"Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1578-1590)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
35">{{harvnb|İsgəndər bəy Münşi|2010|p=235}}</ref> Bu qələbədən sonra Əmir xan Qarabağa qayıtmaq və Səfəvi şəhzadəsi [[Həmzə Mirzə]]nin başlıca qüvvələrinin yaxınlaşmasını gözləmək fikrində idi. Lakin onun oğlu Sultan Murad xan “dəliqanlı qızılbaş döyüşçüləri” adlanan dəstəsi ilə Alazan çayını keçdi və rəqibinə bir daha zərbə endirdi. Lakin onun dəstəsi osmanlılar tərəfindən mühasirəyə alındı və darmadağın edildi. Bu döyüşdə 2-3 min nəfər qızılbaş həlak oldu. Bundan sonra Əmir xan öz qoşunlarının qalıqları ilə Təbrizə qayıtmağı daha düzgün çıxış yolu hesab etdi.<ref>{{harvnb|Фарах Гусейн|2005|pp=43-44}}</ref>
 
Osmanlı ordusu Şirvana daxil olduğu zaman yeni qiyam baş verdi. Şirvanın qızılbaş hakimi Araz xan Rumlunun yaxınlaşdığını eşidən Mustafa xan Alazan çayına keçməyə tələsirdi. [[10 sentyabr|Sentyabrın 10-da]] səhərdən Osmanlı hissələri çayın sol sahilinə keçməyə başladılar. Çayın keçilməsi toran düşənə qədər uzandığından çayın daşınması nəticəsində əsgərlərin bir hissəsi batmışdı. Bu çayın sağ sahilində qalanlar arasında böyük vahimə yaranmasına səbəb oldu. Ertəsi gün səhər, ordu nümayəndləri dəstəsi Mustafa paşanın yanına gələrək qışın yaxınlaşdığını, əsgərlərin yorulduğunu və yeməməkdən taqətdən düşdüklərini bildirərək dərhal yürüşü dayandırmağı və dövlətə qayıtmağı təkidlə tələb etdi. Sərkərdə onlara böyük qənimət əldə edəcəklərini, Şirvanda ərzaq bolluğu ilə qarşılaşacaqlarını vəd etdi. 2 min nəfərədək yeniçəri yollarına davam etməkdən imtina etdi və atəş açmaqla çayı keçənlərə mane olmağa cəhd göstərdilər. Oruc bəy Bayata görə, “''çayın keçilməsi və [[Ərəş]]ə qədər yol qət edilməsi türklərə 8 min insan həyatı bahasına başa gəlmişdi.''” [[16 sentyabr|Sentyabrın 16-da]] Mustafa paşa Ərəşə daxil oldu.<ref>{{harvnb|Фарах Гусейн|2005|ppp=44}}</ref>
 
Türklər burada təxminən üç həftə qalaraq istirah etdilər və yürüşü davam etdirmək üçün özlərinə bir aylıq azu topladılar. Onlar qala tikərək orada Qaytas paşanın başçılığı ilə beş min nəfərlik hərbi dəstə yerləşdirdilər. Ağıllı və təşəbbüskar hakim olan Şirvan bəylərbəyi rəqibin qat-qat üstün olan qüvvələri qarşısında tab gətirməyəcəyini hiss edərək Şirvanl tərk edib, Kürün cənub sahilində yerləşdi.<ref>{{harvnb|Фарах Гусейн|2005|pp=44-45}}</ref> Bu vaxt dağıstandan Əbubəkr Mirzə [[ləzgi]] və şirvanlılardan ibarət üç minlik dəstə ilə Şirvana daxil oldu. Türk ordusu çox da çətinlik çəkmədən Ərəşdən başqa [[Şamaxı]], [[Qəbələ]], [[Bakı]], [[Şabran]], [[Mahmudabad]] və [[Səlyan]]ı ələ keçirdi. İ.Petruşevski düzgün olaraq qeyd edir ki, “''Osmanlı Türkiyəsinin Şirvanı işğal etməsini Azərbaycanın cənub hissəsində və [[Ermənistan]]da bir çox köçəri [[kürd|kürd tayfaları]]nın, Şimali Azərbaycan əyanlarının bir hissəsinin onun tərəfinə keçməsi, habelə qızılbaş əmirlərinin arasındakı çəkişmələr və onunla ümumi rəhbərliyə tabe olmaq istəməməsi asanlaşdırmışdı.''”<ref>{{cite book|first=И.П|last=Петрушевски|title=Азербайджан в XVI-XVII века|year=1951|publisher=Azərb. SSR Elmlər Akademiyası Tarix İnstitututunun əsərləri, I cild|location=Bakı|pages=272}}</ref>
 
[[İsgəndər bəy Münşi]]nin göstərdiyi kimi, “''Şirvanın bəzi yaşayış yerlərinin sakinləri [rəiyyətləri] nəinki müqavimət göstərmirdilər, əksinə, hətta qızılbaşlara qarşı qiyama və mübarizəyə qalxırdılar.''”<ref name="İsgandar -234"/> Bu həm qızılbaş feodallarının Şirvanın oturaq əkinçi əhalisinə etdiyi ağır zülmlə, həm də yerli sünni əyanlarının Şirvan dəstəsinin keçmiş müstəqilliyinə hələ ümidlərini itirmədikləri və öz arzularını sultan ordusunun gəlməsinə bağlamaları ilə izah olunurdu. Dərbəndin Səfəvi hakimi Çıraq Xəlifə 300 qızılbaşla birlikdə Osmanlı qoşunlarının şəhərə daxil olmasına qarşı çıxmış, lakin dərbəndlilərin qiyamı nəticəsində məhv edilmişdi.<ref>{{harvnb|Фарах Гусейн|2005|p=45}}</ref>
İskəndər bəy
Münşinin göstərdiyi kimi, Şirvanın bəzi yaşayış yerlərinin sakinləri
(rəiyyətləri), nəinki müqavimət göstərmirdilər, əksinə, hətta
“qızılbaşlara qarşı qiyama və mübarizəyə” qalxırdılar130. Bu həm
qızılbaş feodallarının Şirvanın oturaq əkinçi əhalisinə etdiyi ağır
zülmlə, həm də yerli sünni əyanlarının Şirvan dəstəsinin keçmiş
müstəqilliyinə hələ ümidlərini itirmədikləri və öz arzularını sultan
ordusunun gəlməsinə bağlamaları ilə izah olunurdu. Məsələn,
Dərbəndin Səfəvi hakimi Çıraq Xəlifə 300 qızılbaşla birlikdə
Osmanlı qoşunlarının şəhərə daxil olmasınaqarşı çıxmış, lakin
dərbəndlilərin qiyamı nəticəsində məhv edilmişdi131
.
 
== Müharibə ==
9.633

edits