"Məhabad Cümhuriyyəti" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

16 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Parishan Mahabad Cümhuriyyəti səhifəsinin adını Məhabad Cümhuriyyəti olaraq dəyişdi.)
{{Tarixi dövlət
|adı = MahabadMəhabad Cümhuriyyəti
|orijinal_ad = كوماری مهاباد
|status = Demokratik Respublika
}}
 
'''MahabadMəhabad Cümhuriyyəti''' ({{lang-ku|Komarî Mehabad}}) — [[1946]]-[[1947]]-cı illərdə mövcud olmuş [[kürd]] dövləti. MahabadMəhabad Cümhuriyyəti [[1946]]-cı ilin [[22 yanvar]]ında [[SSRİ]]-nin dəstəyi nəticəsində yaradılmışdır. [[BMT]] tərəfindən tanınmayan MahabadMəhabad Cümhuriyyəti, [[1947]]-ci ilin [[30 mart]] tarixində dağılmışdır. Cümhuriyyət 13 nazirdən təşkil olunmuş komitə tərəfindən idarə olunurdu. [[Qazı Məhəmməd]] MahabadMəhabad Cümhuriyyətini ilk və tək dövlət başçısı olmuşdur. [[Üşnəviyyə]], [[Qoşaçay]] kimi şəhərləri özündə birləşdirən MahabadMəhabad Cümhuriyyətinin paytaxtı [[MahabadMəhabad]] şəhəri olmuşdur. Cümhuriyyətin adı da elə bu şəhərdən götürülmüşdür.
{{Kürdlər}}
 
== Dövlətin yaradılması və süqutu ==
[[1945]]-ci ilin noyabr ayında [[SSRİ]]-nin yardımı ilə [[İran]]da birinci [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]] yaradıldı. Bundan sonra [[İran]]da yaşayan kürdlərin silahlandırılması başlandı. 1.200 tüfəng və digər hərbi ləvazımatlar [[peşmərgə]] birliklərinə göndərildi. Məqsəd [[İran]]da yaşayan [[kürdlər]]i siyasi baxımdan oyandırmaq və burada yeni bir kürd dövləti qurmaq idi. [[22 yanvar]], [[1946]]-cı ildə [[MahabadMəhabad]] şəhərinin meydanında yeni cümhuriyyətin qurulduğu rəsmən elan edildi. Bu münasibətlə [[SSRİ]] MahabadMəhabad Cümhuriyyətinə 5.000 tüfəng göndərmişdir.
 
[[1947]]-ci ilin 9 mayında [[SSRİ]]-nin [[İran]]dan çıxmasından sonra, İran ordusu MahabadMəhabad Cümhuriyyətinin üzərinə hücum etdi. [[31 mart]] [[1947]]-ci ildə dövlət başçısı Qazı Məhəmməd, başnazir Şeyx Hacı Baba və müdafiə naziri Məhəmməd Hüseyn xan [[MahabadMəhabad]] şəhərinin mərkəzi meydanında asılaraq edam edilmişdir. Dövlətin digər məmurlarından olan Mustafa Bərzani isə gizli yolla [[Bakı]]ya qaçmışdır.
 
== MahabadMəhabad Cümhuriyyət ilə ADF arasında olan münasibətlər ==
[[3 may]], [[1946]]-cı ildə MahabadMəhabad Cümhuriyyət ilə [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]] arasında müqavilə imzalanmışdır. Müqaviləyə əsasən:
# Hər iki tərəf bir-birlərinə nümayəndə göndərməli və münasibətlərin inkişaf etməsinə zəmin yaratmalı idilər.
# Hər iki hökumətin nümayəndələrinin iştirakı ilə iqtisadi şura yaradılmalı və iqtisadi məsələlər müzakirə etməli idi.
# Lazım olanda hər iki hökumət bir-birlərinə hərbi yardım göstərməli idilər.
# [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]]ndə [[kürdlər]]in yaşadığı ərazilərdə kürd, MahabadMəhabad Cümhuriyyətində isə [[Azərbaycanlılar]]ın yaşadığı ərazilərdə Azərbaycanlı millət vəkili seçilməli və öz xalqını təmsil etməli idi.
# [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]] ərazilərində yaşayan [[kürd]] gənclər üçün təhil almaq imkanı yaradılmalı idi. Həmin qərar MahabadMəhabad Cümhuriyyətində yaşayan [[Azərbaycanlılar]] üçündə qəbul edilmişdir.
# [[İran]]la aparılan danışıqlar zamanı hər iki hökumətin ümumi razılığı olmalı idi.
# MahabadMəhabad Cümhuriyyət və [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]]nə digər bir dövlət tərəfindən hərbi və ya siyasi müdaxilə olardısa, hər iki dövlət eyni maraqları müdafiə edərək, düşmənə qarşı birləşməli idi.
 
== Mənbə ==
2.412

edits