"Çuvaş dili" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

4.819 bayt əlavə edildi ,  4 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Redaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
|yarı, yarım, yarımçıq
|śurma (çурма)''("yarı, yarım, yarımçıq" mənasında)''
|-
|ayrı
|urăx (урăх)
|-
|böyük
|kiçik; ''həmçinin'' buçuq / puçuq ''(əsasən [[Türk dili|türkcə]]<nowiki/>də "yarı, yarım" mənasında "buçuk" şəklində görülür)''
|pĕçĕk (пĕчĕк)
|-
|ayrı
|urăx (урăх)
|-
|yeni
|śĕnĕ (çĕнĕ)
|-
|çürük
|dolu
|śĕrĕk (çĕрĕк)
|tulli (тулли)
|-
|uzun
|vărăm (вăрăм)
|-
|qalın
|xulăn (хулăн)
|-
|dar
|ağır
|tǎvǎr (тǎвǎр)
|yıvăr (йывăр)
|-
|uzun
|çürük
|vărăm (вăрăм)
|śĕrĕk (çĕрĕк)
|-
|uzaq, iraq
|inśe (инçе); ''həmçinin'' inçe (инче)
|-
|yaxın
|śıvăx (çывăх)
|-
|qısa
|kĕske (кĕске)
|-
|ağır
|dar
|yıvăr (йывăр)
|tǎvǎr (тǎвǎр)
|-
|yüngül
|incə
|śămăl (çăмăл)
|śinçe (çинче)
|-
|çin ''("doğru, gerçək, həqiqi" mənalarında, məsələn "arzularınız çin olsun" ifadəsindəki kimi)''
|çǎn (чǎн)
|-
|dolu
|tulli (тулли)
|-
|düz
|türĕ (тӱрĕ)
|-
|tən, dənk ''(yəni "bərabər")''
|tan (тан)
|-
|yumru
|çǎmǎr (чǎмǎр)
|-
|incə
|çin ''("doğru, gerçək, həqiqi" mənalarında, məsələn "arzularınız çin olsun" ifadəsindəki kimi)''
|śinçe (çинче)
|çǎn (чǎн)
|-
|islaq, yaş ''(yəni "nəm, sulu")''
|islençĕk (исленчĕк)
|-
|quru
|xărăk (хăрăк)
|-
|islaq, yaş ''(yəni "nəm, sulu")''
|isti
|islençĕk (исленчĕк)
|ăşă (ăшă)
|-
|ölü
|soyuq
|sivĕvilĕ (сивĕвилӗ)
|-
|diri, sağ
|sağlam
|sıvă (сывă)
|-
|sağlıq, sağlamlıq
|sıvlăx (сывлăх)
|-
|isti
|ăşă (ăшă)
|-
|soyuq
|sivĕ (сивĕ)
|-
|qatı, bərk
|xıtă (хытă)
|-
|axmaq ''("gic, ağılsız, səfeh" mənasında)''
|ər, erkək
|ar (ар)
|-
|bahadur ''(yəni "qoçaq, qorxmaz")''
|pattăr (паттӑр)
|-
|ata
|qız
|xĕr (хӗр)
|-
|kişi
|kaççă (каччă)
 
''(Qeyd: bu söz çuvaş dilində "gənc, cavan oğlan" mənasında işlədilir)''
|-
|qonşu
|kürşĕ (кӳршӗ)
|-
|qonaq
|xăna (хӑна)
|-
|dost
|tus (тус)
|-
|yoldaş
|yultaş (юлташ)
|-
|ad
|yat (ят)
|-
|can
|en, enlilik
|ançun (анчун)
|-
|adam, insan
|edem (эдем); ''həmçinin'' etem (этем)
|-
|din
|tĕn (тӗн)
|-
|Tanrı
|Tură (Турă)
|-
|iş
|ĕś (ӗҫ)
|-
|alqı-satqı, alış-veriş, ticarət
|sutu-ilü (суту-илӳ)
|-
|uc ''(yəni "nəyinsə sonu, kənarı, qırağı, nöqtəsi")''
''(Qeyd: əgər bu söz tək halda, arzu cümləsi/sözü və ya [[əmr cümləsi]]/sözü kimi (yəni optativ olaraq) istifadə edilsə (yəni "vĕś! / вĕç!" kimi), o zaman "uc" mənasından başqa həm də [[omonim]] olan "uç!" (yəni "uçmağa başla, havalan, qanadlan") mənasında da anlaşıla bilər)''
|-
|iz
|səs
|sasăyĕr (сасӑйĕр)
|-
|yara
|suran (суран)
|-
|oyun
|văyă (вӑйӑ)
|-
|en, enlilik
|an (ан)
|-
|araba
|ip, kəndir
|śip (çип)
|-
|səs
|sasă (сасӑ)
|-
|sabun
|baş
|puś (пуç)
|-
|beyin
|mime (миме)
|-
|göz
|kuś (куҫ)
|-
|gözlük, eynək
|kuślăx (куҫлӑх)
|-
|yaş ''("göz yaşı" mənasında)''
|xălxa (хăлха)
|-
|dodaq
|ağız
|tuta (тута)
|śăvar (çăвар)
|-
|dil
|diş
|şăl (шӑл)
|-
|ağız
|śăvar (çăвар)
|-
|boğaz
|pır (пыр)
 
''(Qeyd: çuvaş dilində bu söz bir neçə [[Omonim|omonimlər]]<nowiki/>dən ibarətdir)''
|-
|çənə
|yanax (янах)
|-
|qan
|yun (юн)
|-
|damar
|tımar (тымар)
|-
|dəri
|şămă (шӑмӑ)
|-
|əl, qol
|ală (алӑ)
|-
|ovuc
|ıvăś (ывăç)
|-
|barmaq
|dırnaq
|çĕrne (чĕрне)
|-
|ayaq
|ura (ура)
|-
|qıç, bud
|bağır ''(yəni "ciyər")''
|pĕver (пĕвер)
|-
|böyrək
|püre (пӳре)
|-
|1) il ''(365 günə və ya 12 aya bərabər zaman vahidi)''
 
''(Qeyd: çuvaş dilində bu söz bir neçə [[Omonim|omonimlər]]<nowiki/>dən ibarətdir)''
 
''<nowiki/>''
|-
|yarın ''(yəni "sabah, ertəsi gün")''
|ıran (ыран)
|-
|gecə
|su
|şıv (шыв); ''həmçinin'' şuu (шуу)
|-
|sıvı ''(yəni "maye, sulu")''
|şĕvĕ (шĕвĕ)
|-
|köpük
|kăpăk (кӑпӑк)
|-
|çay ''("[[Çay (içki)|isti içki]]" mənasında)''
|çey (чей)
|-
|çay, axarsu, irmaq ''(əsasən [[Türk dili|türkcə]]<nowiki/>də "çay, axarsu" mənasında "ırmak" şəklində görülür)''
|dəniz
|tinĕs (тинĕс)
|-
|sal ''("üzərində suda üzmək, şey daşımaq və ya bir sahildən o biri sahilə keçmək üçün bir və ya bir neçə sıra bir-birinə bağlanmış şalbanlardan ibarət nəqliyyat vasitəsi" mənasında)''
|sulă (сулӑ)
|-
|gəmi
|kimĕ (кимӗ)
|-
|göy
|kăvak (кӑвак)
|-
|yaşıl
|qızıl ''(yəni "[[qırmızı]]"; "qızıl" sözünün dilimizdə artıq köhnəlmiş mənası)''
|xĕrlĕ (хĕрлĕ)
|-
|qonur ''(yəni "qəhvəyi rəng")''
|xămăr (хӑмӑр)
|-
|dəmir
|eşik ''(yəni "qapı")''
|alăk (алăк)
|-
|körpü
|kĕper (кĕпер)
|-
|yuva
|yăva (йӑва)
|-
|yurd
|śurt (çурт)
 
''(Qeyd: çuvaş dilində bu söz "ev" mənasında istifadə edilir)''
|-
|bölüm
|pülĕm (пӳлӗм)
 
''(Qeyd: çuvaş dilində bu söz "otaq" mənasında istifadə edilir)''
|-
|kömür
|kămrăk (кӑмрӑк); ''həmçinin'' kăvar (кăвар)
|-
|baqır ''(yəni "[[mis]]")''
|qazan
|xuran (хуран)
|-
|ələk, xəlbir, süzgəc
|ala (ала)
|-
|qaşıq
|kaşăk (кашӑк)
|-
|bıçaq
|pekĕ (пекӗ); ''həmçinin'' śĕśĕ (ҫӗҫӗ)
|-
|balta
|purtă (пуртӑ)
|-
|dağ
|tu (ту); ''həmçinin'' sărt (сӑрт)''(dilimizin bəzi dialektlərində və bir neçə türk dillərində "dağlıq, təpəlik ərazi" mənalarında istifadə edilən "sırt" sözüylə qohumdur)''
|tu (ту)
|-
|yer
|torpaq
|tăpra (тăпра)
|-
|yük, ağırlıq
|śăk (ҫӑк)
|-
|daş
|yumurta
|śămarta (ҫӑмарта)
|-
|dad
|tut (тут)
|-
|dadlı
|tutlă (тутлă)
|-
|şorba
|yaşka (яшка); ''həmçinin'' şürpe (шӳрпе)
|-
|göbələk
|soğan
|suxan (сухан)
|-
|yemiş ''("[[meyvə]]" mənasında)''
|śimĕs (ҫимӗс)
|-
|alma
|ulma (улма)
|-
|üzüm
|yemiş ''("[[meyvə]]" mənasında)''
|iśĕm (иҫӗм)
|śimĕs (ҫимӗс)
|-
|giləmeyvə
|śırla (ҫырла)
|-
|arpa
|ampar (ампар)
|-
|un
|qurd ''("həşərat növü" mənasında)''
|śănăx (ҫӑнӑх)
|xurt (хурт)
|-
|at
|bit ''("[[Bitlər|həşərat/parazit növü]]" mənasında)''
|ut (ут)
|pıytă (пыйтă)
|-
|qısraq, madyan
|kĕsre (кӗсре)
|-
|yəhər
|yĕner (йӗнер)
|-
|it
|ilan
|śĕlen (ҫӗлен)
|-
|kərtənkələ
|kalta (калта)
|-
|balıq
|pulă (пулă)
|-
|qarışqa
|kătkă (кӑткӑ)
|-
|hörümçək
|ereşmen (эрешмен)
|-
|kəpənək
|lĕpĕş (лӗпӗш)
|-
|qurd ''("həşərat növü" mənasında)''
|xurt (хурт)
|-
|bit ''("[[Bitlər|həşərat/parazit növü]]" mənasında)''
|pıytă (пыйтă)
|-
|birə
|părśa (пӑрҫа)
|-
|aslan, arslan ''(yəni "[[şir]]")''
|arăslan (арăслан); ''həmçinin'' uslan (услан)(dial.)
|-
|tülkü
|tilĕ (тилӗ)
|-
|ayı
|upa (упа)
|-
|quş
|kayăk (кайăк)
|-
|toyuq
|çăxă (чӑхӑ)
|-
|durna
|qaz ''("[[Qaz (cins)|quş növü]]" mənasında)''
|xur (хур)
|-
|göyərçin
|kăvakarçăn (кӑвакарчӑн)
|-
|laçın
|laççăn (лаччăн)
|-
|porsuq
|purăş (пурӑш)
|-
|qunduz
|xăntăr (хӑнтӑр)
|-
|donuz
|sısna (сысна)
|-
|inək
|bulud
|pĕlĕt (пĕлĕт)
|-
|şimşək, ildırım
|śiśĕm (ҫиҫӗм)
|-
|yağmur, yağış
|içmək
|ĕśme (ĕçме)
 
''(Qeyd: bu söz çuvaş dilində "içmək" felindən başqa həm də "içki" mənasını da daşıyır)''
|-
|işləmək
|ĕśleme (ĕçлеме)
|-
|başlamaq
|puślama (пуçлама)
|-
|bişirmək
|pĕśerme (пĕçерме)
|-
|qatışdırmaq
|xutăştarma (хутăштарма)
|-
|almaq
|açmaq
|uśma (уçма)
|-
|acmaq
|vıśma (выҫма)
|-
|atlanmaq ''("at üstünə minmək" mənasında)''
|utlanma (утланма)
|-
|oxumaq
|vulama (вулама)
|-
|baxmaq
|păxma (пăхма)
|-
|basmaq
|pusma (пусма); ''həmçinin'' taptama (таптама)''(dilimizdəki "taptalamaq" sözüylə qohumdur)''
|-
|pozmaq
|păsma (пăсма)
|-
|qapamaq ''(yəni "bağlamaq")''
|xupma (хупма); ''həmçinin'' pitĕr (питĕр)''(dilimizdəki "bitirmək" sözüylə qohumdur)''
|-
|qovalamaq
|xăvalama (хăвалама)
|-
|əkmək
|akma (акма)
|-
|tikmək
|śıxma (ҫыхма)
|-
|ısırmaq ''(yəni "dişləmək")''
|fışqırmaq, fısqırmaq ''(yəni "fit çalmaq")''
|şiletme (шилетме)
|-
|kişnəmək
|kĕśenme (кĕçенме)
|-
|gülmək
|görmək
|kurma (курма)
|-
|görünmək
|kurănma (курăнма)
|-
|eşitmək
|iyləmək, qoxlamaq
|şăşlama (шăшлама)
|-
|qoşmaq, əlavə etmək
|xuşma (хушма)
|-
|bilmək
|tərləmək
|tarlama (тарлама)
|-
|tökmək
|tăkma (тăкма)
|-
|yanmaq
|savaşmaq
|śapăśma (çапǎçма)
|-
|vuruşmaq
|vărśma (вӑрҫма)
|-
|güləşmək
|paylama (пайлама)
|-
|ayırmaq, bölmək
|uyărma (уйăрма)
|-
|bölmək
|pülme (пӳлме)
|-
|yarmaq ''("qırmaq, yarıya bölmək, ayırmaq" mənalarında)''
|śitme (çитме)
|-
|yerimək, yürümək, getmək, ötmək, addımlamaq
|śüreme (çӳреме); ''həmçinin'' utma (утма)
|-
|girmək
|kĕrme (кĕрме)
|-
|keçmək
|kaśma (каçма), kuśma (куçма)
|-
|uzanmaq, yatmaq
|-
|vermək
|pamaparma (памапарма)
|-
|satmaq
|sutma (сутма)
|-
|tutmaq
|qısmaq, sıxmaq
|xĕsme (хĕсме)
|-
|oturmaq, oturtmaq, otuzdurmaq
|lartma (лартма)
|-
|itələmək
|tĕkme (тĕкме); ''həmçinin'' tĕrtme (тĕртме)
|-
|dartmaq
|sătărma (сăтăрма); ''həmçinin'' sĕrme (сĕрме)
|-
|sərmək
|itələmək
|sarma (сарма)
|tĕkme (тĕкме); ''həmçinin'' tĕrtme (тĕртме)
 
''(Qeyd: bu söz çuvaş dilində "sərmək" felindən başqa həm də "süfrə" mənasını da daşıyır)''
|-
|sarmaq, sarımaq
|sırma (сырма)
|-
|səpmək, səpələmək
|sapma (сапма)
|-
|sevmək
|savma (савма)
|-
|yumaq ''("su ilə təmizləmək" mənasında)''
|şişmək
|şıśma (шыçма)
|-
|say, san
|sum (сум)
|-
|saysız
|sumsăr (сумсăр)
|-
|1 - bir