"Marian çökəkliyi" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

2 bayt çıxarıldı ,  3 il öncə
k
dil şablonunun tənzimlənməsi using AWB
k (→‎Çökəkliyə enişlər: Texniki düzəliş)
k (dil şablonunun tənzimlənməsi using AWB)
'''Marian çökəkliyi'''<ref name="soz6">{{cite web|title=Lüğətdə|url=http://soz6.com/nedir/15061/marian-cokekliyi}}</ref> - [[Sakit Okean|Sakit okeanın]] qərbində yerləşən (daha dəqiq [[Filippin dənizi]]ndə) okeanik dərinsulu çökəklik, dünyaya məlum olan çökəkliklərdən ən dərinidir<ref name="Yeni">{{cite web|title=Ən dərin çökəklik|url=http://yeni.az/index.php?newsid=66629}}</ref>. «Marian» adı yanında olan [[Marian adaları]]na görə adlanıb.
 
Marian çökəyinin ən dərin nöqtəsi "'''Challenger Uçurumu'''"-dur ({{langDil-en|Challenger Deep}}). O, çökəkliyinin cənub-qərb hissəsində yerləşir (koordinatlar: {{coord|11|22.4|N|142|35.5|E}}). 2011 ilin ölçmələrinə görə onun dərinliyi dəniz səviyyəsindən 10 994 ± 40 m aşağı təşkil edir.
 
== Tədqiqatlar ==
Çökəklikdə ilk ölçülməni elə buranı tapan ''Challenger'' (meydan oxuyan) adlı Britaniya üç dor korveti 1875-ci ildə etmişdir. Onda dərinliyi ölçən lot aparatı vasitəsi ilə 8367 metr (yenidən ölçmədə 8184 m olduqda) dərinliyə müəyyənləşdirmişdilər. [[1951-ci il]]də ingilis ekspedisiyası "Challenger" elmi-tədqiqat gəmisində əks-səda ilə işləyən alət vasitəsi ilə 10863 metrəlik dərinlik qeydə alınmışdır<ref>{{cite web|title=Keçirilmiş ölçülərə əsasən çökəyin dərinliyi 10 863 metrə bərabərdir|url=http://mix.az/index.php?newsid=61552}}</ref>. Sovet elmi-tədqiqat gəmisi "Vityaz"-ın (rəhbəri Aleksey Dmitriyeviç Dobrovolskiy) 1957-ci ildə 25-ci reys zamanı etdiyi ölçmələrinə əsasən çökəkliyin dərinliyi 11 023 metrdi. Ölçü etmənin çətinliyi ondan ibarətdir ki, sudaki səsin sürəti suyun xassələrindən aslıdır. Xassələr isə öz növbəsində müxtəlif dərinliklər üçün müxtəlifdir, ona görə də bu xassələri də bir neçə səviyyələrdə xüsusi cihazlarla ([[Nansen şüşəsi]] və [[İstilikölçən]] kimi) müəyyən edilməlidir. 1995 ilin araşdırmaları göstərdi ki, dərinliy təxminən 10 920 m təşkil edir, [[2009-cu il]]in tədqiqatları isə 10 971 m. Ən son tədqiqatlar 2011-ci ildə edilmişdir və dərinliyin ±40 m dəqiqliklə 10994 m olduğunu təyin edilmişdir. Beləliklə çökəkliyin ən dərin nöqtəsi “Challenger Uçurumu” ({{langDil-en|Challenger Deep}}) dəniz səviyyəsindən [[Everest]]dən daha aşağda yerləşir. Təsəvvür etmək olar ki, Marian çökəyinin dərinliyində bizim planetimizin ən yüksək dağı olan Everest asanlıqla yerləşə bilər və onun üstündə səthədə kilometr su qalacaq<ref>{{cite web|title=Everest asanlıqla yerləşə bilər|url=http://mix.az/index.php?newsid=61552}}</ref>.
 
Qeyd etmək lazımdır ki Nyu-Hempşirin (ABŞ) universitetindən amerika okeanoqrafiya ekspedisiyası tərəfindən aparılan son tədqiqatlar Marian çökəkliyin dibinin səthində əsl dağlar aşkar ediblər.
24.668

edits