"Səməd Vurğun" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

9.424 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
daha cox melumat
k (158.181.41.131 tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq Neriman2003 tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.)
Teq: Geri qaytarma
(daha cox melumat)
Seminariyada o, ilk şeirlerini qeleme alır. Bunlar xalq poeziyası formasından biri olan lirik qoşmalar idi. Yazdığı şeirler seminariyanın divar qazetinde çıxırdı. Şairin ilk çap eseri olan "Cavanlara xitab" şeiri 1924-cü ilde Tiflisde çıxan "Yeni fikir" qezetinde derc olunmuşdur. Bu şeiri o, seminariyanı qurtarması münasibetile yazmışdı.Poeziya get-gede şairin bütün varlığına hakim kesilir. Genc şair öz xalqını, vetenini, doğma torpağının esrarengiz tebietini sevdiyi üçün özüne "Vurğun" texellüsünü götürür. Diger bir versiyaya göre ise sevdiyi qıza ünvanladığı şeirleri Vurğun texellüsü ile imzalamış ve belece de davam etmiş, tanınmışdır.1929-cu ilde Semed Vurğun İkinci Moskva Universitetinin edebiyyat fakültesine daxil olur. Moskvadakı tehsil illerinde o, feal yaradıcılıqla da meşğul olur. Hemin iller yazdığı siyasi mezmunlu ve lirik şeirler onun 1930-cu ilde çap olunmuş "Şairin andı" adlı ilk kitabında toplanmışdır.1930-1940-cı iller Vurğun istedadının çiçeklenmesi ve yükselişi dövrüdür. 1934-cü ilde şairin "Könül defteri" ve 1935-ci ilde "Şeirler" adlı kitabları neşr olunmuşdur. Bu dövrde şair, Azerbaycan poeziyasının dilini bir çox ecnebi sözlerden temizleyerek, Azerbaycan edebiyyatını ve dramaturgiyasını yeni eserler hesabına zenginleşdirmişdir. Yalnız 1935-ci ilde Semed Vurğun 7 poema ve 100-e yaxın şeir yazmışdır. 1934-cü ilde yazılmış "Azerbaycan" şeiri Azerbaycan edebiyyatının incilerindendir. Bu şeirde şair öz veteninin qedim tarixi, tebii gözelliyi, nemetleri, xalqın xeyirxahlığı, açıqürekliyi ve qonaqperverliyini terennüm etmişdir.Ele hemin il Semed Vurğunun şexsi heyatında yenilik baş verir. Bele ki, o, Abdulla Şaiqinyaxın qohumu Xaver xanım Mirzebeyova ile aile heyatı qurur.1936-37-ci illerde yeni eserler yazmaqla yanaşı tercümeçilikle de meşğul olaraq, Puşkinin "Yevgeni Onegin" menzum romanını Azerbaycan diline tercüme etmişdir. Bu tercümesine göre şaire Puşkin komitesinin "A.S.Puşkin medalı" teqdim olunmuşdur. Bu iller şair Şota Rustavelinin "Peleng derisi geymiş pehvelan" eserinin bir hissesini böyük ustalıqla tercüme etmiş, buna göre Gürcüstan SSR MİK-in fexri fermanı ile teltif edilmişdir. Elece de şair Taras Şevçenkonun, İlya Çavçavadzenin ve Cambul Cumayevin bir çox şeirlerini dilimize tercüme etmişdir.1937-ci ilin ikinci yarısında Semed Vurğun özünün ölmez dram eserini – "Vaqif"i yazır. "Vaqif" dramını 3-4 hefte erzinde, heyretlendirici bir süretle tamamlayan şair eserde Molla Penah Vaqifin facieli heyatını, şair böyüklüyünü, insanlıq kamilliyini ustalıqla, mehebbetle eks etdirmişdir. "Vaqif" dramına göre Semed Vurğun 1941-ci ilde "Stalin mükafatı"na layiq görülmüşdür.1937-1938-ci illerin qanlı repressiyaları Semed Vurğundan yan keçmemişdi. Onun yüksek senet qüdreti, nüfuzu ve ona olan xalq mehebbetine qısqanan adamlar şairi milletçilik böhtanları ile lekelemek ve cergeden çıxartmağa can atırdılar. Müxtelif dairelerde defelerle "onun meselesine" baxılmış, böyük şair "olum ve ya ölüm" dilemması qarşısında qalmalı olmuşdur. Şairi aidiyyeti idarelere tez-tez çağırırdılar.Nizami Gencevinin 800 illik yubileyine hazırlıq işinde feal iştirak eden Semed Vurğun 1939-cu ilden başlayaraq Nizami haqqında meqaleler yazmış, elmi meruzelerle çıxış etmiş, onun "Leyli ve Mecnun" poemasını meharetle Azerbaycan diline çevirmişdir. 1939-cu ilde şair inqilabçı Xanlar Sefereliyevin heyatından behs eden ikinci menzum dram eseri olan "Xanlar"ı yazmışdır. Hemin il onun "Azad ilham" kitabı neşr edilir.1941-ci ilde Semed Vurğun Nizaminin "Xosrov ve Şirin" poemasının motivleri esasında "Ferhad ve Şirin" menzum dramını yazır. Müharibe dövründe yazılmış bu dram eserinde böyük vetenperverlik duyğularının terennümü xüsusi mena kesb edirdi. Semed Vurğun 1942-ci ilde bu esere göre ikinci defe "Stalin mükafatı"na layiq görülür.Şairin yaradıcılığında Böyük Veten müharibesidövrü xüsusi yer tütür. Müharibe illerinde senetkar 60-dan artıq şeir, bir neçe poema, o cümleden "Bakının dastanı" poemasını yazmışdı. Bu illerde Semed Vurğun senetinin şöhret miqyası çox genişlenir. Onun yazdığı "Ukrayna partizanlarına" şeirinin metnleri teyyareden Ukrayna meşelerine sepelenerek partizanlara çatdırılmışdı.1943-cü ilde ABŞ-da keçirilen müharibe eleyhine yazılmış en deyerli eserler müsabiqesinde şairin yazdığı "Ananın öyüdü" şeiri çox yüksek qiymetlendirilmiş ve dünya edebiyyatında bu mövzuda yazılan en qiymetli 20 eserden biri kimi Nyu-Yorkda çap etdirilerek herbçiler arasında yayılmışdır. Müharibe illerinde vetenperver şairin ateşli sesi ön cebhede, xestexanalarda, radioda daha ezemetli seslenirdi. Müharibenin ağır şeraitinde Semed Vurğun Krım, Mozdok, Qroznı, Novorossiysk cebhelerinde olmuşdur. 1943-cü ilde onun teşebbüsü ile herbi tedbirler, cebheçiler ve onların doğmaları ile görüşler keçirmek üçün Füzuli adına Ziyalılar evi yaranmışdır.1945-ci ilde yazdığı felsefi dram olan "İnsan"da şair geleceyi romantik vüsetle eks etdirmeye çalışmış, müharibenin odlu-alovlu günleri içerisinde insan zekasının qüdretini göstermişdir. Şairin bu eserde yaratdığı "Qardaşlıq şeheri"nde dünyanın eyni arzu ve ideallarla yaşayan insanları toplaşmışdır.Semed Vurğun tekce meşhur şair deyil, eyni zamanda böyük alim, evvezsiz teşkilatçı ve nezeriyyeçi idi. 1945-cı ilde o, Azerbaycan SSR Elmler Akademiyasının akademiki seçilmişdir. Ele hemin il Bakıda İranla Medeni Elaqeler Cemiyyeti yaranır. Bu cemiyyetin rehberi Semed Vurğun teyin edilir. İlk günden şair terefinden cemiyyetin qarşısında duran vezifeler teyin edilir. O, İran Azerbaycanı ile Azerbaycan SSR arasında medeni körpü yaradılması işinde feal iştirak edir.Müharibeden sonrakı illerde Semed Vurğun görkemli ictimai xadim kimi dünyada sülhün berqerar olması işinde feal iştirak etmişdir. SSRİ Ali Sovetinin deputatı kimi şair 1947-ci ilde görkemli edebiyyat ve medeniyyet xadimleri ile birge Londona sefer etmiş, yolüstü Berlinde de olmuşdur. Burada şairi böyük sevinc gözleyirdi. Onun "Vaqif" dramı Berlin teatrında sehneye qoyulmuşdu. Teatrın yaradıcı kollektivine müellifle görüşmek, onun fikrini öyrenmek çox maraqlı olur. Alman rejissoru kiçik deyişiklik etmiş, Ağa Mehemmed şah Qacarın obrazında Adolf Hitlere mexsus cizgiler vermişdi.1948-ci ilde Semed Vurğun Polşanın Vrotslav şeherinde keçirilen Medeniyyet Xadimlerinin Ümumdünya Konqresinin iştirakçısı olmuş, konqresden qayıtdıqdan sonra "Zencinin arzuları" poemasını yazmışdır. Hemin il poema Polşada çap edilmişdir. Xarici seferlerle bağlı yazdığı şeirlerini Semed Vurğun meşhur "Avropa xatireleri" adı ile çap etdirmişdir.1951-ci ilde şair "Bolqar-sovet dostluğu cemiyyeti"nin xettile Bolqarıstanda olmuşdur.Semed Vurğunun müharibeden sonrakı dövr yaradıcılığı da çox mehsuldar olmuşdur. Şair bir-birinin ardınca "Muğan" (1948), "Aygün" (1950-1951) ve "Zamanın bayraqdarı" (1952) poemalarını qeleme almışdır.Heyatının son illerinde yazdığı şeirleri onun yaradıcılığının yeni merhelesini teşkil edir. Onlar rengarengliyi ve poetikliyi ile seçilen şeirlerdir. Bu şeirler heyata bağlılıq, insanların dotluq ve xeyirxahlıq kimi keyfiyyetlerini eks etdirmekle yanaşı, şairin veten ve xalq qarşısındakı müqeddes borcunun ifadesi idi.Semed Vurğunun bu illerde yaradıcılıq uğurlarına baxmayaraq o, 1953-cü ilde haqsız hücumlara, tezyiqlere meruz qalır. "Aygün" poeması tenqid edilir, şairin Moskvada çap edilmiş "Şairin hüquqları" meqalesi ona qarşı hücumları daha da keskinleşdirir. Respublika rehberliyinin gösterişi esasında meqale Azerbaycan Yazıçılar ittifaqında müzakire edillir, onun eleyhine mektub yazılıb Moskvaya gönderilir. Şair yene de milletçilikde teqsirlendirilir. Kitablarının kitabxanalardan, dramlarının sehneden götürülmesine gösteriş verilir. Şaire şeherden çıxmaq qadağan edilir. Lakin, hemin il Stalininölümünden sonra SSRİ ve respublika rehberliyinde baş veren deyişiklikler neticesinde bu tedbirler baş tutmur.1954-cü ilde Semed Vurğun Azerbaycan SSR Elmler Akademiyasının vitse-prezidenti vezifesine teyin edilir. İşlediyi dövrde ictimai elmler qarşısında böyük problemler qoyur, saatlarla bu problemlerin, elmi eserlerin müzakirelerini keçirir, problemlerin hellini teşkil edir.O zamanki SSRİ mekanında Semed Vurğunun böyük nüfuzu var idi. O, müxtelif illerde SSRİ-nin en yüksek orden ve medalları ile teltif edilmiş, sovet xalqlarının sevimli şairi olmuşdu.1954-cü ilde Sovet Yazıçıların İkinci Ümumittifaq Qurultayında "Sovet poeziyası haqqında" meruzeni Semed Vurğun etmişdi. Çoxmilletli ve hemin dövr üçün texminen 200 mln.-luq SSRİ xalqları arasından azerbaycanlı şairin Qurultayda "Sovet poeziyası haqqında" meruzeni etmesi, bütövlükle, Azerbaycan edebiyyatı, onun nümayendelerine ve şexsen, Semed Vurğuna verilen olduqca böyük qiymet kimi deyerlendirile biler.{{Yazıçı
{{Yazıçı
|Adı = Səməd Vurğun
|Orijinal adı =
Anonim istifadəçi