"İsmayıl xan Ziyadxanov" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k
parametr düzəlişləri using AWB
k (parametr düzəlişləri using AWB)
{{Dövlət xadimi
| azərbaycanadı dilində adı = İSMAYIL XAN ZİYADXANOV İsmayıl xan Ziyadoğlu-Qacar
| adınorijinal adı orijinalı = {{dil-az|İsmayıl xan Əbülfət ağa oğlu Ziyadxanov}}
| portretşəkil = İsmayıl xan Ziyadxanov.jpg
| portretinşəklin ölçüsü =
| izah şəklin izahı =
 
| titul = [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Hərbi İşlər üzrə müvəkkil]]
| doğum tarixi = {{Doğum tarixi|1867|8|15}}
| doğum yeri = [[Gəncə]], [[Yelizavetpol quberniyası]], [[Rusiya İmperiyası]]
| ölümvəfat tarixi = {{vəfat tarixi|1920||}}
| ölümvəfat yeri =
| sülaləsi = [[Ziyadxanovlar]]
| atası =
| anası =
| həyat yoldaşı = Sənubər xanım
| uşaqlarıuşağı =
| təhsili = [[Kişi gimnaziyası (Gəncə)]][[Moskva Universiteti]] (1893)
 
| imzası =
 
== Həyatı ==
İsmayıl xan Ziyadxanov [[15 avqust]] [[1867]]-ci ildə [[Gəncə]] şəhərində anadan olmuşdu. İlk təhsilini Gəncə gimnaziyasında alıb, daha sonra Moskva Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olub. [[Moskva Universiteti|Moskva Universitetini]]ni müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra [[Tiflis]] dairə məhkəməsində prokuror müavini vəzifəsində işə başlayıb.
 
İsmayıl xan Sənubər xanımla ailə qurmuşdu. Əbülfət ağa adlı oğlu vardı.
 
== Fəaliyyəti ==
İsmayıl xan [[1905]]-ci ildə erməni daşnaklarının törətdiyi dəhşətli qətliamlara məruz qalan azərbaycanlıların acısını dərindən duyaraq siyasi fəaliyyətə qoşulub. Azərbaycanın milli istiqlal hərəkatının fəal üzvləri sırasında yer alan İsmayıl xan [[1906]]-cı ildə [[Yelizavetpol quberniyası]]nın 1-ci Dövlət Dumasının deputatı seçilib. Dumanın müsəlman fraksiyasının büro üzvü və "Xalq Azadlığı" partiyasının üzvü olub. Dumadakı fəaliyyəti dövründə çarizmin ucqarlarda köçürmə siyasətini, [[Qafqaz Albaniyası|Qafqazda]] törədilmiş milli qırğınları, müstəmləkəçilərin xalqımızın başına açdığı bəlaları kəskin tənqid edib. İsmayıl xan təkcə Qafqazda deyil Baltikyanı bölgələrdə də baş verən haqsızlıqlara qarşı çıxıb və öz etirazını bildirib.
 
İsmayıl xan Ziyadxanov Dumanın buraxılmasına etiraz edən deputatların (onların arasında [[Əli Mərdan bəy Topçubaşov]] da vardı) Vıborq müraciətnaməsini imzaladığına görə üç aylıq həbs cəzasına məhkum olunmuş və Dumaya seçilmək hüququndan məhrum edilmişdir. [[1907]]-ci ilin martında Qafqaz və Krım müsəlmanlarının nümayəndələrinin Gəncədə keçirilmiş qurultayında İsmayıl xan Ziyadxanovun rəhbərliyi ilə Zaqafqaziya Ümummüsəlman İttifaqının yaradılması qərara alınmışdı.
[[1917]]-ci il [[Rusiya]] fevral burjua inqilabından sonra Gəncədə ictimai təşkilatların icraiyyə komitəsini təşkil edib və şəhər milisinin rəisi təyin edilib. Gəncə şəhərinin asayişi İsmayıl xan Ziyadxanovun rəhbərlik etdiyi milis dəstələri tərəfindən qorunub.
 
[[1918]]-ci il 18-22 mart tarixində [[Stepan Şaumyan]] yaxın dostu Stepan Lalayevin başçılğı altında Daşnak ordusunu Şamaxıya göndərdi.
 
Sovet dövrü tarix kitablarında Gəncə mülkədarı, əks-ingilabçı kimi qələmə verilən bu adamın adı Fövqəladə Hallar Komissiyasının sənədlərində bir neçə dəfə xatırlanır. Ancaq həmin xatırlamalarla bu insana qarşı bir məhəbbət və xalq sevgisi hiss olunur. Dar gündə kiçik bir dəstə ilə Şamaxılı qardaşlarının harayına yetişən bu igid azərbaycanlı xalq arasında böyük rəğbət qazanır. Arxiv sənədlərində göstərilir ki, "Xan dəstəsi" gedəndən sonra Şamaxının əsl müsibəti başladı. Şamaxı qəzasının 58 kəndi yerlə yeksan edildi. 7 minə yaxın azərbaycanlı amansızcasına qətlə yetirildi. Öldürülənlərin [[1653]] nəfəri qadın, 965 nəfəri uşaq idi. Həm bu qırğın və talanlar ağlasığmaz bir qəddarlıqla həyata keçirilir, müsəlmanlar nəinki diriykən, hətta öldürüldükdən sonra vəhşicəsinə təhqir edilirdi.
 
İsmayıl xan Ziyadxanov Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin 2-ci hökumətinin tərkibində hərbi işlər üzrə müvəkkil olub, daha sonra Xarici İşlər Nazirinin 1-ci müavini təyin edilib. [[1919]]–cu ilin yazında İran hökuməti ilə danışıqlar aparmaq üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Fövqəladə diplomatik missiyasına rəhbərlik edib. Onun başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti qəməri təqvimi ilə cəmaüddisani [[1337]]-ci ildə [[Tehran|Tehrana]]a gəlib. Azərbaycan heyətinə Möqtədirilmülk bağında iqamətgah verilib və Məcidüssəltənə onları qəbul edib. Sənədlər məcmusunda bildirilir ki, İsmayıl xan iki ölkə arasında yaxşı iqtisadi-siyasi əlaqələr qurulması üçün İranın rəhbər şəxsləri ilə bir sıra görüşlər keçirdi. Danışıqların və müzakirələrin nəticəsində Azərbaycan tərəfindən Ismayıl xan, İran tərəfindən isə XIN-in Rusiya üzrə idarə rəisi Seyid Hadi Fərəh Mötəsəməssəltənə 14 maddəlik bir müqavilə imzaladı. Bu missiyanın fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Tehranda daimi diplomatik nümayəndəliyi və İranın bir sıra məntəqələrində konsulluqların açılması razılaşdırılmışdı.
 
== Vəfatı ==
Azərbaycan XI ordu tərəfindən işğal edildikdən sonra 5 may [[1920]]-ci il tarixdə Azərbaycan İnqilab Komitəsinin xüsusi dekreti ilə İsmayıl Xan Ziyadxanovun mülkü və torpaqları müsadirə edilir. Özü isə Qızıl ordunun hərbi səhra məhkəməsi tərəfindən güllələnir. Ziyadxanovların mülkü sovetlər dövründə ictimailəşib, uzun illər burada müxtəlif təşkilatlar fəaliyyət göstərib. Hazırda [[Gəncə]] Tarix-diyarşünaslıq müzeyi Ziyadxanovlardan miras qalan mülkdə yerləşir. <ref>[http://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/05/31.htm Azərbaycan müəllimi]</ref>
 
== Mənbə ==
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]
[[Kateqoriya:Diplomatlar]]
22.664

edits