"Hümmət" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3.849 bayt əlavə edildi ,  2 il öncə
 
== 1917-ci ildən sonra fəaliyyəti ==
[[1917]]-ci ilin martında, Rusiyada [[Fevral inqilabı]]ndan bir neçə gün sonra, Hümmətin bir çox keçmiş üzvü təcili olaraq konfrans keçirib, təşkilatn RSDF(b)P-nin Bakı Komitəsi ilə birləşməsi məsələsini müzakirə etdilər. Lakin təşkilatın öz ənənələri olduğu və müsəlman kütlələrinin psixologiyası nəzərə alınaraq, səs çoxluğu ilə, partiyanın RSDF(b)P ilə birləşməməsi və Hümmət adının saxlanılması qərara alındı. Təşkilatın müvəqqəti komitəsi yaradıldı. [[1917]]-ci il iyunun 16-da, N.Nərimanov başda olmaqla, Hümmətin daimi şəhər komitəsi seçildi. Komitəyə 14 üzv, o cümlədən [[Sultanməcid Əfəndiyev]], [[Həmid Sultanov]], [[Əsədulla Axundov]], [[Məşədi Əzizbəyov]], [[Ağababa Yusifzadə]], [[Bünyad Sərdarov]], [[Möhsün İsrafilbəyov (Qədirli)|Möhsün İsrafilbəyov]], [[Tağı Şahbazi]] daxil idi. Bolşeviklərin proqramını təşkilatın əsas proqramı kimi qəbul etmək qərara alındı. İyulun 3-dən N.Nərimanovun redaktorluğu ilə "Hümmət" adlı qəzet çap olunmağa başladı. Bakının Binəqədi, Suraxanı, Sabunçu rayonlarında, Gəncə, Lənkəran, Şamaxı və Naxçıvanda təşkilatın şöbələri yaradılmışdı.
 
İyulun sonlarında isə Azərbaycan xalqının milli oyanışı və təşkilatlanmasından ehtiyat edən Bakı bolşeviklərinin təzyiqi nəticəsində Hümmət təşkilatında parçalanma baş verdi. Sol qanadı təşkil edən hümmətçilər bolşeviklərlə sıx əlaqədə işləyirdilər, sağ qanad isə menşevikyönlü hümmətçilərdən ibarət idi. Onlar sosial-demokrat menşevik Tiflis Hümməti ilə və onun liderləri olan [[İbrahim Əbilov]], [[Səməd ağa Ağamalıoğlu]], [[Əhməd bəy Pepinov|Əhməd Pepinov]] və b. ilə əməkdaşlıq edirdilər. Tiflis hümmətçiləri [[1918]]-ci ilin ikinci yarısında Bakıya köçdükdən sonra Azərbaycan Parlamentinin sosialist fraksiyasını təşkil etmişdilər. [[1918]]-ci ilin aprel ayında Bakıda Hümmətin hər iki qanadının gərgin polemika şəraitində konfransı keçirildi. Əsas mübahisə mövzusu Hökumətə və Parlamentə münasibət idi. Mübahisələrə baxmayaraq, konfrans Hümmət təşkilatının 11 nəfərdən ibarət vahid Mərkəzi Komitəsini seçdi (onların 7-si - Mirzə Davud Hüseynov, Əliheydər Qarayev və b. Hümmətin sol qanadını təmsil edirdilər). Lakin [[1919]]-cu ilin yayında bolşeviklərin Bakı komitəsinin Hümməti Rusiya Kommunist Partiyasına (RK(b)P) birləşdirmək niyyəti məlum olduqdan sonra menşevik hümmətçilər təşkilatdan çıxdılar. Bolşevik hümmətçilər R.Axundovun rəhbərlik etdiyi azərbaycanlı sol eserlərlə birləşməyə də meyl göstərirdilər. Lakin bu cəhdlər uğursuzluqla nəticələndi. Bolşevik hümmətçilər RK(b)P-nin Qafqaz Diyar Komitəsinin və RK(b)P Bakı Komitəsinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Kommunist Partiyasının yaradılması məsələsini dəstəklədilər. [[1919]]-cu ilin yayından etibarən bu istiqamətdə fəal iş aparıldı. [[1920]]-ci il fevralın 8-də bolşevik Hümmətin, "Ədalət" partiyasının və RK(b)P Bakı Komitəsinin birgə iclasında Azərbaycan kommunist təşkilatlarının təsis qurultayının keçirilməsi haqqında qərar qəbul olundu. Azərbaycan kommunist təşkilatlarının (RK(b)P Bakı Komitəsi, Hümmət, Ədalət) fevralın 11-12-də keçirilən 1-ci qurultayında bu təşkilatlar birləşərək, M.D.Hüseynovun sədrliyi ilə Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının (AK(b)P) yaradılması haqqında qərar qəbul etdilər. Bu vaxtdan etibarən bolşevik Hümmətin müstəqil fəaliyyətinə son qoyuldu. Parlamentdə yalnız S.Ağamalıoğlunun rəhbərlik etdiyi menşevik Hümmət fraksiyası fəaliyyət göstərirdi.
 
== Aprel işğalından sonra fəaliyyəti ==
== Həmçinin bax ==