"Dəniz kirpiləri" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

19 bayt əlavə edildi ,  3 il öncə
Redaktənin izahı yoxdur
'''Dəniz kirpiləri''' ({{dil-la|Echinoidea}}) — Dərisitikanlılara daxil olan sinif. Müasir növlərindən 940-a yaxını təsnif olunub.
== Haqqında ==
Dəniz [[kirpilər]]i ofiurlardan və [[dəniz]] ulduzlarından mərkəzi diskin və qol çıxıntılarının olmamasına görə fərqlənir. Dəniz kirpiləri bir qədər sıxılmış şarşəkilli bədən formasına malikdir. Bədənin üzəri çoxlu miqdarda iynələrlə örtülmüşdür. Dəniz kirpilərində ağız oral hissənin mərkəzində yerləşir. Ağızın ətrafında yumşaq dəri ilə örtülmüş peristom hissə yerləşir. Anal dəliyi aboral hissədə, demək olar ki, mərkəzdə yerləşir . Dəniz kirpiləri skeletinin quruluşuna görə səciyyələnir . Onların skeletinin quruluşunda şüalı simmetriya kəskin nəzərə çarpır. [[Dəniz]] kirpilərinin[[kirpilər]]inin bədəni bütövlükdə kirəcli [[zireh]]ə malikdir. Zireh bir-birilə hərəkətsiz birləşən müxtəlif ölçülü lövhələrdən təşkil olunmuşdur. Ancaq ağızın ətrafındakı peristom hissə və anal dəliyinin ətrafındakı sahə yumşaqdır. [[Dərisitikanlılar]]ın qədim qrupu olan ''Echinothriidae'' fəsiləsinin nümayəndələrində bu lövhələr hərəkətliliyini saxlamışdır. Bütün müasir dəniz kirpilərinin bədəni 10 cüt sırada qruplaşan 20 cərgə meridian lövhədən ibarətdir. Cərgələrin 5 cütündə yerləşən lövhələr kiçik dəliklərə malikdir ki, buradan ambulakral ayaqcıqlar xaricə çıxa bilir. Bu cərgələr ambulakral ayaqcıqlar xaricə çıxa bilir. Skeletin[[Skelet]]in kirəcli lövhələri xaricdən törəmələrə malikdir ki, Dəniz kirpilərinin iynələri müdafiədə , əksər nümayəndələrində isə hərəkətdə rol oynayır. İynələr hamar, qabırğaşəkilli, tikanşəkilli, çıxıntılı və digər formalarda ola bilər. Bəzən onların ölçüsü dəniz kirpisinin diametrindən uzun olur. Dəniz kirpilərinin bu cür güclü müdafiə olunmalarına baxmayaraq , onlar bir çox heyvaların – [[yengəclər]]in , dəniz ulduzlarının, iri [[balıqlar]]ın , [[quşlar]]ın və [[məməlilər]]in qidasını təşkil edir. [[Dəniz]] kirpilərinin yumurtaları insanlar tərəfindən qida kimi istifadə olunur. Dəniz kirpilərinin həzm sistemi xüsusi quruluşa malikdir. Əksəriyyəti bitkilərlə, bəziləri müxtəlif heyvani qida ilə qidalanırlar. Dəniz kirpiləri güclü nəsilvermə qabiliyyətinə malikdir. Dişi fərd 20 milyona yaxın yumurta qoyur. Dəniz kirpilərinin qazıntı halında tapılan qalıqları möhkəm zirehin olmasına görə yaxşı saxlanılmışdır. Müasir dəniz kirpilərinin 800-dən çox növü məlumdur. Mortensenin təsnifatına əsasən , dəniz kirpiləri[[kirpi]]ləri sinfi 2 yarımsinfə ayrılır. ''1.Düzgün quruluşlu dəniz kirpiləri ; 2.Qeyri-düzgün quruluşlu dəniz kirpiləri.''
 
== Təsnifatı ==
772

edits