"Mobutu Sese Seko" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

9 bayt çıxarıldı ,  1 il öncə
k
dil şablonunun tənzimlənməsi, typos fixed: məhşur → məşhur, hökümət → hökumət (3) using AWB
k (dil şablonunun tənzimlənməsi, typos fixed: məhşur → məşhur, hökümət → hökumət (3) using AWB)
}}
 
'''Mobutu Sese Seko''' ({{langDil-en|Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa za Banga}}) - [[1965]]-[[1997]]-ci illərində əvvəlki adı [[Zair|Zair Respublikası]] olan [[Konqo Demokratik Respublikası]]nın prezidenti. Mobutu və ya Yozef Mobutu Sese Seko kimi tanınmışdır. Sese Sekonun hakimiyyətə gəlişi [[1965]]-ci ildə əvvəlki prezident [[Yozef Kasavubu]]nun hərbi çevirilişlə devirilməsindən sonra gercəkləşib. Hakimiyyəti dövründə, Konqo 32 il ərzində dəmir yumruq siyasəti ilə idarə olunmuşdur.<ref name="bbc-wkl-1">{{cite news|title=Correspondent:Who Killed Lumumba-Transcript|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/audio_video/programmes/correspondent/transcripts/974745.txt|publisher=BBC | accessdate=21 May 2010}} 00.36.57</ref>
 
Dəyərli və zəngin yeraltı təbii sərvətlərə sahib olan [[Konqo Demokratik Respublikası]] zəif idarəçilik və kütləvi [[korrupsiya]] səbəbindən sürətlə zəifləmiş və ölkə dünyanın ən kasıb ölkələrindən birinə çevirilmişdir. [[1965]]-ci ildə hakimiyyətə gəlməsinə Qərb və [[ABŞ]] tərəfindən isti yanaşılan Mobutu, zaman keçdikcə bu dəstəyini itirmiş və bundan qısa müddət sonra hakimiyyətdən kənarlaşdırılmışdır.<ref name="time.com">{{cite news|last=Tharoor|first=Ishaan|title=Mobutu Sese Seko|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2097426_2097427_2097458,00.html|work=Top 15 Toppled Dictators|publisher=Time Magazine|accessdate=30 April 2013|date=20 October 2011}}</ref>
 
== Həyatı ==
[[1949]]-cu ildə [[Bekçika Konqosu]]nun ordusunda maliyyə idarəsində məmur olaraq əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Hərbi xidmətdə olduğu zaman Leopoldvil (indiki [[Kinşasa]]) şəhərində yayımlanan müxtəlif qəzetlərdə məqalələrlə çıxış etmişdir. [[1956]]-cı ildə ordudan təxris olduqdan sonra ''L'Avenir'' adlı gündəlik qəzetin muxbiri kimi işləməyə başlamışdır. Növbəti iş yeri həfətəlik nəşr olunan ''Actualites Africaines'' jurnalının redaktor işi olmuşdur.
 
Sese Seko jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olduğu illərdə Konqonun millətçi liderlərindən olan [[Patris Lumumba]] ilə tanış olmuşdur. [[1958]]-ci ildə Lumumba tərəfindən yaradılan ''Konqo Xalq Hərəkatı'' (MNC) adlı siyasi təşkilata qatılmışdır. [[1959]]-cu ildə [[Belçika]] adına Konqo Xəbərləşmə Təşkilatında işləmək üçün [[Brüssel]] şəhərinə getmiş və burada MNC-nin yerli ofisini açmışdır. Növbəti il Konqoya müstəqillik verilməsinin müzakirə edildiyi ''Brüssel Dəyirmi Masa Konfrasında'' iştirak etmişdir.
 
Konfransda həbsdə olan [[Patris Lumumba]]yı təmsil edən Sese Seko Konqonun müstəqillik əldə etməsinin və güclü mərkəzi hakimiyyət tərəfindən idarə edilməsinin əhəmiyyətindən danışmışdır.
 
Konqonun [[1960]]-cı ilin [[30 iyun]] tarixində [[Belçika]]dan öz müstəqilliyini əldə etməsindən sonra ölkə Prezidenti [[Yozef Kasavubu]] və Baş Nazir [[Patris Lumumba]]nın koalisiya hökümətihökuməti tərəfindən Mobutu Sese Seko ''Konqo Silahlı Qüvvələrinin'' baş qərargah rəisi vəzifəsinə gətirilmişdir. Təyinatından səkkiz gün sonra ölkə ordusunda baş vermiş üsyanı yatırması ordudakı nüfuzunu və gücünü möhkəmləndirmişdir. Sese Seko üsyanın yatırılması üçün təşkilatçı zabitlərə rütbə və pul mükafatları vəd etmişdir.
 
[[Yozef Kasavubu]] və [[Patris Lumumba]] arasında gedən hakimiyyət çəkişməsi zamanı, Lumumbanın [[SSRİ]]-dən kömək aldığını iddia edən Kasavubunun mövqeyindən çıxış etmiş və Lumumbanın idarəçilik sistemindən kənarlaşdırılmasında rol oynamışdır. [[1960]]-cı ilin sentyabr ayında [[Yozef Kasavubu]]nu devirmək üçün özünə tərəfdar toplayan [[Patris Lumumba]] ilk cəhdində buna nail olsa da, iki aydan sonra hakimiyyəti yenidən Kasavubuya təhvil vermişdir. [[1961]]-ci ildə ölüm hökmü əsasında güllələnmiş [[Patris Lumumba]]nın ölümündə Mobutu Sese Sekonun əli olduğu versiyası hər zaman səsləndirilmişdir.
 
[[1961]]-ci ildə Müdafiə Naziri vəzifəsinə qədər yüksələn Mobutu dörd il sonra Prezident [[Yozef Kasavubu]]nu devirərək hakimiyyəti ələ keçirmişdir. [[1967]]-ci ildə Konqo ordusuna bağlı muzdlu hərbiçilərin başlatdığı üsyan hərəkatını yatırmaqla məhşurlaşmışdırməşhurlaşmışdır. [[Katanqa]] bölgəsində yerləşən kömür mədənlərini dövlətin xeyrinə özəlləşdirərək, xarici investisiyanın ölkəyə cəlb olunmasına çalışmışdır.
 
Digər tərəfdən, idarəçiliyinə mülki abu-hava qatmaq üçün önəmli məmur postlarına hərbiçi olmayan şəxsləri təyin etməyə başlamışdır. Konqoda yeganə qanuni siyasi partiya olan ''İnqilabçı Xalq Hərəkatı'' ({{langDil-fr|Mouvement Populaire de la Revolution}}) partiyasının vasitəsi ilə xalqın dəstəyini qazanmağa çalışmışdır. Bütün bunlara baxmayaraq, öncəki hökümətlərdəhökumətlərdə təmsil olunmuş qəbilə rəhbərlərinin, məhdud iqtisadi inkişafdan kənarda qalan kəndlilərin və universitet tələbələrinin geniş müxalif hərəkatı ilə baş-başa qalmışdır. Qarşılaşdığı bir başqa problem isə [[Anqola]]da yaratdıqları lojistik dəstəkldən faydalanan və Katanqa bölgəsinin Konqodan ayrılması uğrunda silahlı mübarizə aparan yaraqlılar olmuşdur.
[[Şəkil:Mobutu Nixon.gif|thumb|right|300px|Mobutu Sese Seko dönəmin [[ABŞ prezidenti]] [[Riçard Nikson]]la birlikdə. ([[Ağ ev]], [[1973]])]]
Mobutunun rəhbərliyi dövründə Konqoda bir çox yer adları yerli xalqın dillərindəki adlarla əvəzlənmişdir. Buna ən böyük misal kimi [[Konqo Demokratik Respublikası]]nın adının [[1971]]-ci ildə Mobutu tərəfindən dəyişdirilərək [[Zair]] olaraq adlandırılmasını göstmrək olar. [[Zair]] adı [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]] və dünyanın demək olar ki, bir çox aparıcı dövləti tərəfindən tanınmışdır. Mobutu Sese Sekonun vəfat etdiyi tarix olan [[1997]]-ci ilə qədər [[Konqo Demokratik Respublikası]]nın adı [[Zair]] olaraq qalmışdır.
Digər siyasi partiyaların aktiv şəkildə fəaliyyət göstərdiyi bir vaxtda, ölkə daxilində Mobutuya qarşı böyük muxalif kütlə formalaşmağa başladı. Sağlamlığında ciddi problemləri olan prezident müalicə və tibbi yoxlamalar üçün tez-tez [[Avropa]] ölkələrinə getmək məcburiyyətində qalırdı ki, buda hakimiyyətinin zəifləməsinə gətirib çıxarmışdı. Eyni dövrdə tutsilər Zairin şərq torpaqlarını işğal etməyə başlamışdılar.
 
[[1994]]-cü ildə baş verən [[Ruanda soyqırımı]] zamanı hutu xalqını dəstəklədiyi üçün tutsilərin qəzəbinə səbəb olmuşdur. Konqoda yaşayan tutsilərin deportasiya edilməsinə başlanması Mobutu hakimiyyətinin sonunu hazırlamışdır. [[Uqanda]] və [[Ruanda]] hökümətlərihökumətləri tərəfindən dəstəklənə muxalif [[Loran Kabila]] rəhbərliyindəki qüvvələr paytaxt [[Kinşasa]]ya doğru hərəkətə keçdilər. [[Prostat xərçəngi]]dən əziyyət çəkən Mobutu və gücü zəifləmiş tərəfdarları qarşı tərəflə danışıqlar masasına oturmaq istəsə də, nəticəsiz olmuşdur.
 
Hakimiyyətdən kənarlaşdırılan Mobutu sürgün yeri olaraq [[Toqo]]ya sonradan isə [[Mərakeş]]ə getmişdir. [[1997]]-ci ilin [[7 oktyabr]] tarixində, hakimiyyətdən kənarlaşdırılmasından dörd ay sonra [[Mərakeş]]in paytaxtı [[Rabat]] şəhərində uzun müddət əziyyət çəkdiyi [[prostat xərçəngi]] xəstəliyindən vəfat etmişdir.
19.906

edits