"Arsen" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

4.747 bayt əlavə edildi ,  2 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
 
Ümumdünya səhiyyə təşkilatı müəyyən etmişdir ki, gündə orqanizmə qida məhsulları və digər mənbələrdən düşən arsenin miqdarı insan bədəninin hər kq-na 0,05 mq-dan çoх olmamalıdır.<ref>Musayev N.Х. "Ərzaq malları əmtəəşünaslığının nəzəri əsasları". Dərslik. Bakı, "Çaşıoğlu" nəşriyyatı, 2003 – 368 səh.</ref>
 
Arsen sərbəst halda alman əlkimyaçısı Albert Maqnus tərəfindən 1250-ci alınmışdır. Lakin arsen birləşmələrindən Albert Maqnusdan çox əvvəl istifadə etmişlər. Arsen aktiv element olduğu üçün təbiətdə sərbəst halında rast gəlinmir. Arsenə Yer qabığında bir sıra mineralların tərkibində rast gəlinir: As<sub>2</sub>S<sub>3</sub>-auripiqment, As<sub>4</sub>S<sub>4</sub>-realqar, As<sub>2</sub>O<sub>3</sub>-arsenolit, FeAsS-arsen kolçedanı, FeAs<sub>2</sub>-l lellingit və s. Arsen elementi 817<sup>o</sup>C-də əriyir, 886<sup>o</sup>C-də isə sublimasiya edir. Arsen buxarı As<sub>4</sub> molekullarından ibarətdir və tetraedrik quruluşludur, 1325<sup>o</sup>C-də As<sub>2</sub>-yə dissosiasiya edir.
==Arsenin bioloji rolu və tibbdə tətbiqi==
Arsenə az miqdarda bütün heyvan və bitkilərdə rast gəlinir. Maraqlıdır ki, suda yaşayan canlılarda arsenin miqdarı, quruda yaşayanlara nisbətən çox olur. Arsen mikrodozalarda insan orqanizminin hüceyrələri tərəfindən mənimsənilir. Alimlərin fikrincə arsenin orqanizmdəki əsas funksiyası zərərverici mikrobların təsirinə qarşı onun müqavimətinin artırmaqdan ibarətdir.
Arsen birləşmələri kiçik dozalarda tibbidə bir sıra müalicəvi məqsədlərlə tətbiq edilir. H<sub>3</sub>AsO<sub>3</sub> birləşməsi diş müalicəsi zamanı sinirin öldürülməsində geniş istifadə edilir. Müəyyən edilmişdir ki, As<sub>2</sub>O<sub>3</sub> və KAsO<sub>2</sub> birləşmələri orqanizmdə qanəmələgəlməni gücləndirir. Arsen birləşmələrindən, həmçinin sifilis, tif, yuxusuzluq və s. kimi müalicələrdə istifadə olunur. Arsenin ən zəhərli birləşməsi AsH<sub>3</sub> arsin birləşməsidir. AsH<sub>3</sub>-in 0,005 q/l miqdarı insan üçün ani ölümdür. Arsen ilə zəhərlənmə zamanı süd içmək lazımdır. Bu zaman südün zülalı olan kazein arsen ilə həll olmayan birləşmə əmələ gətirir və zəhərin qana sorulmasının qarşısını alır.
Arsen xalkogenidləri şüşəvarı yarımkecirici xassəyə malik, fotohəssas materiallar olub, rəngli televiziyada, yaddaş mərkəzlərində, siqnalverici elektron şüa borularında və akusto-optik cihazlarda geniş istifadə olunurlar.
Arsen xalkogenləri müxtəlif elementlərin iştirakı ilə şüşə əmələ gətirir. Dövri sistemdə qrup mövqeyindən asılı olaraq, müxtəlif şüşə sahələri əmələ gəlir. As<sub>2</sub>S<sub>3</sub> və As<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> birləşmələri yüksək adigeziya qabiliyyəyinə malikdirlər. Hər iki birləşmənin nisbətən aşağı temperaturda nanoölçülü nazik təbəqəsi alınır.
As-S sisteminin ərintilərində elektrik keçiriciliyinin qiyməti 10<sup>14</sup>-10<sup>12</sup> Om<sup>-1</sup>.sm<sup>-1</sup> intervalında dəyişir. Bu qiymət şüşələrin alınma şəraitindən asılı olaraq müxtəlif ola bilir. As<sub>2</sub>S<sub>3</sub> bəzi optiki, fotoelektrik xassələri və istilik tutumu tədqiq edilmiş və müəyyən edilmişdir ki, həm şüşəvarı, həm də kristallik As<sub>2</sub>S<sub>3</sub> yüksək fotohəssaslığa malikdir. Optiki tədqiqatların nəticələrinə görə As<sub>2</sub>S<sub>3</sub> və As<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> birləşmələri spektrin İQ sahəsində şəffaf olub, "Vidikon" tipli rəngli verilişlərin ötürülməsində tətbiq olunurlar.
*As<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> birləşməsinin lifləri üzərində akusto-optik rezonans xassələrini tədqiq etmişlər. ~ 100 mm lifdə rezonans yaratmaq üçün 1.1 MHz tezlikli -0,6 dB-dən -9,2 dB-a gücündə dəyişə bilən dalğalardan istifadə etmişlər. 130 V gərginlikdə həyəcanlanama nəticəsində uzunluğu 17 nm və gücü -9.2 dB olan dalğalar qeydə alınmışdır. Akustik tezlıyi 700 кHs olan və 235 nm geniş dalğa uzunluğunda güclü rezonans yarana bilir. Xalkogenidin bu unikal xassəsi imkan verir ki, həmin material qeyri-xətti nizamlayıcı kimi, İQ – optikada işlənməsinə və bir sıra yeni tətbiqlər
Arsen xalkogenidləri əsasında alınan yarımkeçirici liflər son zamanlar optik cihazlarda, mikro sxemlərin hazırlanmasında istifadə olunurlar. Şüşə halında olan As<sub>2</sub>S<sub>3</sub> kristalının xarakter xüsusiyyətlərindən biri оnun İQ-srektr sahəsində geniş buraxa zolaqlarına malikdir. Şüşə halında olan As<sub>2</sub>S<sub>3</sub>-ün buraxma, əksolunma və sınma göstəricisinin müxtəlif qalılıqlarda tədqiq etmişlər. As<sub>2</sub>S<sub>3</sub>-də udulma spekti 45 % təşkil edir, 2,6 mm qalınlığında nümunədə 0,6 mkm-dən 8 mkm-ə dək dalğa uzunluğunda udulma 21 % qədər azalır.
 
== İstinadlar ==