"Ekbatan" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

106 bayt çıxarıldı ,  3 il öncə
k
tənzimləmə
Redaktənin izahı yoxdur
k (tənzimləmə)
}}
[[Şəkil:Iran - Hamadan - Hegmataneh - (Ecbatana) - panoramio.jpg|thumb]]
'''Ekbatan''' ([[türk dili|q. türk.]]: ''Aqbatan'', {{langDil-arc|אַחְמְתָא}}, {{langDil-grc|Ἀγβάτανα}} , {{langDil-la|Ecbatana}}, {{langDil-he|אַחְמְתָא}}, [[Nabonidin xronikası]] və [[Bisütun]] yazılarında ''Aqmatana'') — [[Herodot]]un ''"Ἐκβάτανα"'' kimi qeyd etdiyi<ref>Herodot, III, 92</ref> [[Midiya]]nın ən böyük şəhərlərindən biri. İ. M. Dyakonov yazır ki, bu şəhər qədim [[Midiya]]nın ürəyi idi.<ref name="ReferenceA">Дьяконов И. М. История Мидии. М. — Л., 1956 , səh 179</ref> Şəhər mənbələrdə daha çox [[Astiaq]]ın paytaxtı kimi xatırlansa da, digər [[Madaylar|maday]] hökmdarlarının hakimiyyəti dövründə də siyasi və mədəni mərkəz Ekbatan olub. Sonuncu Midiya hökmdarı Astiaqın [[Fars qiyamı]]nı yatıra bilməməsi nəticəsində [[farslar]] tərəfindən işğal olunub və bu hadisə [[Midiya]]nın süqutu ilə nəticələnib.
 
[[Farslar]]ın əlinə keçdikdən sonra isə, Əlvənd dağının ətəyində yerləşən gözəl şəhər [[Əhəmənilər imperiyası|Əhəməni]] hökmdarlarının yay iqamətgahı olub. Daha sonra şəhər [[Parfiya]] hökmdarlarının paytaxtı olub. Həmin dövrdə Parfiya dövlətinin mühüm zərbxanalarının yerləşdiyi şəhərdə çoxlu [[draxma]] və [[tetradraxma]] kəsilib. Şəhərdən həmçinin "Achmetha" adı ilə [[Tövrat]]da da bəhs edilmişdir.<ref>Tövrat, Ezra,VI, 2</ref>
 
== Etimologiyası ==
[[FileŞəkil:Rython boz.jpg|thumb|220px|left|Ekbatan şəhərindən aşkarlanmış, [[Əhəmənilər imperiyası]] dövrünə aid qızıl öküz başlı [[riton]]]]
[[İqor Dyakonov|İ. M. Dyakonov]] bu toponimin [[Midiya dili]]ndə (Midiya dilini İranmənşəli sayır) '''''Hanqmatana''''' adlandığını və ―yığıncaq yeri mənasını verdiyini yazır.<ref>Дьяконов И. М. История Мидии. М. — Л., 1956 , səh 91</ref> Başqa yerdə müəllif bu toponimin İran dillərindəki ham ― bir yerdə, ―birlikdə ([[Azərbaycan dili]]ndəki ― hamı sözü) və kam – getmək sözlərindən əmələ gəldiyini qeyd edir.<ref>Дьяконов И. М. История Мидии. М. — Л., 1956 , səh 179<name="ReferenceA"/ref> Lakin İ. M. Dyakonov [[fars dili]]ndə "ham" sözünün [[türk dili|qədim türkcə]] qamu (hamu) sözündən olduğuna diqqət yetirməmişdir.<ref>Q. Qeybullayev – Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən, Bakı, 1991, səh 75</ref> Başqa yerdə o yazır ki, Aqbatan [[elam dili]]ndəki ―hanqmata , yəni midiyalıların ölkəsi sözlərindəndir.<ref>Дьяконов И. М. История Мидии. М. — Л., 1956 , səh 179<name="ReferenceA"/ref> Q. Qeybullayev isə qeyd edir ki,'' "əslində Həmədan toponimi Akbatan adının təhrifidir: ―ak sözünün əvvəlinə ―h səsi əlavə olunmuş, ―batan sözü isə türk dillərində b-m fonetik qanununa görə ―matan şəklinə keçmiş və qədim Akbatan Haqmatan, sonra Həmədan formasına düşmüşdür. Deməli, Həmədanın – Aqbatanın qədim [[fars dili]] vasitəsilə ―yığıncaq yeri mənasında olması fikri yanlışdır."''<ref>Q. Qeybullayev – Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən, Bakı, 1991, səh 73</ref>
 
Akbatan toponimi [[Midiya dili|madayların dilində]] olmaqla [[Türk dili|türkcə]] "ak" və [[Azərbaycan]] ərazisində bir sıra qədim toponimlərdə iştirak edən ''bat'', ''bad'' sözlərindən ibarətdir. Aq sözü bu toponimdə, məsələn, Aqdam, Aqdaş, Aqkənd və b. adlarda olduğu kimi, rəng bildirir və şəhərin qala divarlarının ağ rəngli daşdan tikilməsini ifadə edir. [[Herodot]] yazır ki, Akbatan qalasının birinci dövrələmə divarı ağ rəngdə idi.<ref>Herodot, I, 98</ref> Müqayisə üçün göstərilə bilər ki, [[Ağdam]] toponimi də [[Şahbulaq qalası|Şahbulaqdakı]] qala ağ daşdan tikildiyinə görə ağ və qədim türk dillərindəki tam –qala, ―qala divarı sözlərindən əmələ gəlmişdir.<ref>Q. Qeybullayev – Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən, Bakı, 1991, səh 78</ref>
== İstinadlar ==
 
{{İstinad siyahısı}}
<references/>
{{Midiya}}
 
[[Kateqoriya:Midiya]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan paytaxtları]]
24.668

edits