"Mərkəzi prosessor" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

5 bayt əlavə edildi ,  3 il öncə
k
Kompyuter → Kompüter using AWB
(Kertenkele0000 (müzakirə) tərəfindən edilmiş 4076601 dəyişikliyi geri qaytarıldı.)
k (Kompyuter → Kompüter using AWB)
Fərdi kompüterdə bütün informasiyanı emal edən mərkəzi prosessor giriş informasiyasını çıxış informasiyasına çevirərək proqram vasitələrinin idarəsi altında işləyir. Kompüterlərin ayrı-ayrı modellərində iki qabaqcıl dünya istehsalçılarının Intel və AMD şirkətlərinin müxtəlif prosessorları istifadə olunur.
 
'''Mərkəzi prosessor''' ({{lang-en|Central processing unit}}, qısaldılmış variantı: CPU) — kompyuterinkompüterin ən önəmli hissəsidir. Tərcüməsi "Mərkəzi quraşdırılmış qurğu" mənasını verir. Mikroprosessor bir neçə santimetr ölçüdə mikrosxem olub, kompyuterəkompüterə daxil olan informasiyanın təhlilini, hesablanmasını, emalını və ötürülməsini təmin edir. Mikrosxemlər toplusunu çipset də adlandırırlar. Kompüter üzərində edilən bütün əməliyyatlar, bu vahid tərəfindən reallaşdırılır və nəzarət edilir. Mikroprosessor bəzən mərkəzi prosessor (CPU – Central Prosessor Unit – Mərkəzi Prosessor Modulu) da adlanır.<ref>[http://www.windows-az.com/block/blocks/1518-mjrkjzi-prosessor-cpu-njdir.html Mərkəzi Prosessor (CPU) Nədir?]</ref>
 
'''PROSESSORLARIN ARXİTEKTURASI'''
 
İlk RISC arxitekturalI mikroprosessorlar 80-cı illərin əvvəllərində Kaliforniya (Berkli şəhəri) və Stəndford universitetlərində hazIrlandI. Bu mikroprosessorların müəlliflərinin qarşIlarIna qoyduqlarI məqsəd mümkün qədər sadə quruluşa malik daha məhsuldar mikroprosessora nail olmaq idi.
17 oktyabr 1985-ci ildə “Intel” firması IBM PC – 80386 kompüterləri üçün ilk 32 mərtəbəli prosessor istehsal etmişdir. 12 &nbsp;MHz takt tezliyinə malik olan bu mikroprosessor 275000 tranzistordan ibarət idi. Prosessorun müxtəlif modifikasiyaları 20 ildən sonra, yəni 2007-ci ildən buraxılmağa başlamışdır.
 
==Xarakteristika==
CPU kompüterin beynidir və vəzifəsi tapşırıqları tezliklə yerinə yetirməkdir. CPU işləyərkən qızdığı üçün onun üzərinə ventilyator yerləşdirilər. Prosessorun (CPU) sürəti, yəni takt tezliyi hz (hers) ilə ölçülür.
 
'''Takt tezliyi''' - 1 saniyə ərzində yerinə yetirilən əməliyyatların (məsələn, toplama və vurma) sayını və həmin əməliyyatların hansı sürətlə yerinə yetirildiyini göstərir. İndiki zamanda fərdi kompyuterlərdəkompüterlərdə geniş istifadə olunan mikroprosessorların takt tezliyi saniyədə 4 milyard taktdır (4&nbsp;GHz). Takt tezliyi Meqaherzlərlə (MHz) və Geqaherslərlə (GHz) ölçülür. Bu göstərici prosessorun adından sonra yazılır (məsələn, Pentium/75&nbsp;MHz). CPU çiplərini İntel və AMD firmaları istehsal edir. İntel CPU-larə nümunə olaraq 468PIN-lik bir Pentium prosessoru misal göstərmək olar.
 
Takt tezliyinin daxili və xarici  növü vardır. Daxili takt tezliyi mikroprosessorun yerinə yetirdiyi əməliyyatların tezliyini, xarici takt tezliyi isə əməli yaddaşı ilə mikroprosessor arasında informasiyanın dəyişmə tezliyini göstərir.
 
Qeyd edək ki, kompyuterdəkompüterdə prosessor bir ədəd olmur – videoplata, səs platası, çoxlu sayda xarici qurğular – bunlar hamısı öz prosessorları ilə təchiz olunmuşlar. Lakin onların hamısı Mərkəzi Prosessordan fərqli olaraq, dar bir çərçivədə xüsusiləşdirilmiş olurlar. Məsələn, onlardan biri səsin emalı ilə, digəri isə 3-ölçülü təsvirlərin yaradılması məşğul olur. Mərkəzi prosessorun əsas və fərqləndirici xüsusiyyəti – onun '''universal''' olmasıdır. Yəni lazım gəldikdə mərkəzi prosessor istənilən işi yerinə yetirə bildiyi halda, videoplatanın prosessoru nə qədər arzu etsə belə, musiqi faylının kodunu aydınlaşdıra bilmir.
 
== Tarixi ==
Dünyada ilk mikroprosessor İntel firması tərəfindən [[15 noyabr]] [[1971]]-ci ildə hazırlanan İntel 4004 prosessorudur.<ref>Kuck, David (1978). Computers and Computations, Vol 1. John Wiley & Sons, Inc. p. 12. ISBN 0471027162.</ref> Hər bir kompyuterinkompüterin mərkəzi qurğusu mikrosprosessordur. Bəzən onu kompyuterinkompüterin beyni də adlandırırlar. Mikroprosessor kompyuterinkompüterin başqa komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur.Bu elementlər əsasən girişi (input) və ya çıxışı (output) təmin edir. Giriş – kompyuterəkompüterə daxil olan informasiya, çıxış isə mikroprosessorun hasil etdiyi informasiyadır. Geniş anlamda, kompyuterkompüter məhz bu giriş çıxışın emalı ilə məşğul olur. Ümumiyytələ, mikroprosessor kompyuterinkompüterin bütün qurğularının işini idarə edir. Mikro Prosessora bəzən Mərkəzi Prosessor və ya sadəcə Prosessor da deyilir.
 
== İstinadlar ==
40.006

edits