"Şamaxı yeparxiyası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

4.961 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
{{Pravoslav Yeparxiyası|Yeparxiya=Şamaxı yeparxiyası|Yerli kilsə=[[Erməni Qriqorian Kilsəsi]]|Şəkil=[[Şəkil:Armenian_church_of_Saint_Gregory_the_Illuminator_in_Baku_5.JPG|300px]]|Məlumat=Yeparxiya mərkəzi [[Müqəddəs Qriqori kilsəsi (Bakı)|Müqəddəs Qriqori kilsəsi]]|Ölkə={{flaqifikasiya|Rusiya İmperiyası}}|Ərazi=[[Bakı quberniyası]]|Kilsə üzvü sayı=|Mitropolitlik=|Yeparxiya mərkəzi=[[Saqiyan]], [[Şamaxı]], sonra [[Bakı]]|Qurulub=[[1815]]|Ləğv olunub=1930-cu illər|Müqəddəslər sayı=|Məhlə sayı=|Məbəd sayı=34 prixod|Monastır sayı=|Rahib sayı=|Baş kafedral məbədi=[[Müqəddəs Qriqori kilsəsi (Bakı)|Müqəddəs Qriqori kilsəsi]]|İkinci kafedral məbədi=|Arxiyerey dərəcəsi=[[Arxiyepiskop]]|Arxiyerey titulu=''Şamaxı yepiskopu''<br>''Bakı yepiskopu''|Sayt=|Arxiyepiskop=|Hazırki arxiyerey=|Fəaliyyətə başlayıb=|Vikarlar=|Xəritə=}}'''Şamaxı yeparxiyası''' ({{Dil-hy|Շամախու թեմ}}) — 1815-ci ildə [[Alban Həvari Kilsəsi|Qafqaz Albaniyası katolikosluğu]]<nowiki/>nun ləğvindən sonra onun ərazisində yaradılmış iki yeparxiyadan biri. Digəri isə [[Erməni Qriqorian Kilsəsinin Qarabağ yeparxiyası|Qarabağ yeparxiyası]] idi. 1911-ci il məlumatlarına görə kilsə üzvlərinin sayı 60.000 nəfər idi.<ref>Arxiyepiskop Maqakia Ormanyan. “Erməni kilsəsi” = “Հայոց եկեղեցին” (1911) / Red. S.S. Arevşatyan. - Yerevan: “Ankyunakar”, 2006. - səh. 232- <nowiki>ISBN 99941-949-4-1</nowiki>.</ref> 1918-ci ildən sonra '''Bakı yeparxiyası'''<ref name=":0">[http://aniv.ru/archive/40/zhizn-pod-znakom-kresta-prodolzhenie-tirajr-martikjan/ "Xaç işarəsi altındakı həyat" - Tirayr Martikyan (Rus dilində)]</ref> kimi tanınmağa başlamışdır.
'''Şamaxı yeparxiyası''' — 1815-ci ildə [[Alban Həvari Kilsəsi|Qafqaz Albaniyası katolikosluğu]]<nowiki/>nun ləğvi və [[Erməni Qriqorian Kilsəsi|Erməni Qriqorian kilsəsi]]<nowiki/>nə verilməsindən sonra onun ərazisində yaradılmış iki yeparxiyadan biri. Digəri isə [[Qarabağ yeparxiyası]] idi. Yurisdiksiya ərazisi [[Dağıstan vilayəti]] və [[Şamaxı qəzası]]<nowiki/>ndan ibarət idi. 1911-ci il məlumatlarına görə kilsə üzvlərinin sayı 60.000 nəfər idi. Haqqında çox məlumat yoxdur.
 
== Tarixi ==
Yeparxiyanın ilk mərkəzi əvvəl indiki [[Şamaxı]] rayonun o dövrdə xristian tatlar<ref>Məhəmməd Əliyev, "Azərbaycan tatları", MBM, 2006, ISBN 9952-29-24-1, səh. 20</ref> yaşayan [[Saqiyan]] kəndindəki [[Müqəddəs Şəhid Stepannos monastırı]] idi. Yurisdiksiya ərazisi [[Dağıstan vilayəti]] və [[Şamaxı quberniyası]]<nowiki/>ndan (Göyçay, Şamaxı, Bakı və Saqiyan) ibarət idi. 1838-ci ildə yepiskop Hovhannes Şahxatunyants ({{Lang-hy|Հովհաննես Շահխաթունյանցի}}) tərəfindən mərkəzi Saqiyandan [[Şamaxı|Şamaxı şəhəri]]<nowiki/>nə köçürülmüşdü. Baş kafedral məbədi Şamaxı Surp Astvatsatsin kilsəsi (1701-ci ildə tikilib) təyin edilmişdi. 1844-cü ildə yurisdiksiyaya [[Türkmənistan]] da daxil edilsə də, 1892-ci ildə Rusiya hökumətinin tələbi ilə Həştərxan yeparxiyasına verildi. 1853-cü il məlumatlarına əsasən 34 kilsə və 31 kilsə işçisi vardı. 1890-cı ildə bu say 39 kilsəyə çatmışdı.
 
[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Demokratik Respublikası]] qurulandan sonra yepiskop Baqrat Vardazaryan tərəfindən kilsə mərkəzi Bakıdakı [[Müqəddəs Qriqori kilsəsi (Bakı)|Müqəddəs Qriqori kilsəsi]]<nowiki/>nə köçürüldü. Bu dövrdən sonra yeparxiya Bakı Yeparxiyası kimi tanınmışdır. Cumhuriyyətin süqutundan sonra isə 3 sentyabr 1920-ci ildə yeparxiya müvəqqəti olaraq Gəncə vikarlığı ilə birləşdirildi və [[Gəncə]]<nowiki/>dən [[Səmərqənd]]<nowiki/>əcən geniş bir yurisdiksiyaya çevrilərək "Bakı-Türkmənistan yeparxiyası" adlandırıldı. 3 il sonra Gəncə yenidən yeparxiyadan çıxarılaraq əvəzində [[Nişapur]] və [[Məşhəd]] kimi İrandakı erməni kilsələri tabe edilərək "Bakı-Türküstan yeparxiyası" quruldu. 1927-ci ildə o vaxtadək Qarabağ yeparxiyasının tərkibində olmuş [[Lənkəran]] da bu yurisdiksiyaya verildi.<ref name=":1">Xristian Ermənistan Ensiklopediyası // Şamaxı yeparsiyası, 2002, ISBN 5-89700-016-6</ref> 1930-cu illərdə yeparxiyanın fəaliyyətinə son verilmişdir. Yeparxiyanın ərazisində sonradan [[Erməni Qriqorian Kilsəsinin Bakı yeparxiyası]] fəaliyyətə başlamışdı.
 
=== Məktəbləri ===
Yeparxiya ərazisində müəyyən dini məktəblər açılmışdı. Bunlar 1864-1885-ci illərdə fəaliyyət göstərən [[Saqiyan]] kəndindəki Müqəddəs Şəhid Stepannos monastırı məktəbi, Şamaxı teoloji seminariyası (1844-cü ildə tikilib), [[Mədrəsə (Şamaxı)|Mədrəsə]] kəndi prixod məktəbi, [[Bakı]]<nowiki/>da 1869-cu ildə açılmış Mesrop prixod məktəbi, Müqəddəs Hripsime Qız məktəbi, 1873-cü ildə [[Dərbənd]]<nowiki/>də fəaliyyətə başlamış Məryəmyan məktəbi idi.<ref name=":1" />
 
== Bilinən yepiskopları ==
1914/1915 - Karapet Ter-Mkrtçyan
 
* Hovhannes Şahxatunyants (1838-1840)
* Daniel Şahnazaryants (~1863)
* Mesrop Smbatyants (1887-1894)<ref>Gevorg Stepanyan, 2016, [http://echmiadzin.asj-oa.am/id/eprint/3706 Arxiyepiskop Mesrop Smbatyants Şamaxıdakı Erməni Yeparxiyasının başçısı kimi (Erməni dilində)]</ref>
* Makar Bərxudaryan (1895-1896)<ref>[http://ru.hayazg.info/%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80 Makar Bərxudaryan - Bioqrafiya (Rus dilində)]</ref>
* Yeprem Sukiasyan (1900-1904)<ref>[http://ru.hayazg.info/%D0%A1%D1%83%D0%BA%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%95%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC Yeprem Sukiants - Bioqrafiya (Rus dilində)]</ref>
* Karapet Ter-Mkrtçyan (1914-1915)<ref>[https://avproduction.am/?ln=am&page=person&id=4781&name=Karapet_Ter-Mkrtchyan Karapet Ter-Mkrtçyan - Bioqrafiya (Erməni dilində)]</ref>
* Baqrat Vardazaryan (~1918)<ref name=":0" />
 
== İstinadlar ==
<references />
[[Kateqoriya:Azərbaycanda xristianlıq]]
4.361

edits