"Səfəvilər" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

139 bayt çıxarıldı ,  9 ay öncə
k
Aqşin Abbaslı tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq Agshin Abbasli tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.
k
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə Vizual redaktor
k (Aqşin Abbaslı tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq Agshin Abbasli tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.)
Teq: Geri qaytarma
|sülalə = [[Səfəvilər sülaləsi]]
|rəhbər titulu1 = Şahlar
|rəhbər1 = [[ŞahI İsmayıl Səfəvi]]
|rəhbər_hakimiyyət1 = [[1501]]-[[1524]]
|rəhbər titulu2 =
}}
 
'''Səfəvilər dövləti''' və ya '''Səfəvilər imperiyası''' — [[1501-ci il]]dən [[1736]]-cı ilə qədər bugünkü [[Azərbaycan]], [[İran]], [[Ermənistan]], [[İraq]], [[Əfqanıstan]], qərbi [[Pakistan]], [[Türkmənistan]], şərqi [[Türkiyə]], şimal-şərqi ,[[Hindistan]] və [[Özbəkistan]] ərazilərini əhatə etmiş, [[Azərbaycan]] varisi olduğu tarixi [[Azərbaycan]] dövləti. Dövlətin əsasını [[Şah İsmayıl Xətai|I İsmayıl]] [[1501]]-ci ilin iyul ayında [[Təbriz]]<nowiki/>də özünü şah elan etməklə<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/296081/Ismail-I Ismāʿīl I], in [[Britannika]], 2011</ref> qoymuşdur. İsmayılın tərəfdarlarından ibarət olan [[Qızılbaşqızılbaşlar]]<nowiki/>lar ordusunun nüvəsini türk tayfaları təşkil etmişdir.<ref>Oqtay Əfəndiyev, Azərbaycan Səfəvilər dövləti, Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007. səh. 48</ref> [[Səfəvilər|Səfəvi dövləti]]<nowiki/>nindövlətinin yaranmasına dəstək verən [[Qızılbaş]] tayfaları bunlardır: [[Şamlı eli|Şamlı]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.4</ref>, [[Rumlu tayfası|Rumlu]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh. 5</ref>, [[Mosullu oymağı|Mosullu]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.10</ref>, Pornak, Şeyxavənd<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh. 11</ref>, [[Çəpni boyu|Çəpni]], [[Bayat]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh. 11-12</ref>, Xınıslı, [[Təkəli tayfası|Təkəli]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh. 12-13</ref>, [[Baranlılar sülaləsi|Baharlı]], [[Qaramanlı eli|Qaramanlı]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.18-19</ref>,Sədlu, Bayburtlu, [[Varsaq eli|Varsaq]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.19-20</ref>, Evoğlu, Qaracadağlı<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.20</ref>, [[Ustaclı]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.23</ref>, [[Zülqədər eli|Zülqədər]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.25</ref>, [[Əfşarlar|Əfşar]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.26</ref>, [[Qacarlar|Qacar]]<ref>Qızılbaşlar tarixi, səh.29</ref>. Səfəvilər dövləti həmçinin müasir [[Azərbaycan]] milli və dini kimliyinin formalaşmasında böyük tarixi rol oynamışdır.
[[Şəkil:Aserbaidschan im 16. Jahrhundert n. Chr..jpg|300 px|right|thumb|Azərbaycan XVII əsrdə<ref>Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. "Azərbaycan" məqaləsi, səh.239. Bakı: 2007</ref>]]
 
== I Şah Abbasın islahatları ==
{{əsas|I Şah Abbas}}
[[Şəkil:Shah Abbas I engraving by Dominicus Custos Shah_Abbas_I_engraving_by_Dominicus_Custos_- Antwerp artist printer and engraver_Antwerp_artist_printer_and_engraver.jpg|300px|right|thumb|[[I Abbas]]]]
[[1587]]-ci ildə [[Mürşüdqulu xan Ustaclı|Mürşüdqulu xan]] başda оlmaqla [[qızılbaşlar]]ın [[ustaclı]] və [[şamlı]] tayfalarından ibarət [[Xorasan]] qrupu [[Şah Məhəmməd Xudabəndə]]nin 16 yaşlı оğlu [[I Abbas|Abbas Mirzəni]] [[Qəzvin]]də şah elan etdilər. Bu vaxta qədər [[Qaradağ]], [[Ərdəbil]], [[Lənkəran]] istisna olmaqla, Azərbaycanın bütün vilayətləri Osmanlılar tərəfindən tutulmuşdu. Azərbaycan Səfəvilər dövləti tənəzzülə uğrayırdı.<ref>Azərbaycan tarixi, 8-ci sinif üçün dərslik, səh.173</ref>
 
[[Şəkil:Sheikh-safi tomb.JPG|thumb|left|[[Şeyx Səfi məqbərəsi]]]]
Bəhs edilən dövrdə [[Ərdəbil]] yenidən dirçəldi. Səfəvilər şəhərin azadlığına ciddi əhəmiyyət verirdilər. Burada tikilmiş [[Şeyx Səfi məqbərəsi]]nə ölkənin hər yerindən ibadətə gəlirdilər. Misilsiz sənət incisi [[I Şah Təhmasib]]in [[1536]]-cı ildə toxutdurduğu '''Şeyx Səfi xalçası''' hazırda [[London]]un [[Viktoriya və Albert muzeyi]]ndə saxlanılır.
[[Şəkil:Ardabil Carpet rotateArdabil_Carpet_rotate.jpg|thumb|[[Şeyx Səfi]] xalçası]]
XVI əsrdə ingilis səyyahları [[Ərəş]]i [[Cənubi Qafqaz]]da ipəkçiliyin mərkəzlərindən biri kimi təsvir edirdilər. [[Antoni Cenkinson]]un məlumatına görə, [[Ərəş]] bazarında müxtəlif çeşidli [[100]] funt ipək almaq olardı. XVI əsrdə [[Venesiya]] taciri və səyyahı Mindoi yazırdı ki, [[Ərəş]]də əla növ ağ ipək istehsal olunur.<ref>Azərbaycan tarixi (8-ci sinif üçün dərslik), Bakı,《Aspoliqraf》, 2005, səh.188
</ref>
|-
! style="background-color:White" | 1
| [[Şah İsmayıl Xətai|Şah İsmayıl Səfəvi]]
| [[Şəkil:Shah Ismail IShah_Ismail_I.jpg|80px]]
| [[Şeyx Heydər]]
| 1487-1524
! style="background-color: White" | 2
| [[I Şah Təhmasib]]
| [[Şəkil:Shah TahmaspShah_Tahmasp.jpg|80px]]
| [[Şah İsmayıl Xətai|Şah İsmayıl Səfəvi]]
| 1524-1576
| 1524-1576
! style="background-color: White" | 4
| [[Məhəmməd şah Xudabəndə]]
| [[Şəkil:Mohammen xudabende SefevidMohammen_xudabende_Sefevid.jpg|80px]]
| [[I Şah Təhmasib]]
| 1532-1596
! style="background-color: White" | 6
| [[I Şah Səfi]]
| [[Şəkil:Schah SafiSchah_Safi.jpg|80px]]
| Səfi Mirzə
| 1611-1642
! style="background-color: White" | 7
| [[II Şah Abbas]]
| [[Şəkil:Abbas II of PersiaAbbas_II_of_Persia.jpg|80px]]
| [[I Şah Səfi]]
| 1632-1666
! style="background-color: White" | 8
| [[Şah Süleyman Səfəvi]]
| [[Şəkil:Shah soleiman safaviShah_soleiman_safavi.jpg|80px]]
| [[II Şah Abbas]]
| 1647-1694
! style="background-color: White" | 9
| [[Sultan Hüseyn]]
| [[Şəkil:Sultan Husayn by BruynSultan_Husayn_by_Bruyn.jpg|80px]]
| [[Şah Süleyman Səfəvi]]
| 1657-1726
! style="background-color: White" | 10
| [[II Şah Təhmasib]]
| [[Şəkil:Persia, scià thamasp II_scià_thamasp_II, decuplo afshari d_decuplo_afshari_d'oro, 1722_1722-1732.JPG|80px]]
| [[Sultan Hüseyn]]
| 1704-1732
! style="background-color: White" | 11
| [[III Şah Abbas]] (Abbas Mirzə)
| [[Şəkil:Abbas IIIAbbas_III.jpg|80px]]
| [[II Şah Təhmasib]]
| 1732-1740