"Amerika Birləşmiş Ştatları" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Düzəlişin təsviri yoxdur.
''The World Factbook'' dünyanın ən böyük ölkəsi kimi 9,833,517 km<sup>2</sup> əraziyə malik ABŞ-ı üçüncü (Rusiya və Kanadadan sonra)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States |work=CIA World Factbook |publisher=CIA|accessdate=10 iyun 2016}}</ref> və 9,596,960 km<sup>2</sup> əraziyə malik Çini dördüncü olaraq siyahıya daxil edir.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |title=China |work=CIA World Factbook |publisher=CIA |accessdate=10 iyun 2016}}</ref> ABŞ üçün olan məlumat ''Britannika Ensiklopediyası''-dan daha çoxdur, çünki məhəlli suları ''əhatə edir''.}} və [[Ölkələrin əhaliyə görə sıralanması|ən çox əhaliyə malik üçüncü]] ölkəsi, həmçinin [[Ölkələrinə görə xristianlıq|xristianların üstünlük təşkil etdiyi ən böyük ölkədir]]. Paytaxtı [[Vaşinqton şəhəri|Vaşinqton]], ən böyük şəhəri [[Nyu-York|Nyu-Yorkdur]]. Qırx səkkiz ştat və federal ərazi [[Kontinental ABŞ|kontinentaldır]] və [[Şimali Amerika|Şimali Amerikada]] [[Kanada]] və [[Meksika]] arasında yerləşir. [[Alyaska|Alyaska ştatı]] Şimali Amerikanın şimal-qərbində, şərqdə Kanada və qərbdə [[Berinq boğazı]] boyunca [[Rusiya]] ilə həmsərhəddir. [[Havay|Havay ştatı]] orta [[Sakit okean|Sakit okeanda]] [[Arxipelaq|arxipelaqdır]]. [[ABŞ əraziləri]] Sakit okean və [[Karib dənizi]] boyunca səpənlənmişdir; doqquz rəsmi [[ABŞ-da zaman|saat qurşağında]] uzanır. ABŞ-ın olduqca müxtəlif [[ABŞ coğrafiyası|coğrafiyası]], [[ABŞ iqlimi|iqlim]] və [[ABŞ faunası|heyvanat aləmi]] onu dünyanın 17 [[Meqamüxtəlif ölkələr|meqamüxtəlif ölkəsindən]] biri edir.<ref name="urlMegadiverse Countries definition | Biodiversity A-Z">{{cite web |url=http://www.biodiversitya-z.org/content/megadiverse-countries |title=Megadiverse Countries definition &#124; Biodiversity A-Z |author= UN Environment World Conservation Monitoring Centre|work= Biodiversity A-Z|publisher= UN WCMC|quote= "17 countries which have been identified as the most biodiversity-rich countries of the world, with a particular focus on endemic biodiversity".|accessdate=11 sentyabr }}</ref>
 
[[Paleohindilər]] ən azı 15 min il əvvəl Sibirdən [[Amerikanın məskunlaşdırılması|Sibirdən Şimali Amerika]] materikinə köçüb]].{{sfn|Erlandson|Rick|Vellanoweth|2008|p=19}} [[Şimali Amerikanın kolonizasiyası|Avropalıların kolonizasiyası]] XVI əsrdə başladı. ABŞ [[ABŞ-ın şərq sahili|şərq sahili]] boyunca [[On üç koloniya|On üç koloniyadan]] əmələ gəldi. [[Böyük Britaniya Krallığı|Böyük Britaniya]] ilə koloniyalar arasında mübahisələrin səbəb olduğu [[Yeddiillik müharibə]] [[1775-ci ildəil]]<nowiki/>də başlamış [[ABŞ istiqlalı|ABŞ istiqlalına]] istiqlalına[[1776-cı ildəil]]<nowiki/>də [[ABŞ istiqlal bəyannaməsi]] gətirib çıxardı. Müharibə [[Paris sülh müqaviləsi (1783)|1783-cü ildə başa çatdı]] və ABŞ [[Müstəmləkə imperiyası|Avropa hakimiyyətindən]] müstəqillik əldə edən ilk ölkə oldu.<ref>Greene, Jack P.; Pole, J.R., eds. (2008). ''A Companion to the American Revolution''. pp. 352–361.<br />{{cite book |author=Bender, Thomas |title=A Nation Among Nations: America's Place in World History |url= https://books.google.com/books?id=wQHlrIz4gpYC&pg=PA61 |year=2006 |publisher=Hill & Wang |location=New York |page=61 |isbn=978-0-8090-7235-4}}<br />{{cite web |url=http://www.digitalhistory.uh.edu/era.cfm?eraid=4&smtid=1 |title=Overview of the Early National Period |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2014 |website=Digital History |publisher=University of Houston |access-date=25 fevral 2015}}</ref> [[ABŞ Konstitusiyası|Mövcud konstitusiya]] 1787-ci ildə qəbul edilmiş və bir çox [[İnsan hüquqları|fundamental vətəndaş azadlıqlarını]] təmin etmək üçün ümumilikdə [[Hüqüqlar haqqında Bill]] adlanan ilk on dəyişikliklə 1791-ci ildə ratifikasiya edilmişdir. ABŞ XIX əsrdə Şimali Amerikada [[Hindi müharibələri|hindiləri köçürməklə]] yeni torpaqlar əldə etməklə güclü bir genişlənməyə başlamış<ref name="MD2007" /> və 1848-cu ilə qədər qitəyə yayılanadək tədricən ştatları qəbul etdi.<ref name="MD2007">{{cite book |last=Carlisle |first=Rodney P. |first2=J. Geoffrey |last2=Golson |title=Manifest Destiny and the Expansion of America |series=Turning Points in History Series |url=https://books.google.com/?id=ka6LxulZaEwC&vq=annexation&dq=territorial+expansion+United+States+%22manifest+destiny%22 |year=2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-833-0 |page=238}}</ref> XIX əsrin ikinci yarısında [[ABŞ Vətəndaş müharibəsi]] [[ABŞ-da köləlik|ölkədə hüquqi köləliyin]] sona çatmasına səbəb oldu.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2967.html|title=The Civil War and emancipation 1861–1865 |work=Africans in America |publisher=WGBH Educational Foundation|location=Boston, Massachusetts|year=1999|archiveurl=https://web.archive.org/web/19991012054217/http://pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2967.html |archivedate=12 oktyabr 1999 }}</ref><ref>{{cite book |editor1-first=Jeffrey H. |editor1-last=Wallenfeldt |author=Britannica Educational Publishing |series=America at War |title=The American Civil War and Reconstruction: People, Politics, and Power |url=https://books.google.com/?id=T_0TrXXiDbUC&dq=slavery+%22American+Civil+War%22 |year=2009 |publisher=Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-045-7 |page=264}}</ref> Əsrin sonunda ABŞ Sakit okeana qədər uzandı<ref name="AmCentNYT">{{cite book |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-century.html |title=The American Century |author=White, Donald W. |year=1996 |isbn=0-300-05721-0 |publisher=Yale University Press |chapter=1: The Frontiers |accessdate=26 mart 2013}}</ref> və [[Sənaye inqilabı]] tərəfindən böyük ölçüdə yönləndirilən iqtisadiyyatı yüksəlməyə başladı.<ref>{{cite web |title=Work in the Late 19th Century |url=https://www.loc.gov/teachers/classroommaterials/presentationsandactivities/presentations/timeline/riseind/work/ |website=Library of Congress |accessdate=16 yanvar 2015}}</ref> [[İspan-ABŞ müharibəsi]] və [[Birinci Dünya Müharibəsi]] qlobal bir hərbi güc olaraq ölkənin statusunu təsdiqlədi. ABŞ [[İkinci dünya müharibəsi|İkinci dünya müharibəsindən]] qlobal bir [[Supergüc|supergüc]], [[ABŞ-ın nüvə silahları|nüvə silahı inkişaf etdirən ilk ölkə]], [[Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı|müharibədə istifadə]] edən yeganə ölkə və [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası|Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının]] [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri|daimi üzvü]] olaraq çıxdı. [[Soyuq müharibə]] zamanı [[ABŞ]] və [[Sovet İttifaqı]] [[Apollon 11|1969-cu il aya enişlə]] sona çatan [[Kosmik yarış|Kosmik yarışda]] mübarizə apardı. Soyuq müharibənin sona çatması və 1991-ci ildə [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dağılması|Sovet İttifaqının dağılması]] ABŞ-ı dünyanın [[hipergüc|yeganə supergücü]] etdi.<ref>{{cite book |author1=Tony Judt |author2=Denis Lacorne |title=With Us Or Against Us: Studies in Global Anti-Americanism |url=https://books.google.com/books?id=nVDHAAAAQBAJ&pg=PA61 |date=4 iyun 2005 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-8085-4 |page=61}}<br />{{cite book |author=Richard J. Samuels |title=Encyclopedia of United States National Security |url=https://books.google.com/books?id=K751AwAAQBAJ&pg=PT666 |date=21 dekabr 2005 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1-4522-6535-3 |page=666}}<br />{{cite book |author=Paul R. Pillar |title=Terrorism and U.S. Foreign Policy |url=https://books.google.com/books?id=_GYklwy6booC&pg=PA57 |date=1 yanvar 2001 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=0-8157-0004-0 |page=57}}<br />{{cite book |author=Gabe T. Wang |title=China and the Taiwan Issue: Impending War at Taiwan Strait |url=https://books.google.com/books?id=CbPJ7KZ9FvIC&pg=PA179 |date=1 yanvar 2006 |publisher=University Press of America |isbn=978-0-7618-3434-2 |page=179}}<br />{{cite book |title=Understanding the "Victory Disease," From the Little Bighorn to Mogadishu and Beyond |url=https://books.google.com/books?id=qgdmiw4VUHsC&pg=PA1 |publisher=DIANE Publishing |isbn=978-1-4289-1052-2 |page=1}}<br />{{cite book |author1=Akis Kalaitzidis |author2=Gregory W. Streich |title=U.S. Foreign Policy: A Documentary and Reference Guide |url=https://books.google.com/books?id=tzwYzL9KcwEC&pg=PA313 |year=2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-38375-5 |page=313}}</ref>
 
ABŞ [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı|Birləşmiş Millətlər Təşkilatının]], [[Dünya Bankı|Dünya Bankının]], [[Beynəlxalq Valyuta Fondu|Beynəlxalq Valyuta Fondunun]], [[Amerika Dövlətləri Təşkilatı|Amerika Dövlətləri Təşkilatının]] (ADT) və digər beynəlxalq təşkilatların təsisçi üzvüdür. Qlobal ÜDM-in təxminən dörddə birini təşkil edən [[Ümumi Daxili Məhsul üzrə ölkələrin reytinqi|nominal ÜDM üzrə dünyanın ən iri iqtisadiyyatı]] və [[ÜDM həcminə görə ölkələrin siyahısı (AQP)|AQP üzrə ikinci ən iri iqtisadiyyatına]] malik ABŞ yüksək [[İnkişaf etmiş ölkələr|inkişaf etmiş ölkədir]].<ref>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=23&pr.y=9&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPD&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2015 |date= |accessdate= |website= |publisher=}}</ref> [[ABŞ iqtisadiyyatı]] dünyada ikinci ən böyük sənaye sektorunun olmasına baxmayaraq, [[Xidmət|xidmətlərin]] və [[Bilik iqtisadiyyatı|biliyə əsaslanan]] fəaliyyətlərin dominantlığı ilə xarakterizə edilən geniş [[Postsənaye cəmiyyəti|postsənaye]] iqtisadiyyatdır.<ref>{{cite web |title=Manufacturing, value added (current US$) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD |website=World Bank Open Data |publisher=World Bank |accessdate=11 fevral 2017}}</ref> Ümumi dünya əhalisinin yalnız 4,3%-nə malik ABŞ<ref name="urlPopulation Clock">{{cite web |url=https://www.census.gov/popclock/ |title=Population Clock |date=July 4, 2017 |work=U.S. and World Population Clock |publisher=U.S. Department of Commerce |quote=The United States population on July 4, 2017 was: 325,365,189 |accessdate=September 11, 2017}}</ref> dünyada ümumi sərvətin [[Milli sərvət|33,2%-ni təşkil edir]], qlobal sərvətin ən böyük payı bir ölkədə cəmləmişdir.<ref>{{cite web|url=http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=A8BD95FB-A213-1EE7-59CC7F2F001A11AF|title=Credit Suisse Publikationen|website=publications.credit-suisse.com}}</ref> [[Orta əmək haqqına görə ölkələrin siyahısı|Orta əmək haqqı]],<ref>{{cite web |title=Average annual wages, 2013 USD PPPs and 2013 constant prices |url=http://stats.oecd.org//Index.aspx?QueryId=64115 |website=OECD |accessdate=30 aprel 2016}}</ref> [[İnsan İnkişafı İndeksi|insan inkişafı]], [[Adambaşına düşən ÜDM-ə görə ölkələrin siyahısı|adambaşına düşən ÜDM]] və adambaşına məhsuldarlıq<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/2100-500395_162-3228735.html |title=U.S. Workers World's Most Productive |publisher=CBS News |date=11 fevral 2009 |accessdate=23 aprel 2013}}</ref> da daxil olmaqla ABŞ bir çox sosial-iqtisadi göstəricilərdə ən yüksək dövlətlər sırasındadır. [[Müdafiə xərclərinə görə ölkələrin siyahısı|Qlobal hərbi xərclərinin]] üçdə birini təşkil edən ABŞ dünyanın ən qabaqcıl [[ABŞ Silahlı Qüvvələri|hərbi]] qüvvəsidir<ref>{{cite web |url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |title=Trends in world military expenditure, 2013 |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |date=Aprel 2014 |accessdate=14 aprel 2014|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104033821/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |archivedate=4 yanvar 2015 |df=mdy-all}}</ref> və beynəlxalq səviyyədə aparıcı [[Siyasət|siyasi]], [[ABŞ mədəniyyəti|mədəni]] və [[ABŞ-da elm və texnologiya|elmi]] gücdür.<ref>[[#Cohen|Cohen, 2004: History and the Hyperpower]]<br />[[#BBC18may|BBC, April 2008: Country Profile: United States of America]]<br />{{cite web|url=http://www.researchtrends.com/issue8-november-2008/geographical-trends-of-research-output/|title=Geographical trends of research output|publisher=Research Trends|accessdate=16 mart 2014 }}<br />{{cite web|url=http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/the-top-20-countries-for-scientific-output|title=The top 20 countries for scientific output|publisher=Open Access Week|accessdate=16 mart 2014 }}<br />{{cite web|url=http://www.epo.org/about-us/annual-reports-statistics/annual-report/2012/statistics-trends/granted-patents.html|title=Granted patents|publisher=European Patent Office|accessdate=16 mart 2014 }}</ref>
== Etimologiya ==
{{Həmçinin bax|Amerikanın adlandırılması|ABŞ vətandaşlarının adlandırılması|Amerikan (söz)}}
[[File:Amerigo Vespucci - Project Gutenberg etext 19997.jpg|thumb|140px|left|[[Amerika]] qitələri italyan səyyah [[Ameriqo Vespuççi|Ameriqo Vespuççinin]] adını daşıyır{{sfn|Martone|2016|p=504}}]]
[[1507-ci ildəil]]<nowiki/>də alman kartoqraf [[Martin Valdzmyuller]] hazırladığı xəritədə [[Amerika|Amerikanın]] qərb yarımkürəsi torpaqlarını italiyalı səyyah və kartoqraf [[Ameriqo Vespuççi|Ameriqo Vespuççinin]] ({{lang-la|Americus Vespucius}}) şərəfinə adlandırdı.{{sfn|Sider|2007|p=226}} "Amerika Birləşmiş Ştatları" ifadəsinin ilk sənədli sübutu [[Corc Vaşinqton|Vaşinqtonun]] [[Adyutant|adyutantı]] və [[Kontinental Ordu|Kontinental Ordunun]] şəxsi heyət generalı eskvayr [[Stiven Moylan]] tərəfindən yazılmış 2 yanvar 1776-ci il tarixli məktubdur. Polkovnik-leytenant [[Cozef Rid|Cozef Ridə]] müraciətində Moylan istiqlal müharibəsi səylərinə kömək olması məqsədi ilə "Amerika Birləşmiş Ştatlarının tam və geniş səlahiyyətlərini" İspaniyaya aparmaq arzusunu ifadə edirdi.<ref>DeLear, Byron (4 iyul 2013) [http://www.csmonitor.com/USA/Politics/2013/0704/Who-coined-United-States-of-America-Mystery-might-have-intriguing-answer Who coined 'United States of America'? Mystery might have intriguing answer.] "Historians have long tried to pinpoint exactly when the name 'United States of America' was first used and by whom... ...This latest find comes in a letter that Stephen Moylan, Esq., wrote to Col. Joseph Reed from the Continental Army Headquarters in Cambridge, Mass., during the Siege of Boston. The two men lived with Washington in Cambridge, with Reed serving as Washington's favorite military secretary and Moylan fulfilling the role during Reed's absence." ''Christian Science Monitor'' (Boston, MA).</ref><ref>Touba, Mariam (5 noyabr 2014) [http://blog.nyhistory.org/coined-phrase-united-states-america-may-never-guess/ Who Coined the Phrase 'United States of America'? You May Never Guess] "Here, on January 2, 1776, seven months before the Declaration of Independence and a week before the publication of Paine's ''Common Sense'', Stephen Moylan, an acting secretary to General George Washington, spells it out, 'I should like vastly to go with full and ample powers from the United States of America to Spain' to seek foreign assistance for the cause." ''New-York Historical Society Museum & Library''</ref><ref>Fay, John (15 iyul 2016) [http://www.irishcentral.com/roots/history/The-forgotten-Irishman-who-named-the-United-States-of-America.html The forgotten Irishman who named the 'United States of America'] "According to the NY Historical Society, Stephen Moylan was the man responsible for the earliest documented use of the phrase "United States of America." But who was Stephen Moylan?" ''IrishCentral.com''</ref> "Amerika Birləşmiş Ştatlarının" ifadəsinin ilk məlum nəşri 6 aprel 1776-cı ildə Virciniya ştatının Uilyamsberq şəhərindəki [[The Virginia Gazette]] qəzetində anonim bir esse idi.<ref>{{cite journal |title="To the inhabitants of Virginia," by A PLANTER.'' Dixon and Hunter's. April 6, 1776, Williamsburg, Virginia. Letter is also included in Peter Force's ''American Archives'' |url=http://research.history.org/DigitalLibrary/VirginiaGazette/VGIssueThumbs.cfm?IssueIDNo=76.DH.16 |issue=1287 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219053616/http://research.history.org/DigitalLibrary/VirginiaGazette/VGIssueThumbs.cfm?IssueIDNo=76.DH.16 |archivedate=19 dekabr 2014 |volume=5}}</ref>
 
[[Con Dikinson]] tərəfindən hazırlanan və 17 iyun 1776-cı ildə tamamlanan [[Konfederasiya Maddələri|Konfederasiya Maddələrinin]] ikinci layihəsi "Konfederasiyanın adı 'Amerika Birləşmiş Ştatları' olacağını" elan etdi.{{sfn|Safire|2003|p=199}} 1777-ci ilin sonunda ratifikasiyası üçün ştatlara göndərilən Məqalələrin yekun variantı "Konfederasiyanın müraciət forması 'Amerika Birləşmiş Ştatları' olacaq" cümləsini ehtiva edir.{{sfn|Mostert|2005|p=18}} 1776-cı ilin iyun ayında [[Tomas Cefferson]] özünün hazırladığı [[ABŞ istiqlal bəyannaməsi|istiqlal bəyannaməsinin]] "orijinal kobud layihəsinin" sərlövhəsində "AMERİKA BİRLƏŞMİŞ ŞTATLARI" frazasını böyük hərflərlə yazmışdı.{{sfn|Safire|2003|p=199}} Sənədin bu layihəsi 21 iyun 1776-cı ilə qədər üzə çıxmayıb və Dikinsonun 17 iyun tarixli Konfederasiya Maddələri layihəsində istifadə etdiyi ifadədən əvvəl və ya sonra yazıldığı naməlumdur.{{sfn|Safire|2003|p=199}}
Qısa formada "Birləşmiş Ştatlar" da standartdır. Digər ümumi formalar "B.Ş.", "ABŞ" və "Amerika"dır. Danışıq adları "A-nın B.Ş.-i" və və beynəlxalq səviyyədə "Ştatlar"dır. XVIII əsrin sonlarında şeir və mahnılarda məşhur olan "[[Kolumbiya (ad)|Kolumbiya]]" adı öz mənşəyini [[Xristofor Kolumb|Xristofor Kolumbdan]] götürür; bu özünü "[[Vaşinqton şəhəri|Kolumbiya mahalı]]" adında büruzə verir.<ref name="Brokenshire1">{{cite book |author=Doug Brokenshire |title=Washington State Place Names |url=https://books.google.com/books?id=7XI52I8zI_AC&pg=PA49 |year=1996 |publisher=Caxton Press |isbn=978-0-87004-562-2 |page=49}}</ref>
 
"Birləşmiş Ştatlar" ifadəsi müstəqil ştatlar toplusunun təsviri olaraq orijinal halında cəm halında idi, məsələn "Birləşmiş Ştatlardır" ({{lang-en|"the United States are"}}) ifadəsini ehtiva edən [[ABŞ Konstitusiyasına on üçüncü düzəliş]] 1865-ci ildə ratifikasiya edilmişdi.{{sfn|Greg|1892|p=276}} Tək forması, məsələn "Birləşmiş Ştatlardır" ({{lang-en|"the United States is"}}) Amerika Vətəndaş müharibəsi başa çatdıqdan sonra məşhur oldu. İndi tək halı standart formadır; cəm halı "bu Birləşmiş Ştatlar" ({{lang-en|"these United States"}}) deyimində saxlanılır. Fərq daha çox istifadə əhəmiyyətlidir; bu ştatların toplanması və bir vahid arasındakı fərqdir.<ref>G. H. Emerson, ''The Universalist Quarterly and General Review'', Vol. 28 (Jan. 1891), p. 49, quoted in {{cite web |url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/002663.html |author=Zimmer, Benjamin |date=November 24, 2005 |title=Life in These, Uh, This United States |publisher=University of Pennsylvania—Language Log |accessdate=5 yanvar 2013}}</ref>
 
ABŞ vətəndaşı "[[Amerikalılar|Amerikalıdır]]". "Birləşmiş Ştatlar", "Amerika" və "B.Ş." ölkəyə sifət olaraq istinad edir ("Amerika dəyərləri", "ABŞ qüvvələri"). İngilis dilində "[[Amerikan (söz)|Amerikan]]" sözü nadir hallarda Amerika Birləşmiş Ştatları ilə bağlı olmayan mövzulara aiddir.<ref>Wilson, Kenneth G. (1993). ''The Columbia Guide to Standard American English''. New York: Columbia University Press, pp. 27–28. {{ISBN|0-231-06989-8}}.</ref>
{{Ətraflı|[[ABŞ-da hindilərin tarixi]]}}
[[File:Monks Mound in July.JPG|180pg|thumb|[[UNESCO|UNESCO-nun]] [[Ümumdünya irsi|ümumdünya irsinə]] daxil olan [[Kahokiya|Kahokiyada]] [[Monks-Maund]] və [[Mississippi mədəniyyəti|Mississippi mədəniyyətində]] ən böyük və ən nüfuzlu yaşayiş məntəqəsi. Beton pilləkən qədim taxta nərdivanların təxmini gedişini izləyir.]]
[[Amerikanın məskunlaşdırılması|Şimali Amerikanın ilk sakinləri]] [[Beringiya bərzəxi|Berinq torpaq körpüsü]] vasitəsi ilə [[Sibir|Sibirdən]] köçmüş və ən azı 15 min il əvvəl gəlib çatmışdılar, baxmayaraq ki, artan sübutlar daha əvvəl gəlmələrini göstərir.<ref name=earliest>{{cite news |title=Who was first? New info on North America's earliest residents |url=http://articles.latimes.com/2012/jul/12/science/la-sci-sn-paisley-caves-20120712 |newspaper=Los Angeles Times |location=Los Angeles County, California |publisher=Los Angeles Times |date=12 iyul 2012 |first=Thomas H. |last=Maugh II |accessdate=25 fevral 2015}}<br />{{cite web |url=http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128083459/http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm |archivedate=28 noyabr 2007 |ref=HumanOrigins |title=What is the earliest evidence of the peopling of North and South America? |publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History |date=İyun 2004 |accessdate=19 iyun 2007}}<br />{{cite web |first=Nicolas |last=Kudeba |url=http://www.thehistoryofcanadapodcast.com/chapter-1-first-big-steppe/ |title=Chapter 1&nbsp;– The First Big Steppe&nbsp;– Aboriginal Canadian History |website=The History of Canada Podcast |date=28 fevral 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301013552/http://www.thehistoryofcanadapodcast.com/chapter-1-first-big-steppe/ |archivedate=1 mart 2014 |deadurl=no}}<br />{{cite journal |author=Guy Gugliotta |title=When Did Humans Come to the Americas? |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/when-did-humans-come-to-the-americas-4209273/?all |journal=Smithsonian Magazine |location=Washington, DC |publisher=Smithsonian Institution |date=Fevral 2013 |access-date=25 iyun 2015}}</ref> Torpaq körpüsündən keçdikdən sonra ilk amerikalılar ya Sakit Okean sahili boyunca,<ref>{{cite journal |author=Fladmark, K.R., (1979) |title=Routes: alternate migration corridors for early man in North America |journal=American Antiquity |volume=44 |pages=55–69 |doi=10.2307/279189 |jstor=279189 |year=2017}}</ref><ref>{{cite web |publisher=Smithsonian |title=Found: One of the Oldest North American Settlements |url=http://www.smithsonianmag.com/smart-news/one-oldest-north-american-settlements-found-180962750/ |first=Brigit |last=Katz |date=5 aprel 2017|access-date=26 avqust 2017}}</ref> ya da Kordilyer və Lavrentid buz örtükləri arasında daxili buzsuz dəhliz vasitəsilə cənuba hərəkət etdilər.<ref name="Geotimes corridor">{{cite web |url=http://www.geotimes.org/feb04/feature_Revisited.html |title=The Ice-Free Corridor Revisited |first=Lisa |last=Pinsker |publisher=Geotimes |date=Fevral 2004}}</ref> [[Klovis mədəniyyəti]] e.ə. 11,000-də meydana çıxdı və bu, Amerikanın sonrakı yerli mədəniyyətlərinin əksəriyyətinin əcdadı hesab olunur.<ref name="Waters">{{cite journal |last=Waters |first=Michael |title=Redefining the Age of Clovis: Implications for the Peopling of the Americas |journal=Science |date=2007 |volume=315|issue=5815 |pages=1122–1126 |doi=10.1126/science.1137166 |pmid=17322060|display-authors=etal|bibcode=2007Sci...315.1122W}}</ref> XX əsrin sonlarında Amerikanın ilk insan məskənlərini
Klovis mədəniyyəti təmsil etdiyinin düşünülməsinə<ref name=TEF>{{cite book |author=Flannery, T. |year=2001 |title=The Eternal Frontier: an ecological history of North America and its peoples |publisher=Grove Press |location=New York |pages=173–185 |isbn=0-8021-3888-8}}</ref> baxmayaraq son illərdə on illərdə Pre-Klovis mədəniyyətlərin tanınmasıyla konsensus dəyişdi.<ref>{{cite book |last1=Waters |first1=Michael |authorlink=Michael R. Waters |last2=Stafford |first2=Tom |url=http://www.tamupress.com/product/Paleoamerican-Odyssey,7924.aspx |title=Paleoamerican Odyssey |chapter=The First Americans: A Review of the Evidence for the Late-Pleistocene Peopling of the Americas | chapter-url= https://www.researchgate.net/profile/Michael_Waters8/publication/268149509_The_First_Americans_A_Review_of_the_Evidence_for_the_Late-Pleistocene_Peopling_of_the_Americas/links/5462564d0cf2c0c6aec1af93.pdf |publisher=Texas A&M University Press |date=18 avqust 2014 |isbn=978-1-62349-192-5 |accessdate=21 noyabr 2015}}</ref>
 
 
[[Havay adaları|Havay adalarının]] ilk yaşayış məntəqələri tarixi müzakirə mövzusu olmağa davam edir.<ref name="PearcePearce2010">{{cite book |first1=Charles E.M. |last1=Pearce |first2=F. M. |last2=Pearce |title=Oceanic Migration: Paths, Sequence, Timing and Range of Prehistoric Migration in the Pacific and Indian Oceans |url={{google books |plainurl=y |id=rhQxc4GW8soC |page=167}}
|date=17 iyun 2010 |publisher=Springer Science & Business Media| isbn=978-90-481-3826-5 |page=167}}</ref> [[Arxeologiya|Arxeoloji]] dəlillər eramızın 124-cü ilində yaşayış məntəqəsinin mövcudluğunu göstərir.<ref name="Whittaker1986">{{cite book |first=Elvi W. |last=Whittaker |title=The Mainland Haole: The White Experience in Hawaii |url={{google books |plainurl=y |id=JNM-A-QJ_o4C |page=3}}|date=Yanvar 1986|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-05316-7|page=3}}</ref> [[Ceyms Kuk#Üçüncü ekspedisiya (1776–79)|Üçüncü və son ekspedisiyası]] zamanı kapitan [[Ceyms Kuk]] Havay ilə rəsmi təmasda olmuş ilk avropalıdır.<ref name="Fish2011">{{cite book |first=Shirley |last=Fish |title=The Manila-Acapulco Galleons : The Treasure Ships of the Pacific: With An Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815 |url=https://books.google.com/books?id=kk_iU0f-iT8C&pg=PA360 |date=2011 |publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-4567-7543-8 |pages=360–}}</ref> 1778-ci il yanvar ayında [[Kauai adası|Kauai adasının]] [[Vaimea (Kauai)|Vaimea]] limanına ilk dəfə çıxdıqda Kuk [[Arxipelaq|arxipelaqı]] Britaniya [[Krallıq donanması]] [[Admirallıq şurası|Admirallığının baş lordu]] [[Jon Monteqyu, 4-cü Sendviç qrafı |4-cü Sendviç qrafı]] şərəfinə "Sendviç adaları" adlandırmışdı.<ref>{{cite book |last=Collingridge |first=Vanessa |authorlink=Vanessa Collingridge |title=Captain Cook: The Life, Death and Legacy of History's Greatest Explorer |year=2003 |publisher=Ebury Press |page=380 |isbn=0-09-188898-0}}</ref>
 
=== Avropalıların məskunlaşması ===
[[File:The Mayflower Compact 1620 cph.3g07155.jpg|thumb|''[[Meyflauer sazişi]], 1620'' [[Jan Leon Jerom Ferris|Jan Leon Jerom Ferrisin]] rəsm əsəri]]
 
1492-ci ildə İspaniya [[Xristofor Kolumb|Kolumbu]] [[Yeni dünya|Yeni dünyaya]] [[Kolumbun birinci ekspedisiyası|ilk ekspedisiyaya]] göndərdikdən sonra digər səyyahlar onu təqib etdi. Müasir ABŞ ərazisinə çatan ilk avropalılar 1513-cü ildə Floridaya ilk səfərini edən [[Xuan Ponse de Leon]] kimi ispan [[Konkistador|konkistadorları]] olmuşdu, lakin [[ABŞ-ın qeydiyyata alınmamış əraziləri|qeydiyyata alınmamış əraziləri]] də hesaba qatılsa [[Kolumbun ikinci ekspedisiyası|1493-cü il ekspedisiyasında]] [[Puerto-Riko|Puerto-Rikoya]] çıxan [[Xristofor Kolumb]] bu şərəfə nail olub. İspanlar Florida və Nyu-Meksikoda [[Sent-Oqastin (Florida)|Sent-Oqastin]]<ref name="Saint Augustine">{{cite web |title=St. Augustine Florida, The Nation's Oldest City |url=http://staugustine.com/history/nations-oldest-city |website=staugustine.com |language=en}}</ref> və [[Santa-Fe (Nyu-Meksiko)|Santa-Fe]] kimi ilk yaşayış məntəqələrini qurdu. Fransızlar özlərininkini Mississippi çayı boyunca qurdular. Şimali Amerikanın şərq sahillərində İngilislərin müvəffəqiyyətli məskunlaşması 1607-ci ildə [[Ceymstaun (Virciniya)|Ceymstaunda]] [[Virciniya koloniyası]] və 1620-ci ildə [[Pilqremlər|Pilqremlərin]] [[Pilmut koloniyası]] ilə başladı. Mühacirləri çoxu [[Din azadlığı|dini azadlıq]] axtaran [[İngilis müxalifətçilər|müxalifətçi xristian qrupları]] idi. Qitənin ilk seçilmiş qanunvericilik məclisi Virciniya [[Berjesslərin Evi]] 1619-cu ildə yaradıldı, quruya çıxmadan əvvəl Pilqremlər ilə [[Meyflauer sazişi]] bağlandı və [[Konnektikutun Əsas Sərəncamları]] Amerika müstəmləkələri boyunca inkişaf edəcək nümayəndələrin özünüidarəetmə və konstitusionalizm nümunəsi üçün presedentlər yaratdı.<ref name="Remini2–3">{{Harvnb|Remini|2007|pp=2–3}}</ref><ref name="Johnson26–30">{{Harvnb|Johnson|1997|pp=26–30}}</ref>
 
Hər koloniydakı mühacirlərin böyük hissəsi kiçik fermerlər idi, ancaq bir neçə onilliklər ərzində koloniyalar müxtəlifliyi kimi digər sənaye sahələri inkişaf etdi. [[Əmtəə bitkisi|Əmtəə bitkilərinə]] tütün, düyü və buğda daxil idi. Hasilat sənayesində xəz, balıqçılıq və taxta-şalban üstünlük təşkil edirdi. İstehsalçılar rom və gəmi hazırlayırdılar və son kolonizasiya dövründə amerikalılar dünyanın dəmir təchizatının yeddidə birini istehsal edirdilər.<ref>[[#Walton|Walton, 2009]], fəsil 3</ref> Nəticədə şəhərlər yerli iqtisadiyyatları dəstəkləmək və ticarət mərkəzləri kimi xidmət etmək üçün sahillərə səpələndilər. İngilis müstəmləkəçilərə [[Şotland]]-İrland amerikalıları|Şotland-İrland]] və digər qruplar da əlavə olunmuşdu. Sahilyanı torpaq daha bahalı olduğuna görə azad edilmiş [[Muzdlu nökər|muzdlu nökərlər]] daha qərbə sıxışdırıldı.<ref>[[#Lemon|Lemon, 1987]]</ref>
 
İngilis korsarları ilə geniş miqyaslı bir kölə ticarətinə başlandı.<ref>{{cite book |last1=Jackson |first1=L. P. |title=Elizabethan Seamen and the African Slave Trade |date=1924 |pages=1–17 |jstor=2713432}}</ref> Xəstəliklərin az və daha yaxşı qida və müalicə səbəbi ilə Şimali Amerikada kölələrin ömür uzunluğu cənuba nisbətən çox yüksək olması kölə sayının sürətlə artmasına səbəb oldu.<ref>[[#Tadman|Tadman, 2000]], p. 1534</ref><ref>[[#Schneider|Schneider, 2007]], p. 484</ref> Koloniyalı cəmiyyət əsasən köləliyin dini və mənəvi təsiri ilə bölünmüşdü və müstəmləkələr bu praktikanın lehinə və əleyhinə qanun aktları qəbul etdilər.<ref name=Lien522>[[#Lien|Lien, 1913]], p. 522</ref><ref name=Davis7>[[#Davis96|Davis, 1996]], p. 7</ref> Amma XVIII əsrin başlaması ilə xüsusilə cənub bölgələrində əmtəə bitkilərinin əkilməsində afrikalı kölələrin yerini muzdlu nökərlər aldı.<ref name="Quirk2011">[[#Quirk|Quirk, 2011]], p. 195</ref>
Anonim istifadəçi