələr olur.
 
Daxiliyanma mühərrikləri üçün istifadə olunan aviasiya benzini isə
Avtomobil nəqliyyatlarının zəhərli tullantılarının ixtisar edilməsinin vacibliyi ekoloji təmiz benzinlərinin tərkibində qurğuşunun qatılığının azaldılması və etilləşməmiş benzinlərin buraxılması məsələsini qarşıya qoyur.
alkoloidli yanacaq, eləcə də avtomobil benzinindəkindən qat-qat yuxarı olan oktan
ədədinə və buxarlanma standartlarına uyğun gəlmək üçün müəyyən ağ neft
fraksiyalarından ibarət olur. Qeyd etmək lazımdır ki, təyyarə benzinləri B-10/130,
B-85/130, B-S1/115, B-70 markalarda buraxılır
 
==Ədəbiyyat==
1.574

edits