"Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k (texniki düzəliş, typos fixed: kariyera → karyera, lahiyə → layihə, hökümət → hökumət (7) using AWB)
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
== Çevrilişdən əvvəl Türkiyədə vəziyyət ==
===Türkiyədə təkpartiyalı dövr===
[[Şəkil:Atatürk 23 Eylül 1925'te Reşit Paşa Gemisi'nde.jpg|thumb|200px180px|left|'''[[Mustafa Kamal Atatürk]]''' — [[Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin qurucusu və ilk prezidenti]]
[[Şəkil:Cumhuriyet Halk Partisi.png|thumb|200px120px|left|'''[[Cümhuriyyət Xalq Partiyası]]''' — [[Türkiyə|Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin ilk siyasi partiyası]]
 
Türkiyənin ilk partiyasının yaradılması ideası hələ istiqlal müharibəsi dövründə yaranmışdı. 1919-cu il 4-11 sentyabrda keçirilən Sivas Konqresində ölkənin müxtəlif yerlərində işğalçılarla mübarizə aparmaq üçün yaradılan təşkilatlar bir cəmiyyətdə birləşdirildilər. 1920-ci il 23 apreldə bu cəmiyyət əsasında TBMM quruldu. Konqresin fəaliyyətdə olduğu günlərdə, daha dəqiq desək 9 sentyabrda Mustafa Kamal Paşa tərəfdarları ilə birlikdə Xalq Firqəsini yaratdı (partiyanın yaradılış günü 11 sentyabr qəbul edilir). Türkiyə müstəqilliyinin ilk illərindən etibarən iqtisadi böhran içərisində idi. İstiqlalın əldə edilməsinə baxmayaraq Osmanlı dövründə olan problemlər qalırdı. Əhalinin böyük bir qismi yoxsulluq və səfalət içərisində yaşayırdı. Ölkənin siyasi mühitində yeniliyin lazımlığını Mustafa Kamal Paşa da başa düşür və müxalif bir partiyanın yaradılmasını məqbul görürdü. Həmçinin məclisdə millətvəkilləri arasında yaranan fikir ayrılığı prosesi daha da sürətləndirdi.
 
[[Şəkil:Progressive Republican Party-TurkeySVG2.svg|thumb|right|120px|Tərəqqipərvər Cümhuriyət Partiyası]]
 
1924-cü ildə aralarında Kazım Qarabəkir, Rauf Orbay, Bəkir Sami, Adnan Adıvar kimi istiqlal müharibəsinin komandirlərinin olduğu bir qrup TBMM üzvü Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasını yaratdı. Partiya 1925-ci ildə hakimiyyətə qarşı yönəlmiş,
Ancaq bu partiyada uzun yaşamır və 17 dekabrda bağlanır. SCF CHP-dən fərqli olaraq mərkəz sağ siyasi pozisiyasını və iqtisadi liberalizm, cümhuriyyətçilik, milliyətçilik idealarını müdafiə edir, Atatürk idealogiyasına qarşı çıxmırdı. Lakin buna baxmayaraq tez bir zamanda yeni partiyada Atatürkçülüyə qarşı çıxan qüvvələr meydana gəlməyə, çoxalmağa başladı. Belə bir vəziyyətdə Fəthi Okyar Mustafa Kamalla məsləhətləşərək partiyanı buraxdı. Beləliklə antidemokratik, avtoritar bir sistem sayılan tək partiyalı sistem daha 16 il mövcud oldu.
 
[[Şəkil:Inonu Ismet.jpg|thumb|left|180px|'''[[İsmət İnönü]]''' — [[Türkiyə|Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin II prezidenti ([[1938]]-[[1950]]),<br>
Türkiyənin Baş Naziri ([[1923]]-[[1924]], [[1925]]-[[1937]], [[1961]]-[[1965]])), CXP başqanı (1938-1972)]]