"Ada" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

510 bayt çıxarıldı ,  3 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (158.181.43.14 tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq Samral tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.)
Teq: Geri qaytarma
{{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}[[Şəkil:Small_Island_in_Lower_Saranac_Lake.jpg|thumb|right|200px]]
'''Ada''' — hər tərəfdən su ilə əhatə olunmuş, materikə nisbətən kiçik, suyun qabarması zamanı belə su səthindən yüksəkdə olan, təbii yolla yaranan quru torpaq sahəsi. Okeanlarda, dənizlərdə, çaylarda, göllərdə qrup halında (arxipelaq) və ya tək-tək olur.
 
 
Qurunun 9,9 mln km²-i adalardır. Sahəsinə görə ən böyük adalar [[Qrenlandiya]] (2 176 km²), [[Yeni Qvineya]] (829 min km²), [[Kalimantan]] (734 min km²), Madaqaskar (590 min km²), [[Baffin torpağı]] (478 min km²) adalarıdır. Ən böyük ada olan [[Qrenlandiya]] ərazicə ən kiçik qitə olan [[Avstraliya]]dan cəmi üç dəfə kiçikdir.
'''Ada dağları''' - hündürlüyü 100 ''m''-dən 1- 2 ''km''-dək olan təcrid olunmuş yüksəkliklər. Planda nisbətən uzunsov, oval, dairəvi və b. formalarda olur. Ada dağları mənşəyi haqqında iki fikir vardır: 1. Ada dağları aşınmadan sonra qalmış relikt dağlarıdır; 2. Ada dağları lokal yeni dağəmələgəlmə sahələridir.
 
== Adaların xüsusiyyətləri ==
'''Ada dayazlığı''' - adanı fasiləsiz zolaqla (10 ''m''-dən 10''km''-dək) əhatə edən dayaz, azmeyilli, hamarlanmış dib səthi. Böyük adaların (məs., Yeni Ze­­­­­landiya, Madaqaskar) Ada dayazlığı, kiçik adaların qitə dayazlığına analoji olur və sahil da­yazlığını əmələ gətirir. Sinonim: ada şelfi.
 
=== Ada dağları ===
'''Ada fosforitləri''' - isti dənizlərin kiçik adalarında quş quanosunun (ifrazat) pozulması nəticəsində əmələ gələn açıqrəngli, massiv, sıx, torpaqvari, kavernalı, oolitvari kütlə. Bəzi  adalarda (Nauru və b.) istismar edilir.
'''Ada dağları''' -hündürlüyü hündürlüyüadətən 100 ''m''-dən 1- 2 ''km''-dək olan təcrid olunmuş yüksəklikləryüksəkliklərdir. Planda nisbətən uzunsov, oval, dairəvi və b. formalarda olur. Ada dağları mənşəyi haqqında iki fikir vardır: 1. Ada dağları aşınmadan sonra qalmış relikt dağlarıdır; 2. Ada dağları lokal yeni dağəmələgəlmə sahələridir.
# Ada dağları aşınmadan sonra qalmış relikt dağlarıdır;
# Ada dağları lokal yeni dağəmələgəlmə sahələridir.
 
=== Ada faunasıdayazlığı == =
'''Ada dayazlığı''' - adanı fasiləsiz zolaqla (10 ''m''-dən 10'' km''-dək) əhatə edən dayaz, azmeyilli, hamarlanmış dib səthisəthidir. Böyük adaların (məs., Yeni Ze­­­­­landiya, Madaqaskar) Adaada dayazlığı, kiçik adaların qitə dayazlığına analoji olur və sahil da­yazlığını əmələ gətirir. Sinonim: ada şelfi.
Təcrid olunmuş [[quru]] sahəsinin (adanın) [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sı. [[Ada]] [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sının xüsusiyyətləri [[ada]]nın mənşəyi və onun [[materik]]ə uzaq-yaxınlığı ilə əlaqədardır. [[Materik]]dən uzaqda [[vulkan]] nəticəsində yaranmış [[okean]] [[ada]]larının [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sı çox kasıbdır; çünki belə adaların [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sı hava ilə, yaxud üzən əşya üstündə keçən [[Heyvanlar|heyvan]]lar hesabına yaranır. [[Materik]] [[ada]]larında [[endemik]] [[növ]]lər çox olur; [[Məməlilər]] ([[Filippin]] [[camış]]ı, poni və s.) [[Materik|materikl]]ərdən kiçik, [[quşlar]] və [[sürünənlər]] [[Varan|(varan]], [[Tısbağalar|tısbağa]]) isə çox zaman iri olur. Ada [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sı [[insan]] fəaliyyəti nəticəsində çox tez dəyişərək, əvvəlki şəklini və xarakterik əlamətlərini itirir.
 
=== Ada florasıfosforitləri ===
'''Ada fosforitləri''' - isti dənizlərin kiçik adalarında quş quanosunun (ifrazat) pozulması nəticəsində əmələ gələn açıqrəngli, massiv, sıx, torpaqvari, kavernalı, oolitvari kütləkütlədir. Bəzi  adalarda (Nauru və b.) istismar edilir.
Təcrid olunmuş quru sahəsinin (adanın) [[flora]]sı. [[Ada]] [[flora]]sı adanın təcrid dərəcəsindən, müddətindən və floranın inkişaf şəraitinin xüsusiyyətindən asılıdır. [[Ada]] florasının növləri materiklərlə müqayisədə sayca az olur. [[Materik]]ə yaxın adalarda (məs. [[Yaponiya|Yapon]] [[ada]]larında) endemiklər nisbətən azdır. [[Materik]] mənşəli iri adaların ([[İndoneziya]], [[Filippin]] [[ada]]ları) florası, növlərinin sayına görə çox vaxt [[materik]] [[növ]]lərindən geri qalmır, adətən, [[endemik]]lərin inkişaf səviyyəsinə görə onlardan üstün olur.
 
=== Ada iqlimifaunası ===
TəcridFaunasının olunmuşxüsusiyyətləri [[quru]] sahəsinin (adanın) [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sı. [[Ada]] [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sının xüsusiyyətləri [[ada]]nın mənşəyi və onun [[materik]]əmaterikə uzaq-yaxınlığı ilə əlaqədardır. [[Materik]]dənMaterikdən uzaqda [[vulkan]] nəticəsində yaranmış [[okean]] [[ada]]larınınadalarının [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sıfaunası çox kasıbdır; çünki belə adaların [[Fauna (zoologiya)|fauna]]sıfaunası hava ilə, yaxud üzən əşya üstündə keçən [[Heyvanlar|heyvan]]larheyvanlar hesabına yaranır. [[Materik]] [[ada]]larındaadalarında [[endemik]] [[növ]]lərnövlər çox olur; [[Məməlilərməməlilər]] ([[Filippin]] [[camış]]ı, poni və s.) [[Materik|materikl]]ərdənmateriklərdən kiçik, [[quşlar]] və [[sürünənlər]] [[Varan|(varan]], [[Tısbağalar|tısbağa]]) isə çox zaman iri olur. Ada [[Faunafaunası (zoologiya)|fauna]]sı [[insan]] fəaliyyəti nəticəsində çox tez dəyişərək, əvvəlki şəklini və xarakterik əlamətlərini itirir.
[[Yay]] və [[qış]] [[temperatur]]<nowiki/>ları nisbətən az fərqlənən iqlim.
 
=== Ada florası ===
Təcrid olunmuş quru sahəsinin (adanın) [[flora]]sı. [[Ada]] [[flora]]sıflorası adanın təcrid dərəcəsindən, müddətindən və floranın inkişaf şəraitinin xüsusiyyətindən asılıdır. [[Ada]] florasının növləri materiklərlə müqayisədə sayca az olur. [[Materik]]əMaterikə yaxın adalarda (məs. [[Yaponiya|Yapon]] [[ada]]larındaadalarında) endemiklər nisbətən azdır. [[Materik]] mənşəli iri adaların ([[İndoneziya]], [[Filippin]] [[ada]]larıadaları) florası, növlərinin sayına görə çox vaxt [[materik]] [[növ]]lərindənnövlərindən geri qalmır, adətən, [[endemik]]lərinendemiklərin inkişaf səviyyəsinə görə onlardan üstün olur.
 
=== Ada iqlimi ===
[[Yay]][[qış]] [[temperatur]]<nowiki/> ları nisbətən az fərqlənən iqlim.
 
== Mənbə ==
 
[[Kateqoriya:Adalar| ]]
[[Kateqoriya:Geologiya]]