"Pestisid" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3.357 bayt əlavə edildi ,  11 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
'''PestisidlərPestisid''' {{lang-lat|"pestis" - yoluxucu xəstəlik, "sido" - öldürürəm, məhv edirəm}} – bitki zərərverici və xəstəliklərinə, alağa, [[Taxıl|taxıla]] və taxıl məhsullarına, oduncağa, [[Pambıq (bitki)|pambıq]] məmulatları, [[yun]], [[dəri]], həmçinin [[insan]] və [[Heyvanlar|heyvanlarda]] təhlükəli xəstəlik yayanlara qarşı mübarizədə istifadə edilən kimyəvi maddələrmaddədir<ref>[http://www.pesticidy.ru/dictionary/pesticide ПЕСТИЦИДЫ]</ref>.
 
Pestisidlər və ya kimyəvi zəhərli maddələr, kənd təsərrüfatında becərilən mədəni bitkiləri və məhsulları ziyanvericilərdən qorumaq, eləcə də bitkilərin məsuldarlığını artırmaq üçün istifadə olunur.
Pestisidlər aşağıdakı əsas siniflərə bölünür<ref>Məmmədov Q.Ş., Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008</ref>:
 
# [[Akarisidlər]]-gənələrlə mübarizədə istifadə edilən [[maddələr]];
Tədqiqat nəticəsində məlum olmuşdur ki, hər il dünyada istehsal olunan dənli bitkilərin üçdə biri ziyanvericilər və fitopatoloji göbələklər vasitəsilə məhv olur. Bitkilərin ziyanvericiləri və xəstəlik törədənləri əsasən həşəratlar, gənələr, yumuşaq bədənlilər, nemotodlar (həlqəli qurdlar), fitopotogen göbələklər, bakteriyalar, viruslar və bitki mənşəli orqanizmlərdir.
# Antifidinqlər-[[Cücülər|cücüləri]] onların qidalandığı şeydən qorxub çəkindirən maddələr;
Kənd təsərrüfatının əsas ziyanvericilərindən biri də gəmiricilərdir. İnsanlar üçün təhlükəli xəstəliklər və epidemiyalar yayan ziyanverici həşəratlar və gənələrdir. Onlar malyariya, isitmə, ensefalit, vəba, taun kimi qorxulu xəstəliklərin yaranması və yayılmasında əsas rol oynayırlar.
# İnsektisidlər-zərərli cücüləri məhv edən maddələr;
XX əsrdə bu xəstəliklərin qarşısı demək olar ki, alınmışdır. Bir sıra dərman preparatları vasitəsilə peyvəndlər aparılır, eyni zamanda kəşf olunan zəhərli kimyəvi maddələrin köməyi ilə epidemik xəstəlikləri yayan ziyanvericilər məhv edilir.
# [[Herbisidlər]] – alaq bitkilərinə qarşı mübarizədə istifadə edilən preparatlar;
 
# [[Zoosidlər]] – zərərli onurğalı heyvanları məhv edən zəhərlər;
== Klasifikasiyası ==
# Bakterisidlər, virusosidlər, funkisidlər-bitkilərdə viruslu və [[Göbələklər|göbələk]] xəstəlikləri ilə mübarizə aparmaq üçün istifadə edilən maddələr;
Kimyəvi tərkibinə görə bütün pestisidlər iki qrupa bölünür:
# Nematosidlər – bitkilərdə nematod xəstəliyinin törədicisi olan girdə qurdları məhv edən preparatlar;
# qeyri-üzvi birləşmələr;
# Molyuskosidlər-zərərli ilbizləri məhv edən maddələr.
# üzvi birləşmələr.
Pestisidlərin ilk tətbiq dövründə yalnız qeyri-üzvi maddələrdən istifadə olunurdu: qurğuşun 2-xlorid (PbCl<sub>2</sub>), arsen3-oksid (As<sub>2</sub>O<sub>3</sub>), mis duzları, florid turşusunun duzları, kükürd, sulfat turşusunun törəmələri və s.
Pestisidlər istifadə məqsədinə görə aşağıdakı əsas qruplara bölünür<ref>[https://agromage.com/stat_id.php?id=985 Классификация химических средств защиты растений (пестицидов)]</ref><ref>[https://www.regfile.ru/okved2/razdel-c/20/20.2/20.20.html Производство пестицидов и прочих агрохимических продуктов]</ref><ref>Məmmədov Q.Ş., Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008</ref>:
* İnsektisidlər - həşəratları məhv edənlər;
* [[Akarisidlər]] - gənələri məhv edənlər;
#* Nematosidlər – bitkilərdə nematod xəstəliyinin törədicisi olan girdə qurdları məhv edən preparatlar;
* Funkisidlər - bitki xəstəliklərini məhv edənlər;
* Bakterisidlər - bakteriyaları məhv edənlər;
* Virisidlər - virusları məhv edənlər;
* [[Herbisidlər]] – alaq bitkilərini məhv edənlər;
#* [[Zoosidlər]] – zərərli onurğalı heyvanlarıgəmiriciləri məhv edən zəhərlər;
#* Antifidinqlər - [[Cücülər|cücüləri]] onların qidalandığı şeydən qorxub çəkindirən maddələr;
#* Molyuskosidlər İnsektisidlər- zərərli cücüləriilbizləri məhv edən maddələr; .
 
Bitkilərin inkişafını sürətləndirən və ya ləngidən kimyəvi maddələr də pestisidlərə aid edilir. Bir sıra pestisidlər - defoliantlar və desikantlar, pambığın maşınla yığılması zamanı tətbiq edilir. Xalq təsərrüfatında herbisidlər, insektisidlər və funkisidlər daha çox istifadə edilir. Bu maddələrə tələbat ildən-ilə artdığından, yeni preparatlar kəşf edilir və onların istehsalı artıq zavodlar tərəfindən həyata keçirilir.
 
Həşaratlara, alaq otlarına və ziyanverici heyvanlara təsir mexanizminə görə pestisidlər bir neçə qrupa ayrılır:
* bir başqa təmas vasitəsi ilə təsir edənlər - həşaratların hər hansı orqanlarına toxunmaqla onları məhv edən zəhərlər;
* həzm sistemi vasitəsi ilə təsir edənlər - həşaratlar və digər ziyanvericilər onları qida vasitəsi ilə qəbul etdikdə eddektli təsir göstərir;
* sistemli təsir göstərənlər - bitkiləri orqanları vasitəsi ilə yayılaraq, müəyyən inkişaf mərhələsində zəhərli təsir göstərərək ondan istifadə edən ziyanvericiləri məhv edir və sonrakı inkişaf mərhələsində zəhərləyici təsiri aradan qalxır;
* fumiqant mexanizmi ilə təsir edənlər - belə pestisidlər həşaratların tənəffüs yolu ilə daxil olaraq onları məhv edir.
 
Alaq otları ilə mübarizədə tətbiq olunan herbisidlər:
* kütləvi təsir edənlər - belə kimyəvi maddələr bütün bitkiləri məhv edir;
* sellektiv (seçici herbisidlər) - bu maddələr bir növ bitkiləri məhv edir və digər növlər üçün təsirli deyillər.
 
 
 
Pestisidlərlə işləyərkən fərdi mühafizə vasitələrindən (xüsusi geyim və ayaqqabılar, respirator, əleyhqaz, qoruyucu gözlüklər və s.- dən) istifadə edilməlidir. Pestisidlərdən düzgün istifadə etmədikdə o, insana, həmçinin arıya və bitkilərin tozlanmasına kömək edən başqa [[Cücülər|cücülərə]], [[Balıqlar|balıqlara]], [[Quşlar|quşlara]], vəhşi heyvanlara, həmçinin bütün təbiətə mənfi təsir göstərir.
 
 
== Pestisidlərlə şərti yüklənmə dozası ==
Hər hansı bir rayonda 1 ha şum sahəsinə və ya çoxillik əkinlərə, yaxud rayonun ümumi torpaq sahəsinin 1 ha-na hər il verilən pestisidlərin ümumi kütləsi.
 
== Xarici keçid ==
* [http://www.azstand.gov.az/?id=16&sub_id=121&sid=106&lang=1 Pestisidlər və aqrokimyəvi maddələr haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə bağlı müvafiq normativ hüquqi aktların təsdiq edilməsi barədə Qərar]
 
== Həmçinin bax ==
115

edits