"Ağrı dağı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

16 bayt əlavə edildi ,  5 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
'''Ararat, Ağrı dağı''' — ([[Səlcuqlar]] dövründə: ''Eğri dağ'', Qərb dillərində: ''Ararat'', {{lang-ku|Çiyayê Agirî}}, {{dil-hy|Մասիս, Masis}}) — [[Türkiyə]]nin ən yüksək dağı. Türkiyənin şərq ucqarında, [[Ağrı ili]]nin ərazisində yerləşir. Dağ [[İran]]dan 16 km şimal-qərbdə, [[Ermənistan]]dan 32 km qərbdədir.
 
Dağın 65% -i [[İğdır]] vilayətindədir, qalan 35% -i isə Ağrıdadır.
 
Ağrı dağı 2 yanaşı vulkan konusundan ibarətdir: 5137 metr hündürlüyə malik olan Böyük Ağrı dağı Anadolu yarımadasının və Kiçik Qafqaz dağ sisteminin ən yüksək zirvəsidir. Dağ 4000 metrədək Kaynozoy tipli bazalt, daha sonra andezit süxurlarından təşkil olunmuşdur. 4250 metrdən başlayaraq zirvəsi sayı 30-dan çox daimi buzlaqlarla örtülmüşdür. Ən iri buzlağın uzunluğu 2 km-ə çatır. Böyük Ağrı dağının yamaclarında Sərdarbulaq yaylası və 3896 m yüksəkliyə malik Kiçik Ağrı dağı yerləşir. Hər iki dağın ətəyinin birlikdə çevrəsi təqribən 128 km. təşkil edir. Dini ədəbiyyatda, [[Nuhun gəmisi]]nin saya oturduğu ilk torpaq bu dağın zirvəsi olmuşdur. Tarixi mənbələrdə Ağrı dağının müxtəlif dillərdə işlədilən "Kuh - i Nuh", "Cebel ül Haris" kimi adlarına rast gəlinir. [[Marko Polo]]nun çıxılması mümkün olmayan kimi qiymətləndirdiyi bu dağa mənbələrə görə ilk dəfə [[9 oktyabr]] [[1829]]-cu ildə prof. [[Frederik von Parat]] qalxa bilmişdir. İlk qış solo çıxışı isə [[21 fevral]] [[1970]]-ci ildə [[Türkiyə Dağçılıq Federasiyası]]nın sabiq sədri Dr. [[Bozqurt Ergör]] tərəfındən gerçəkləşdirilmişdir. [[1980]]-ci illərdə minlərlə alpinist Ağrı dağını ziyarət etmişdir. [[1990]]-cı ildən etibarən dağa qalxmaq qadağan olunsa da, [[1998]]-ci ildə bu qadağa aradan qaldırılmışdır.
 
== Adları və etimologiyası ==
Ağrı dağı iki zirvədən ibarətdir. Bunlar 5,137 metrlik Atatürk zirvəsidir (Böyük Ağrı) və 3,898 metr olan İnönü zirvəsidir (Kiçik Ağrı). 4000 metrə qədər olan bazalt və sonrakı yüksəklikdə andezit lava ilə əmələ gələn vulkanik bir dağ görünür.
 
Hündürlüyü 5165 m olan [[Ararat|Ararat dağı]] təkcə ölkənin ən hündür zirvəsi deyil, həm də cari 10 km2 olan buzlu yeganə dağdır. Ağrı dağındakı cari daimi qar həddi 4300 metr keçir (Arkel, 1973). Blumenthal (1958), daimi qar sərhədinin Pleystosen epoxası 3000 metrə qədər endiyini hesablamışdır. Zirvəsi dörd mövsüm ərzində əriməyən qar və dəyirmi buzlu ilə örtülü vulkanik bir dağ olan Ağrı dağının doruğundaki örtü buzlaq Türkiyənin ən böyük buzlağıdır. Buz kəlləsindən asılan və uzunluğu 1 ilə 2,5 km arasında dəyişən cəmi 11 buzlaq dilləri dağın cənub yamaclarında 4200 m, şimal yamaclarında 3900 m çatmışdır. Bu dillərin ən böyüyü kraterin şimal-şərqindəki Helldere Vadisində yerləşir. Zamanla buzlaq parçaları yüksək meyl göstərdiyinə görə dərənin alt hissələri (təxminən 2370 m) zibil ilə örtülmüş və ölü bir buzlaqın (regenerated buzlaq) yaranmasına səbəb olmuşdur.
 
Ağrı dağının yamacındakı morenlər digər dağlara nisbətən daha az ərazini əhatə edir. Bu, Helldere vadisindən başqa inkişaf etmiş vadilərin olmaması, buzlaqları parçalanan materialla örtmək üçün yüksək meyilli zirvələrin olmaması və köhnə moren anbarlarından gələn ara-sıra aktivləşdirilmiş vulkanların olması ilə izah edilə bilər.