"İli-Qazax Muxtar dairəsi" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k
tənzimləmə
k (tənzimləmə)
{{İnzibati vahid
|adı = İli-Qazax Muxtar dairəsi
|Orijinal adı = {{langDil-kk|ىله قازاق اۆتونومىيالى وبلىسى|Іле Қазақ автономиялы облысы}}; {{langDil-zh|伊犁哈薩克自治州}}; {{langDil-ug|ئىلى قازاق ئاپتونوم ۋىلايىتى|Или Қазақ аптоном вилайәти}}
|Daxildir = [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu]]
|Tərkibi = 2 dairə, 2 şəhər qəzası 7 qəza, 1 muxtar qəza
 
'''İli-Qazax Muxtar dairəsi'''<ref>[http://www.xjyl.gov.cn Official site] (in [[Simplified Chinese]])
</ref> ({{langDil-kk|ىله قازاق اۆتونومىيالى وبلىسى|Іле Қазақ автономиялы облысы}}; {{langDil-zh||伊犁哈薩克自治州|Yīlí Hāsàkè zìzhìzhōu}}; {{langDil-ug|ئىلى قازاق ئاپتونوم ۋىلايىتى|Или Қазақ аптоном вилайәти}}) — [[Çin]]in [[Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu]] ərazisinə daxil olan muxtar dairə. Dairə Çinin şimal-şərq hissində yerləşir.
== Tarixi ==
[[1757]]-ci ildə [[Cunqar xanlığı]]nın çinlilərin Sin sülaləsi imperatoru Aysinqioro Xunlinin hakimiyyəti dönəmində varlığına son qoması ilə ərazi çinlilərin əlinə keçir. [[1761]]-ci ildə ərazidə Sinszyan (Yeni Torpaq) vilayəti yaradılır. İli çayı vadisində isə uyğur və qazaxların köçəri icmaları dərbəst yaşıyırdılar. Hətta ərazinin bir qismi Böyük Cuzun tərkibinə daxil idi. [[XIX əsr]]də İli vilayəti ərazisində müstəqil [[İli sultanlığı]] yaradılır. Rusiya İmperiyası ilə münaqişədə sultanlıq müstəqilliyini itirərək imperiyanın tərkibinə keçir. Rusiya bir müddət sonra Sin imperiyası ilə imzaladığı Livadiy və Peterbur anlaşmaları ilə İli sultanlığının ərazisini Çinə qaytarır.
 
[[1916]]-ci ildə Rusiya ipmeriyasında yaşayan bir qrup qazaklar təqiblərə və işgəncələrə məruz qalmamaq məqsədi ilə bu əraziyə pənah aparmışlar.
[[Rusiya vətəndaş müharibəsi]] zamanı ağlar, qazaxlar və uyğurlar əraziyə köç etmişlər.
 
[[1930]]-cı illərdə qazaxlar, uyğurlar, tatarlar və özbəklər artıq [[SSRİ]]-dən, Qazaxıstanda baş verən açlıqdan (1932-1933) və komunistlərin təqiblərindən əraziyə kütləvi şəkildə pənah gətirmişdilər.
[[1950]]-ci ildə ərazidə İli rayonu (伊犁专区) yaradılır və 12 uezdə bölünür.
 
[[1954]]-ci ildə bölgədə ərazinin etnik xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq İli-Qazax Muxtar dairəsi yaradılır. [[1955]]-ci ildə dairənin ərazisinə İli, Altay və Taçen rayonları daxil edilir.
 
[[1962]]-ci ildə Çində ölkə əhalisinin çinliləşdirilməsinə etiraz olaraq [[SSRİ]]-yə köç etmişlər.
 
[[1970]]-ci ildə Taçendə Çuquçaq vilayəti təşkil edilir.
 
== Ərazisi və Əhalisi ==
Dairənin 273.200 &nbsp;km² təşkil edir. Ərazinin böyük hissəsi səhralıqlardan ibarətdir. Kontinental ilqimə malik ərazidə əhalinin bir hissəsi köçəri həyat sürür. Dairədə [[2000]]-ci ilə olan məlumata əsasən 3.880.000 nəfər yaşayır. Əhalinin milli tərkibi Çinlilər (Xanlılar) 45,2 %, [[Qazaxlar]] 25,4 %, [[Uyğurlar]] 15,9 %, [[Dunqanlar]] (8,3 %), [[Monqollar]] (1,69 %), [[Sibo]]lardan (0,83 %) ibarətdir. Daiənin mərkəzi Kulca şəhəridir. Ən böyük şəhər isə Altaydır.
 
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
<references/>
== Mənbə ==
* [http://www.xzqh.org/quhua/65xj/40yili.htm Subdivision info] (in Simplified Chinese)
24.668

edits