"Arxeoastronomiya" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

42 bayt çıxarıldı ,  1 il öncə
k
→‎top: tənzimləmə using AWB
k (→‎top: tənzimləmə using AWB)
 
'''Arxeoastronomiya''',({{langDil-el|Αρχαιοαστρονομία}}) qədim insanların astronomik təsəvvürlərini öyrənən elm sahəsi; arxeoloji abidələri və qədim artefaktları (incəsənət abidələri daxil olmaqla) onlardakı astronomik mənanı aşkar etmək məqsədilə öyrənən bilavasitə arxeoastronomiyaya və folklor və etnoqrafik məlumatlar əsasında qədim insanların [[Kosmologiya|kosmoloji]] və [[Kosmoqoniya|kosmoqonik]] təsəvvürlərini açan [[Etnoastronomiyaya |etnoastronomiyaya]] ayrılır. Fənlər arası elm kimi [[arxeologiya]] və [[astronomiya]]dan, həmçinin elm tarixi, din tarixi, [[etnologiya]], [[linqvistika]], [[Paleoiqlimşünaslıq|paleoiqlimşünaslıq]] və s.-dən alınan nəticələrdən istifadə edir. [[XIX əsr|19-cu əsr]]in sonu – [[XX əsr|20-ci əsr]]in əvvəllərində [[Misir]], [[Yaxın Şərq]] və [[Böyük Britaniya]]dakı bir sıra monumental tikilinin astronomik səmtini öyrənmiş ingilis [[astronom]]u C.Lokyeri arxeoastronomiyanın banisi hesab etmək olar. Sonralar aydın oldu ki, [[Mərkəzi Amerika]]nın qədim şəhərlərinin bir çox bina və memarlıq kompleksləri astronomik məna kəsb edir. Yalnız [[1960-cı il]]lərdə ingilis astronomu C.Hokinsin Stonhenc haqqındakı və [[Böyük Britaniya]]dakı çoxsaylı arxeoastronomiya abidələrini hərtərəfli tədqiq etmiş arxeoastronomiya Tomun işlərindən sonra arxeoloqlar [[Neolit dövrü|Neolit]] və [[Tunc dövrü|Tunc]] dövrləri insanlarının astronomik biliklərinin yüksək səviyyədə olmasını qəbul etdilər. Qədim insanların [[astronomiya]]ya marağının ilk təzahürləri [[Ay]]ın səfhələrinə görə günlərin hesablanmasını əks etdirən [[Paleolit dövrü]] artefaktları ilə bağlıdır. [[Neolit dövrü]]ndə astronomik səmtli dəfn yerləri və nekropollar meydana gəldi. Bu növ abidələrdən ən məşhuru [[İrlandiya]]dakı Nyu-Qreync kurqanıdır (təqr. e.ə. 3300). Əsl [[astronomiya]] üfüq astronomiyası adlanan mərhələdən başlayır. Arxeoloji abidədə dünyanın cəhətlərini göstərən səmtlərin mövcudluğu ilk astronomik alət olan qnomonun ixtirasından xəbər verir. Ümumiyyətlə arxeoastronomiya tədqiqatları nəticəsində dünyanın müxtəlif bölgələrindəki mağaralarda, qayaüstü rəsmlərdə, insan məskənlərində və s. [[Günəş]]in vəziyyəti ilə əlaqədar ilin fəsillərinin təyini, əlamətdar astronomik hadisələr – komet görünməsi, ifrat yeni ulduz partlayışı və s. ilə bağlı xeyli elmi faktlar aşkarlanmışdır. Bir çox mifoloji süjet, qədim insanların inancları ulduzlu göy, işıqsaçan göy cismlərinin hərəkəti, göyün bürclərə bölünməsi ilə bağlıdır (bax Astral kultlar). Müxtəlif dövrlərin qədim abidələrinin astronomik izahı insan məskənləri və dini komplekslərin təşkilini, qədim təqvim sistemini, qədim insanların astronomik təsəvvürlərinin onların mədəniyyətindəki yerini və rolunu başa düşməyə kömək edir.
 
== Mənbə ==
19.906

edits