"Ağrı dağı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

359 bayt əlavə edildi ,  3 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Dağın 65% -i [[İğdır]] vilayətindədir, qalan 35% -i isə Ağrıdadır.
 
Ağrı dağı 2 yanaşı vulkan konusundan ibarətdir: 5137 metr hündürlüyə malik olan Böyük Ağrı dağı Anadolu yarımadasının və Kiçik Qafqaz dağ sisteminin ən yüksək zirvəsidir. Dağ 4000 metrədək Kaynozoy tipli bazalt, daha sonra andezit süxurlarından təşkil olunmuşdur. 4250 metrdən başlayaraq zirvəsi sayı 30-dan çox daimi buzlaqlarla örtülmüşdür. Ən iri buzlağın uzunluğu 2 km-ə çatır. Böyük Ağrı dağının yamaclarında Sərdarbulaq yaylası və 3896 m yüksəkliyə malik Kiçik Ağrı dağı yerləşir. Hər iki dağın ətəyinin birlikdə çevrəsi təqribən 128 km. təşkil edir. Dini ədəbiyyatda, [[Nuhun gəmisi]]nin saya oturduğu ilk torpaq bu dağın zirvəsi olmuşdur. Tarixi mənbələrdə Ağrı dağının müxtəlif dillərdə işlədilən "Kuh - i Nuh", "Cebel ül Haris" kimi adlarına rast gəlinir. [[Marko Polo]]nun çıxılması mümkün olmayan kimi qiymətləndirdiyi bu dağa mənbələrə görə ilk dəfə [[9 oktyabr]] [[1829]]-cu ildə prof. [[Frederik von Parat]] qalxa bilmişdir. İlk qış solo çıxışı isə [[21 fevral]] [[1970]]-ci ildə [[Türkiyə Dağçılıq Federasiyası]]nın sabiq sədri Dr. [[Bozqurt Ergör]] tərəfındən gerçəkləşdirilmişdir. [[1980]]-ci illərdə minlərlə alpinist Ağrı dağını ziyarət etmişdir. [[1990]]-cı ildən etibarən dağa qalxmaq qadağan olunsa da, [[1998]]-ci ildə bu qadağa aradan qaldırılmışdır. [[2014]]-cü ildə Ağrı dağının zirvəsinə çıxan il Türk [[Deputat|millət vəkili]] isə [[Adil Əliyev]] olmuşdur.
 
== Adları və etimologiyası ==
Ağrı dağının zirvəsindəki buz örtüyü təxminən [[1957]]-ci ildən bəri əriyir. [[1950]]-ci illərin sonlarında Blumenthal təqribən 10 km2 (3.9 kv mi) əhatə edən zirvəli qar kütləsindən əmələ gələn [[11]] çıxış buzlaqının olduğunu müşahidə etdi. O dövrdə Ararat zirvəsindəki mövcud buzlaqların şimala baxan yamacda 3900 metr (12,800 fut) hündürlükdə və cənubunda 4.200 metr (13.800 fut) hündürlükdə olduğu aşkar edildi. Əvvəlcədən mövcud [[Aerofotoşəkillər]]dən və [[Məsafədən zondlama]] məlumatlarından istifadə edərək Sarıqaya və başqaları 1976 və 2011-ci illər arasında Ağrı dağındakı buz örtüyünün dərəcəsini araşdırdılar. Bu buz örtüyünün [[1976]]-cı ilə qədər 8.0 km2 (3.1 kv mi) və 2011-ci ilə qədər 5.7 km2 (2.2 kv mi) qədər kiçildiyini aşkar etdilər. Onlar hesablamışlar ki, 1976 ilə 2011-ci il arasında Ağrı dağının üstündəki buz örtüyü 35 il ərzində hər il orta hesabla 0,07 km2 (0,027 kv m) buz itkisi ilə ümumi sahənin 29% -ni itirdi. Bu nisbət, digər tədqiqatlarla sənədləşdirilmiş digər [[Türk]] zirvələri və buz örtüklərinin geri çəkilmə nisbətlərinə uyğundur.
 
Blumenthal, [[Pleystosen epoxası]] dövründə [[qar xətti]]nin 3000 metr (9,800 fut) yüksəklikdə olduğunu təxmin etmişdir. Belə bir qar xətti 100 km2 (39 kv m) ərazidə bir buz örtüyü yarada bilər. Bununla birlikdə, [[1958]]-ci ildə buzlaq dillərinə yaxın olanlardan başqa tarixdən əvvəlki morainlərin aşkar bir sübutunun olmamasını müşahidə etdi. Blumenthal bu cür morenlərin olmamasını buzlaqları idarə etmək üçün məhdud silsilələrin olmaması, morainlərin meydana gəlməsi üçün buzda zibil yükünün olmaması və sonrakı püskürmələrlə basdırılması ilə izah etdi. İllər sonra, Birman, cənuba baxan yamaclarda, 4100 metr (13,800 fut) hündürlükdə 1958-ci ildə buz bazasının altından ən az 300 metr (980 fut) yüksəklikdə uzanan mümkün bir moreni müşahidə etdi. O, Pleystosen epoxası dağının Ağrı vadisi buzlaqı tərəfindən yaradılan iki mənəvi yatağı, bəlkə də Viskonsin (Buzlu Maksimal Maksimum) yaşında, BalıkBalıq gölündən aşağı düşən çay tapdıtapıb. Daha yüksək morena təxminən 2200 metr yüksəklikdə, aşağı morena isə 1800 metr yüksəklikdə yerləşir. Aşağı morena, Balık gölündən təxminən 15 kilometr (9.3 mil) aşağı hissədə meydana gəlir. Hər iki moraines təxminən 30 metr (98 fut) yüksəkdir. Balıq gölünün buzlaq hövzəsini tutması şübhə altındadır
 
== Dini əhəmiyyəti ==
[[Türkiyə]]nin ən böyük dağı olan Ağrı Dağı, xristianlıq inancına görə [[Tufan (mifologiya)|Böyük Tufan]]dan sonra Nuhun gəmisinə ev sahibliyi etməsi səbəbindən əfsanəvi xüsusiyyəti olan bir dağdır. Bir inama görə, bu dağ [[Əhdi-Ətiq]]in yaradılışında Nuhun gəmisinin yerləşdiyi dağdır. Ancaq [[Quran]]da Nuhun gəmisinin "[[Cudi dağı]]nda oturduğu" bildirilir. 1950-ci illərdə havadan çəkilmiş fotolarda gəmiyə bənzər fiqurlar Nuhun gəmisinin olması kimi şərh edilsə də, sonradan əsassız olduğu ortaya çıxdı. Müqəddəs kitablarda da xatırlanan Ararat dağının müxtəlif dillərdə çoxlu adı var. Əsas olanlar Ararat, Kuh-i Nuh, Cebel'ül Haris.
 
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Mount Ararat}}
{{vikimənbə|Ağrı dağı (dəqiqləşdirmə)}}
* [http://www.greenpeace.org/turkey/energy-revolution/noah-s-ark-on-mount-ararat www.greenpeace.org]
* [http://turkiye-haritasi.turkiye-destani.com/bolge/agri_dagi_haritasi.php Ağrı dağının xəritəsi]
* [http://www.paylasimdayim.com www.paylasimdayim.com]
* [http://www.armenianhighland.com Erməni tarixində Ağrı dağı]
* [http://www.bazid.com/index.php?page=7 Türk tarixində Ağrı dağı]
 
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
== Şəkillər ==
Şəkil:Ararat at sunset.jpg|
</gallery>
 
 
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Mount Ararat}}
{{vikimənbə|Ağrı dağı (dəqiqləşdirmə)}}
* [http://www.greenpeace.org/turkey/energy-revolution/noah-s-ark-on-mount-ararat www.greenpeace.org]
* [http://turkiye-haritasi.turkiye-destani.com/bolge/agri_dagi_haritasi.php Ağrı dağının xəritəsi]
* [http://www.paylasimdayim.com www.paylasimdayim.com]
* [http://www.armenianhighland.com Erməni tarixində Ağrı dağı]
* [http://www.bazid.com/index.php?page=7 Türk tarixində Ağrı dağı]
 
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
 
 
{{Türkiyə dağları}}
1.964

edits