"Bitki sitologiyası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

4 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
k
tənzimləmə using AWB
k (tənzimləmə using AWB)
'''Bitki sitologiyası''' ({{langDil-el|sitos}} - anbar, qab, {{langDil-el|loqos}} - elm,təlim) - bitkilərin hüceyrəvi quruluşunu öyrənir. Sitologiya - hüceyrə haqqında elmdir.
[[FileŞəkil:Venus_Flytrap_showing_trigger_hairs.jpg|thumb|]]
== Tarixi ==
Hüceyrənin tədqiqi [[Yanson qardaşları]]<nowiki/>nın 1590-cı ildə işıq [[mikroskop]]<nowiki/>unu ixtira etməsindən sonra mümkün olmuşdur. Bəzi məlumatlara görə, ilk mikroskopu Q.Qaliley ixtira etmişdir. Bitkilərdə hüceyrəvi quruluşu ilk dəfə ingilis [[Robert Huk]] (1665)mikroskopda nazik kəsilmiş mantara baxarkən müşahidə və təsvir etmişdir.
[[Plazmadesma]] vasitəsilə qıcıqların ötürülməsi və maddələrin hüceyrəyə hərəkəti baş verir. [[Qılaf]]ın altında yarımkeçirici plazmatık membran (plazmalemma) yerləşir. Hüceyrə möhtəviyyatı [[protoplast]] adlanır. Protoplastın çox hissəsi [[Sitoplazma|sitoplazm]], az hissəsini isə nüvə tututr. Çox yetişmiş bitki hüceyrələrinin mərkəzində hüceyrə şirəsi ilə dolu iri vakuol yerləşir. Protoplast, tonioplast adlanan membranla vakuoldan, plazmoemma adlanan membranla isə hüceyrə qılafından ayrılır. Nüvə plazmadan ikiqat membranla ayrılır. Protoplastın əsas komponenti zülaldır (protoplastın quru maddəsinin 40-50%-ni təşkil edir).
== Sitoplazma ==
[[FileŞəkil:Phragmoplast.png|thumb|300px|]]
[[Sitoplazma]] protoplastın bir hissəsi olub plazmolemma (hüceyrə membranı) ilə nüvənin arasında yerləşir. Matriks və ya hialoplazma – mürəkkəb şəffaf kolloid sistem olub sitoplazmanın əsasını təşkil edir. Hialoplazmanın əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, o bütün hüceyrə strukturlarını vahid sistemdə birləşdiri və onların arasında hüceyrə metolizmi proseslərinin qarşılıqlı əlaqəsini təmin edir. Bitki hüceyrələrinin sitolazmasında müxtəlif orqanoidlər yerləşir.
== Mitoxondriler ==
[[Mitoxondri|Mitoxondrilə]]<nowiki/>r (hüceyrənin tənəffüs orqanoidi): mitoxondrilərdə ATF sintez olunur; onların ölçüsü 0,5-1,5mkm, yəni bakteriya böyüklüyündədirlər. hüceyrədə onların sayı 100-3000-ə (fukus adlanan qonur yosun spermində 4 mitoxondri, birhüceyrəli mikromonas yosununda isə -1) qədərdir.
== Ribosomlar ==
[[Ribosomlar]] zülal biosintez edən orqanoiddir.hüceyrədə 5 mln yaxın ribosom yerləşə bilər. onlar, adətən, bir-birilə birləşmiş RNT və zülal tərkibli müxtəlif ölçülü hissəciklərdən ibarətdir; hissəciklər nüvəcikdə əmələ gəlir.
[[Plazmidlər:]] öyrənilmiş hüceyrələrin çoxunda avtonom, xromosomlarla əlaqədar olmayan həqəvari ikizəncirli DNT molekullarıdır. Xromosomdan kənar irsiyyət amilləridir və gen mühəndisliyində səmərəli istifadə olunur.
== Plastidlər ==
[[FileŞəkil:Plastids types.svg|right|300px]]
[[FileŞəkil:Plagiomnium affine laminazellen.jpeg|thumb|300px|Plant cells with visible [[chloroplasts]].]]
[[Plastidlər]] əsas üç tipə bölünür: leykoplastlar (rəngsiz, əsas funsiyası – ehtiyat qida maddələrinin toplanması sintezi), xloroplastlar (yaşıl rəngli - əsas funksiyası -fotosintez), xromoplastlar (sarı, narıncı və ya qırmızı rəngli – çiçəklərin tacını və meyvələrin rəngini əmələ gətirən karotinoidlərdir). Hüceyrələrdə adətən birtipli plastidlər rast gəlinir, lakin plastidlərin bir tipi o biri tipə çevrilə bilir: leykoplastlar xromo və xloroplastlara; xloroplastlar xromoplastlara, xromoplastlar isə heç bir tip plastidlər çevrilə bilməz. Plastidlərin ən böyüyü xloroplastlardır (4-10mkm). Hüceyrələrdə onlarla plastid yerləşir, lakin yosunların hüceyrələrində plastidləe iri müxtəlif formada, miqdarı isə az – cəmi 1 və ya 2 ədəd olur. belə plastidlər xromatofor adlanır.
 
Hüceyrə mərkəzi: əksər ali bitkilərdə olmur.
== Vakuollar ==
[[FileŞəkil:Plant cell structure svg vacuole.svg|thumb|300px|Plant cell structure]]
[[FileŞəkil:Biological cell vacuole.svg|thumb|300px|Animal cell structure]]
[[Vakuollar]]: hüceyrə şirəsi ilə dolu birmembranlı hüceyrə orqanoididir. Bitkilərin rəngi təkcə plastidlərdən yox, vakuolların hüceyrə şirəsində olan antosian piqmentindən də asılıdır; onun qırmızı, göy və tünd göy rəngləri var. Cavan hüceyrələrdə çoxlu kiçik vakuol, yaçıl hüceyrələrdə isə bir böyük vakuol olur.
 
19.906

edits