"Kosmologiya" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

818 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
Kosmologiya problemlərinin həllində astrofizika, ulduzlar astronomiyası, o cümlədən, əlbətdə, Qalaktikadankənar astronomiya müşahidə və tədqiqatlarının nəticələrindən geniş istifadə olunur. Astronomik müşahidələr kosmologiyanın əsasını təşkil edir. Kosmologiyanın nəzəri əsaslarını isə [[fizika]]<nowiki/>nın ümumi qanunları təşkil edir. Bu qanunlar [[Nisbilik nəzəriyyəsi|nispilik nəzəriyyəsi]]<nowiki/>ndən çıxan qanunlar, [[Atom fizikası|atom]] və [[nüvə fizikası]], [[elementar zərrəciklər fizikası]], [[elektrodinamika]], [[hidrodinamika]], [[maqnitohidrodinamika]], [[plazma fizikası]]<nowiki/>nın müxtəlif sahələrini əhatə edən qanunlardır.
 
Kosmologiya sözü nisbətən sonralar istifadə olunan bir termin olsa da Kainat, tarix boyu elm, fəlsəfə, ezoterizm və din kimi fərqli prinsiplər tərəfindən araşdırma mövzusu olmuşdur. Kosmologiya termini isə olaraq ilk dəfə 1730-cu ildə Christian Wolffun "Cosmologia Generalis" adlı əsərində qeyd olunmuşdur.<ref name=":0">R.Ə.Hüseynov Astronomiya "MAARİF" NƏŞRİYYATI, Bakı-1997</ref>
 
== Kosmologiyanın istinad etdiyi əsas müşahidə dəlilləri ==
Metaqalaktikada [[qalaktika]] topaları və ifrat topalar elə paylanmışdır ki, Metaqalaktikanın ayrı-ayrı fəza hissələrində orta sıxlıq eynidir və bu fəza hissələrinin hər birinin ölçüsü Metaqalaktikadan çox-çox kiçik, lokal qeyri-bircins oblastların ölçülərindən isə çox-çox böyükdür. Lokal qeyri-bircinslik [[ulduz]]<nowiki/>ların və [[Bürclər|onların sistemləri]] ilə əlaqədardır.
 
Metaqalaktikaların bircins olması göstərir ki, Kainat fəzasında hər yerdə maddənin sıxlığı eynidir. İzatopluq isə göstərir ki, Kainat fəzasının fiziki xüsusiyyətləri bütün istiqamətlərdə eynidir.<ref name=":0" />
 
=== Kainatın izatopluğunu sübut edən müşahidə dəlilləri: ===
Beləliklə, kosmologiyada Kainat genişlənən hesab edilir. Bu isə Kainatın qeyri-stasionar olduğunu göstərir.
 
Kainatın bircins və [[İzotrop mühit|izotrop]] olması [[fərziyyə]]<nowiki/>si kosmoloji prinsip adlanır.<ref name=":0" />
 
 
 
 
 
== Bircins və izotrop Kainat modeli ==
Mürəkkəb proseslərlə zəngin olan [[təbiət]] obyektlərini öyrənməyin effektiv üsullarından biri modelləşmədir. Obyektin modelləşməsi o deməkdir ki, bu obyekt haqqında müşahidədən (yaxud təcrübədən) alınan məlumatlara əsasən, yaxud qəbul edilənlərə görə bu obyektə aid qalan parametrlər və onların [[Zaman (fizika)|zaman]] və [[məkan]]<nowiki/>da dəyişməsi [[Riyaziyyat|riyazi]] hesablanır və [[nəzəri fizika]]<nowiki/>nın köməyilə izah olunur. Bundan sonra alınan nəticələr müşahidələrlə tutuşdurulur.
 
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi çərçivəsində bircins və izotrop Kainat modelinə ilk dəfə A.A.Fridman baxmışdır. Beləliklə o, qalaktikaların bir-birindən uzaqlaşmasını sübut edən müşahidələri nəzəri olaraq əsaslandırmışdır.
 
Bu modelə Nyutonun qravitasiya nəzəriyyəsi çərçivəsində baxsaq, bu nəzəriyyəni əsaslandırmaq üçün kütlə sonlu olmalıdır. Ona görə də Kainatın sonlu kütlə hissəsinə baxırıq. Müşahidələrə əsasən iddia edilir ki, bu hissə qeyri-stasionardır-qalaktikalar bir-birindən uzaqlaşırlar. Ümumi şəkildə hesab edilir ki, baxılan Kainat hissəsində onu təşkil edən elementlərin qravitasiya cazibəsi nəticəsində həmin hissə sıxılmalı, yaxud bu hissənin kütləsi kifayət qədər kinetik enerji ehtiyatına malikdirsə, genişlənməlidir; genişlənmə qravitasiya qüvvələrinin təsini ilə zaman keçdikcə tormozlanmalıdır.<ref name=":0" />
885

edits