"Ramiz Məmmədov (alim)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k
texniki düzəliş, typos fixed: Heyyət → Heyət using AWB
k (CalalC99 Ramiz Məmmədov (akademik) səhifəsinin adını Ramiz Məmmədov (alim) olaraq dəyişdi.)
k (texniki düzəliş, typos fixed: Heyyət → Heyət using AWB)
|Təhsili = [[Bakı Dövlət Universiteti]]
|İş yeri = [[Akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu]]
|Elmi dərəcəsi = [[Texnikitexniki elmlər|texniki elmləri]]i [[Doktor (elmi dərəcə)|doktor]]u
|Elmi adı = [[akademik]][[2014]]
[[professor]][[2013]]
[[1973]]-cü ildə [[Akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu|AMEA-nın akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunda]] ''Xəzər Dənizi Problemləri Mərkəzində'' başlamışdır. [[Coğrafiya İnstitutu]]nun [[Elmi şura]]sının qərarı ilə [[1975]]-[[1976]]-cı illərdə [[Moskva]] Okeanologiya İnstitutunda stajyor olmuş, [[1977]]-ci ildə isə həmin institutun əyani [[aspirantura]]sına qəbul olunmuşdur. [[1980]]-ci ilin [[yanvar]] ayında o ''Dayaz dənizlərdə və şirinsulu sututarlarında turbulent mübadilə'' mövzusunda [[Moskva]] Okeanologiya İnstitutunun Dissertasiya Şurasında ''[[Okeanologiya]]'' ixtisası üzrə namizədlik ddissertasiyası müdafiə edərək [[fizika]]-[[riyaziyyat]] elmləri namizədi elmi adını almışdır.
 
[[1980]]-[[1985]]-ci illərdə [[Azərbaycan]] ''Kosmik Tədqiqatlar'' Elm-İstehsalat Birliyində ''Xəzər elmi tədqiqat stansiyasının'' müdiri vəzifəsində çalışmış, [[1985]]-ci ildə AMEA-nın Rəyasət HeyyətininHeyətinin qərarı ilə əvvəl [[Geologiya]], [[1989]]-cu ildə isə yenidən [[Coğrafiya İnstitutu]]na işə qaytarılmışdır. [[1991]]-ci ildən AMEA akad.H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun ''Xəzər Dənizi Problemləri Mərkəzinin'' müdiri, [[1995]]-[[2013]]-cü illər ərzində isə həmin institutun elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində işləmiş, 2013-cü ildən isə AMEA H.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışır.
 
[[1996]]-cı ildə ''[[Xəzər dənizi]]nin hidrofiziki sahələrinin dəyişkənliyi və onların çirkləndiricilərin yaılmasına təsiri'' mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək texnika elmləri doktoru elmi adını almış, [[2001]]-ci ildə ''coğrafiya'' ixtisası üzrə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.
[[40]] ildən çoxdur ki, [[Xəzər dənizi]]<nowiki/>nn [[Hidrometeorologiya|hidrometeoroloj]]<nowiki/>i, səviyyə, sahil zonasının idarəçiliyi və ekocoğrafi problemləri ilə məşğuldur. Azərbaycanda və dünyada Xəzər dənizinin tədqiqatları üzrə tanınmış alim və mütəxəssisdir. Onun elmi tədqiqatları, əsasən, [[Xəzər dənizi]]<nowiki/>nin ən aktual problemlərinə - [[hidrologiya]]sına, hidrofizikasına, [[atmosfer]]lə [[dəniz]]in qarşılıqlı təsirinə, dənizdə turbulent mübadilə və [[Turbulent hərəkət|Turbulent]] diffuziyanın tədqiqinə, səviyyənin dəyişməsinə, iqlim dəyişmələrinin [[Xəzər dənizi]]nə təsrinə, çirkləndiricilərin [[dəniz]]də yayılmasının fiziki-coğrafi modelinin yaradılmasına, [[Xəzər dənizi]]nin status probleminə və ümumiyyətlə, [[Xəzər]]in ekocoğrafi problemlərinin tədqiqinə həsr olunmuşdur. Əsas tədqiqat istiqamətlərindən ''Kür-Araz hövzəsinin transsərhəd su problemləri'', ''Azərbaycanda səhralaşma prosesinin tədqiqi'', ''Landşaft planlaşdırılması və ətraf mühitin mühafizəsi.'' İlk elmi-tədqiqat işinə [[Xəzər dənizi]]nin açıq hissəsində yerləşmiş tərpənməz özül üzərində başlamışdır. [[1973]]-cü ildə, ilk dəfə olaraq tərpənməz özül üzərindən dəniz axınlarının mikropulsasiyalarını ölçməyin metodikasını işləmiş və tədqiqatlar aparmışdır. Alınan nəticələr dünya praktikasında okeanologiya elmində yenilik idi və ona görə də müəllifin aldığı nəticələr fundamental okeanologiya elminə layiqli töhfə omuş, nəticələr [[SSRİ EA-nın Azərbaycan filialı (film, 1943)|SSRİ EA]]-nın ''Fizika atmosferı i okeana'' və ''[[Okeanologiya]]'' jurnallarında dərc olunmuşdur. Çirkləndiricilərin [[Xəzər dənizi]]ndə yayılması məsələsi daimi tədqiqat obyekti olmuşdur.
[[Şəkil:Ərəb şeyxləri ilə keçirilən konfrans.jpg|thumb|right|Ərəb şeyxləri ilə keçirilən konfrans]]
Bu mövzuya həsr olunmuş əvvəlki işlərdən fərqli olaraq, o təkcə dənizin bu və ya digər hissəsinin hansı dərəcədə çirklənməsi faktını tədqiq etməklə kifayətlənməmiş, müxtəlif rayonlarda, [[Hidrometeorologiya|hidrometeroloji]] şəraitdən asılı olaraq onların yayılma qanunauyğunluqlarını tədqiq etmiş və mühüm nəticələr əldə etmişdir. Bunun üçün ən əvvəl məsələ nəzəri baxımdan araşdırılmış və sonra natural şəraitdə aparılmış təcrübi yollarla dənizdə turbulent diffuziyanın universal qanunauyğunluqları müəyyənləşdirilmişdir. Turbulent diffuziya əmsalının məkan miqyasından asılılıq qanunauyğunluğu alınmış, [[dəniz]]də [[temperatur]], sıxlıq və axınların sürətindən asılı olaraq çirkləndiricilərin yayılma hündürlüyü və qalınlığını hesablamaq üçün nəzəri [[düstur]]lar verilmişdir. Sonralar isə həmin nəzəri düsturların doğruluğu dəniz şəratində aparılmış təcrübələrlə təsdiq olunmuşdur.[[Xəzər dənizi]]nin [[ətraf mühit]]ini yaxşılaşdırmağın effektiv yollarından biri də qəza hallarında çirklənmənin operativ ləğvi üçün onların yayılma istiqaməti və arealını etibarlı proqnozlaşdırmaqdır. R.M.Məmmədov hidrometeroloji şəraiti, [[Sahil (coğrafiya)|sahil]] konfiqurasiyasını və dibin morfometriyasını nəzərə almaqla [[Xəzər]]də çirkləndiricilərin yayılmasının fiziki-coğrafi modelini yaratmış, konkret hesablamalar aparmış və təkliflər vermişdir. Müəlifin bu modeli beynəlxalq aprobasiyadan keçmiş, ''Oil Spill'' və ''Fluid Mekaniks'' kimi məşhur beynəlxalq elmi jurnallarda dərc olunmuşdur. [[Lukoyl]], Exon, BP kimi beynəlxalq şirkətlər tərəfindən [[Xəzər dənizi]]ndə [[neft]] axtarışı, hasilatı və nəqli zamanı istifadə olunmuşdur. [[2000]]-ci ildə [[Xəzər dənizi]]nin transsərhəd çirklənməsinin modelini Xrist Moors ilə birgə [[ABŞ]]-nın Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf Fondunun qrantına layiq görülmüşdür. [[1997]]-ci ildə Ekologoya və Təbiətdən İstifadəyə Nəzarət Komitəsi tərəfindən istifadə üçün Nazirlər Kabinetinə tövsiyə olunmuşdur. Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, bu istiqamətdə elmi praktiki işləri alim [[Baykal gölü]] və onu çirkləndirən [[Baykal]] Selluloza Zavodu üçün də aparmışdır. [[1999]]-cu ildən başlayaraq onun elmi fəaliyyətində yeni istiqamət, Azərbaycan Respublikası ərazisinin səhralaşma problemləri xüsusi yer tutur. Bilavasitə onun rəhbərliyi və iştirakı ilə [[Yer planeti]]nin tədqiqi üçün buraxılmış [[Sünisüni peyk|süni peyklər]]dənlərdən alınmış rəqəmli kosmik şəkillər emal edilmiş, [[respublika]]nın 35 min kv.km. ərazisi üçün səhralaşmanın növü, dərəcəsi, yayılma arealı xəritələri tərtib olunmuş, bu neqativ hallara qarşı mübarizə tədbirləri tövsiyə olunmuşdur. [[Avropa]] standartlarına uyğun bu elmi tədqiqat işləri Azərbaycanda səhralaşmanın tədqiqinə həsr olunmuş birinci və hələlik yeganədir.[[2002]]-ci ildə təşkilatçılığı və sədrliyi ilə [[Tbilisi şəhəri]]ndə bu mövzuda Beynəlxalq Konfrans keçirilmlşdir. [[Tbilisi şəhəri]]ndə keçirilmiş ''Qafqaz ölkələri dağ regionlarının davamlı inkişafı (2003)'', ''Qlobal iqlim dəyişmələri və Qafqaz regionunda quraqlıq proplemi (2004)'', [[Nikosiya]] şəhərində isə ''Aralıq dənizi regionunun ətraf mühit problemləri (2002)'' beynəlxalq konfraslarında sədrlik və həmsədrlik etmişdir.[[1995]]-ci ildə UNEP proqramı
çərçivəsində [[Azərbaycan Respublikası]]nın ilk Milli Hesabatının müəllifidir. [[1998]]-ci ildə [[Helsinki|Helsink]]idə ''İqlim və su'' mövzusunda keçirilmiş beynəlxalq simpoziumda ''İqlim anomaliyalarının Xəzər dənizinin səviyyəsinə təsiri'' mövzusunda məruzə ilə iştirak etmişdir. [[2008]]-ci ildə [[ABŞ]]-nın Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf və Azərbaycan Elmin İnkişaf Fondunun ''İqlim dəyişmələri və Xəzər dənizinin ekosistemi, model tədqiqatları'' mövzusunda birgə qrantına layiq görülmüşdür. [[Avropa]] üçün də yenilik olan, ''Landşaft Planlaşdırılmasına'' dair onun elmi-praktiki işlərini misal göstərmək olar.Təbiətdən istifadənin və təbiəti mühafizənin ən müasir vasitələrindən biri sayılan bu metod ilə o ilk dəfə [[Şirvan Milli Parkı]] və onun ətraf zonası üçün [[landşaft]] planlaşdırılması aparmış, onun inkişafının sahə və inteqrasiya olunmuş məqsədlərini işləmiş, əsas istiqamətlərin və tədbirlərin konsepsiyasını hazırlamışdır. GİS mühitində ayrı-ayrı təbii komponentlərin əhəmiyyətlilik, həssaslıq və inkişafın məqsədləri, bütün ərazi üçün isə landşaft, torpaqdan müasir istifadə, konfliktlər, məqsədlər və tədbirlər xəritələrini tərtib etmişdir. Müəlif bu mövzuda [[ingilis]] və [[azərbaycan]] dillərində [[Monoqrafiya|monoqrafiy]]a yazmış, hazırladığı kitablar [[Avropa İttifaqı]]nın Birləşmiş Transsərhəd Katibliyinin dəstəyi ilə [[Tbilisi şəhəri]]ndə çap olunmuşdur.<ref>Ramiz Mahmud oğlu Məmmədov Biblioqrafiya Bakı, Elm, </ref>
[[Şəkil:İkinci Türkiyə-Azərbaycan Coğrafiya Günlərində.jpg|thumb|right|İkinci Türkiyə-Azərbaycan Coğrafiya Günlərində]]
== Elmi yaradıcılığı ==
R.M.Məmmədovun yaradıcılığında [[Novator|novatorluqnovator]]luq cəhətlərdən biri də [[Xəzər dənizi]]nin tədqiqində yeni texnologiyaların tətbiqidir. Elmi-texniki prosesin inkişafı nəticəsində [[Yer]]in [[süni peyk]]lərindən yeni müşahidə texnologiyası və metodları yaranmış, onlardan dünya [[okean]]ı və [[dəniz]]lərinin hamısında, [[Xəzər]] müstəsna olmaqla, istifadə olunmuşdur.[[2004]]-cü ildə [[Fransa]]nın Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi ilə başlamış və daha sonra [[İtaliya]], [[Böyük Britaniya]] və [[Alman]] alimləri ilə tədqiqatlar davam etdirilmiş, nəticələr [[2005]]-ci ildə [[Venesiya|Venetsiya]]da ''Radar Altimetriyasının 15 illiyinə'' həsr olunmuş beynəlxalq simpoziumda təqdim olunmuşdur.Beynəlxalq simpoziumda da məruzə ilə iştirak etmişdir. Bu tədqiqatlarda əsas məqsəd Xəzər dənizində daimi işləyən Çevik-Monitorinq-Nəzarət-Sisteminin (ÇMNS) yaradılmasıdır. Tədqiqatların nəticəsi məşhur Şpringer nəşriyyatının dəstəyi ilə müəllifin Avropa həmkarları ilə yazdığı kitabda öz əksini tapmışdır. [[Xəzər dənizi]]nin informasiya bazasının yaradılmasında da fəaliyyətini qeyd etmək lazımdır. O, Beynəlxalq Okeanologiya Məlumatları və Mübadiləsi Mərkəzinin Azərbaycan üzrə milli koordinatorudur, Xəzər dənizinin informasiya bazasının yaradılması sahəsində Avropa İttifaqının 6 və 7-ci Çərçivə Proqramlarının qrantına layiq görülmüşdür. 1997-ci ildə o, 275 xəritədən ibarət olan ''Xəzər dənizinin hidrometeoroloji atlasını'' tərtib etmişdir.[[Kür-Araz ovalığı|Kür-Araz]] hövzəsinin transsərhəd su problemlərinin tədqiqi də alimin elmi axtarışlarının maraq dairəsindədir. Bu mövzuda önəmli məqamlardan biri onun [[2009]]-cu ildə [[Cenevrə]] şəhərində Birləşmiş Millətlər Liqasının ''Daşqınların yaranmasının transsərhəd risklərinin idarə olunması'' mövzusunda keçirdiyi beynəlxalq seminarda ''Su resurslarının inteqrasiya olunmuş metodu ilə Kür hövzəsində daşqınların qarşısının alınması'' mövzusunda etdiyi məruzədir.[[Xəzər dənizi]]ndə keçirilmiş 15-dən çox dəniz ekspedisiyanın iştirakçısı və çoxunun rəhbəri olmuş, onların tədqiqat planını tərtib etmişdir. O öz tədqiqatları ilə [[Sakit okean|Sakit]], [[Hind okeanı|Hind okean]]larında, [[Qara]] və [[Baltik dənizi|Baltik dəniz]]lərində, [[Baykal gölü]]ndə keçrilən bir neçə beynəlxalq ekspedisiyaların da iştirakçısı olmuşdur.[[2005]]-ci ildə rus alimləri ilə birgə Moskvanın ''Nauka'' nəşriyyatının sifarişi ilə ''Xəzər dənizinin müasir vəziyyəti'' monoqrafiyasını yazıb. Monoqrafiyada müəlliflər Xəzər dənizinə aid öz tədqiqatlarının nəticələrini təqdim etməklə yanaşı onun müasir vəziyyəti ilə bağlı yeni ümumiləşdirmə verirlər və problemə öz münasibətlərini açıqlayırlar. [[2007]]-ci ildə ''Hidrometeoroloji dəyişkənlik və Xəzər dənizinin ekocoğrafi problemləri'' kitabı çap ounmuşdu.
[[2007]]-ci ildə alimin gürcü həmkarları ilə birlikdə ''Qəza və risklərin coğrafiyası (Qafqaz-Pont regionun rütubətli subtropik zonaları'' kitabı [[Tbilisi şəhəri]]ndə işıq üzü görür. [[Gürcüstan]] və [[Türk]] alimləri ilə elmi əməkdaşlığı davam etdirən alim 2007-ci ildə [[Tbilisi]]də öz həmkarları ilə birgə ''Cənubi Qafqazda ətraf mühitin antropogen transformasiyası'' kitabını çap etdirir. R.M.Məmmədovon elmi əsərləri dünyanın məşhur elmi juranlları və nəşriyyatlarında (''Şpringer'', ''Nauka'', ''Akademik Qluavert'' və s.) çap olunmuşdur. [[300]] [[elmi məqalə]], [[7]] [[kitab]] və [[1]] [[atlas]]ın müəllifidir, 20-yə qədər işi AMEA-nın mühüm nəticələrinin siyahısına daxil edilmişdir. Bunlardan aşağıdakıları göstərmək olar:
 
[[Şəkil:Qlobal və regional hidrosiyası problemlər Beynəlxalq Əməkdaşlıq və təhlükəsizlik Kontekstində.jpg|thumb|right|Qlobal və regional hidrosiyası problemlər Beynəlxalq Əməkdaşlıq və təhlükəsizlik Kontekstində]]
== Beynəlxalq fəaliyyəti ==
Akademik R.M.Məmmədov təkcə son [[10]] ildə [[30]]-a qədər ölkədə keçirilmiş beynəlxalq simpozium, [[konfrans]], seminar və toplantıların iştirakçısı olub, məruzə ilə çıxış etmiş, bəzilərinə isə sədrlik etmişdir. O, ümumiyyətlə götürdükdə dünyanın [[82]] şəhərində ([[Paris]], [[San-Fransisko]], [[Brüssel]], [[London]], [[Afina]], [[İstanbul]], [[Tokio]], [[Helsinki]], [[Bristol]], [[Sinqapur]], [[Moskva]], [[Sankt-Peterburq]], [[Pirsinq]], Buxarest, [[Berlin]] və s.) müxtəlif elmi toplantıların iştirakçısı olmuşdur, hazırda dünyanın [[35]]-dən çox elmi tədqiqat institut və universitetli ilə əməkdaşlıq edir. [[ABŞ]]-nın Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf Fondu, Avropanın Kopernikus, İNTAS, Çərçivə Proqamı 6 və 7, [[NATO]]-nun ''Elm Sülh Naminə'' və s. beynəlxalq fondların elmi qrantlarına layiq görülmüşdür. [[Avropa]] və [[ABŞ]]-nın bir neçə aparıcı alim və universitetləri ilə birgə elmi-tədqiqat işlərinin icrasını davam etdirir.
[[Şəkil:Birinci Azərbaycan və Türkiyə coğrafiya günləri.jpg|thumb|right|Birinci Azərbaycan və Türkiyə coğrafiya günləri]]
==Respublika,beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü ==
# Влияние физико-океанографических факторов на распространение сточных вод в прибрежной зоне Апшеронского полуострова // Изв. АН Азерб. ССР. серия Наук о Земле. №6. с. 93-100. (Соавторы: Гумбатов А.И., Агаларова Н.М., Халилов А.И.).
#Long-term prognosis of the Caspian Sea-level // Regional Workshop on Coastal Zone Management. Chabahar. İslamicRepublicIran. 1996 (with Humbatov A.I.)
#Impact climate anomalies on the level of the Caspian Sea // The Second International Symposium On “Climate and Water”. 1998, Espoo. Finland. p. &nbsp;972-980. (with Hadiyev Y. and Kulizade L.).
#Prediction of the Oil Transport and Dispersal in the Caspian Sea Resulting from a Continuous Release // Spill Science & Technology bulletin. 2000, Vol. 6. No 5/6. p. &nbsp;323-339 (with Mooers N. K., Korotenko K.A.).
#Моделирование процесса формирования температурной аномалии в прибрежной зоне Каспийского моря // Океанология. 2000, т.40. №4. с. 500-508. (Cоавтор: Коротенко К.А.).
#Caspian Sea Level and Ecological problems // International Symposium on the Problems of the RegionalSeas. 2001, Istanbul-Turkey. p.&nbsp;1-11.
#Prediction of the Transport and dispersal of Oil in the South Caspian Sea Resulting from Blowouts // J. Environmental Fluid Mechanics 1. Kluwer Academic Publishers. 2002, p. &nbsp;383–414. (with Korotenko K.A. and Mooers C.N. K.).
#Transboundary water problems in the Kura – Araks basin // NATO Advanced Research Workshop “Transboundary water resources: strategies for regional security and ecological stability. Novosibirsk. 2003, p. &nbsp;93-108. (with Mansimov M.R., Ismatova Kh.R.).
#Particle tracking method in the approach for prediction of oil slick transport in the sea: modelling oil pollution resulting from river input // J. Marine Systems. 2003, 48. p. &nbsp;159-170. (with Korotonke K.A.).
#Remote sensing data and GIS technology application far analyze of natural and social-economical characteristics of Azerbaijan offshore zone // Science without borders. Transactions of the InternationalAcademy of Sciences H&E, 2005, Vol. 2. p.&nbsp;191-200. (with Mekhtiyev A.Sh., Ismatova Kh. R., Budaqov B.A.).
# Dynamics of processes desertification in east part of the AzerbaijanRepublic // NATO Advanced Research Workshop. Bishkek. 2006. p.&nbsp;38-41. (with Ismatova KH.R, Mikailov A.A., Mansimov M.R.).
#Assessment of anthropogenic loads on landscapes as a tool to determine the potential for sustainable regional development: case study from Azerbaijan // Environment, Development and Sustainability. Springer. 2007, v.9. No.2. p. &nbsp;131-142. (with Mustafayev B.N.).
#Integrated water resources management for seven selected wetlands in Urmia lake basin // ANA of Sciences. Proceedings the Sciences of Earth. 2009, No1. p. &nbsp;80-88. (With Bagherzadeh K. M.).
#Современные изменения режима атмосферных осадков на территории Азербайджана // География и природные ресурсы. Новосибирск. 2009, № 4. (Соавторы: Сафаров С.Г., Сафаров Э.С.).
# Landscape planning in South Caucasus // Tbilisi. 180 p. (with Elizbarashvili N., Sayadyan O.).
# A comparison accuracy study of GPS photogrammetric block adjustment and independet model approch, ANA of Sciences, Proceedings the Sciences of Earth., 2011. #1. p. &nbsp;89-94. (with Milanlak A.).
#Satellite Altimetry Applications in the Caspian Sea // Coastal Altimetry / Eds. S. Vignudelli, A.G. Kostianoy, P. Cipollini, J. Benveniste. – Berlin: Springer–Verlag, 2011. – Р. 331–366. M).
# Hydrometeorological atlas of Caspian Sea, Baku, 2014, 300 p.
#Impact of Climate Changes on the Caspian Sea Level // Journal of Resources and Ecology, 2015 Vol 6. No 2, p. &nbsp;87-92.
#Modeling of the amount of solar energy failing on the panel of solar along the road // National Academy of Sciences of Azerbaijan, Reports, LXXI, V-201 #1, 2015, p. &nbsp;66-72. (with R.Gardashov).
# Trajectory modelling of possible emergency spills of oil in the Caspian Sea, ICOPMAS, 31November-2December 2016,Tehran, http://icopmas.pmo.ir və s.
== Elmi kütləvi məqalələr ==
* Hamburq Universitetinin Okeaniqrafiya İnstitutu (Hamburq şəhəri) və s.
== Elmi səyahət və ezamiyyətlər ==
[[Nyu-York|Nyu-York,]], [[Köln]], [[Bonn]], [[Afina]], [[Saloniki|Soloniki]], [[Sofiya]], [[Varna (Bolqarıstan)|Varna]], [[Buxarest]], [[Helsinki]], [[London]], [[Paris]], [[Tuluza]], [[Roma]], [[Milan]], [[Venesiya|Venetsiya]], [[Florensiya]], [[Cenevrə Universiteti|Cenevrə]], [[Tokio]],[[Sinqapur Milli Universiteti|Sinqapur]], [[Yava]], [[Minsk]], [[Odessa]], [[Aluşta]], [[Yalta]], [[Həştərxan]], [[Ankara]], [[İstanbul]] və s.
 
== İstinadlar ==