"Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
50-ci illərin ikinci yarısından etibarən ordu tərkibində hökumətə qarşı olan müxtəlif xuntalar formalaşmağa başlayır. Onilliyin sonuna doğru bu narazı ordu üzvlərinin sayı artaraq kifayət qədər böyük problemə çevrilir. Artıq Menderes ölkənin dayaqlarını da bir-bir itirməkdə idi. Lakin ordunun başında duran generalların iqtidar meyilli olması onu rahatladırdı. Çünki o aşağı rütbəlilərin üsyan edəcəyinə inanmırdı.
 
Çevrilişdən sonra hərbəçilər Adnan Menderesə qarşı onun ordu ilə bağlı dediyi iddia olunan "mən bu ordunu ehtiyat zabitlərlə idarə edərəm" ifadəsini propaqanda kimi istifadə etmişlər. Öz növbəsində Menderes isə “əfəndim mən dövləti idarə etdim, ehtiyat zabit oldum, öz gücümü bilirəm. Bu ordu ehtiyat zabitlərlə necə idarə edilə bilər?”<ref>[http://www.ikincicumhuriyet.org/arsiv/arsiv7294.htm] "Hüsamettin Cindoruk: 27 Mayıs askerin şaşkınlığıydı"] </ref> deyə bildirdi. Çevrilişə haqq qazandırmaq istəyən hərbiçilər Menderesi ölkəni avtoritar rejimə və vətəndaş müharibəsinə sürükləməkdə, dünyəviləyə, Atatürkçülüyə qarşı çıxmaqda günahlandırmışdılar. Beləki hələ Mustafa Kamal Atatürkün prezidentliyi dövründə onun idealoji fikirlərinə görə qəbul edilmiş azanın türkçə oxunması qaydasının Menderes hökuməti tərəfindən ləğvi və yenidən ərəbcə oxunuşa keçilməsi həm Atatürkün ideyalarına qarşı çıxmaq həm də laisizmə qarşı edilən bir əməl kimi qiymətləndirilirdi. Xunta hökuməti (MBK) həmdə xalqı bu çətin iqtisadi vəziyyətdən qurtarmaq və hakimiyyəti daha demokratik bir qrupa vermək istəyi ilə çevriliş etdiyini ifadə etmişdir.
 
====Xuntalar və Doqquz Subay hadisəsi====
1954-cü ildə Istanbulda Dündar Seyhan, Orhan Kabibay, Faruk Güventürk, Əhməd Yıldız, Sübhi Gürsoytrak, Orxan Erkanlı və Necati Ünsalan kimi gənc hərbiçilər iqtidar əleyhinə komitə qurmuşlar. Eyni ideaya malik təşkilat Ankarada Tələt Aydəmir, Adnan Çelikoğul, Sezai Okan, Osman Köksalın yaratdıqları komitə idi. 1957-ci ildə bu komitələr vahid təşkilatda birləşdilər. Komitə həmin il keçirilən 27 oktyabr seçkilərində DP-nin məğlub olacağını güman edir və bundan istifadə edib ayın 29-u Müstəqillik günü ilə bağlı keçirilən tədbirdə DP-liləri həbs etməyi düşünürdü. Lakin DP seçkilərdə qələbə qazandığından çevriliş tarixi 1958-ci il fevral ayına keçirildi. 1958-ci il 16 yanvarda komitə üzvlərindən Səməd Quşçu təşkilatın bütün planlarını ifşa etdi. Nəticədə hərbiçilər Camal Yıldırım, Naci Aşkun, İlhami Barut, Faruk Güventürk, Ata Tan, Əhməd Dalkılıç, Kazım Özfırat, Həsən Sabuncu ve Quşçunun özü həbs edildi. Məhkəmə 8 hərbiçiyə bəraət vermiş, Quşçu isə "böhtan" atdığı iddiası ilə həbs cəzasına məhkum edilmişdir.<ref>[http://www.takvim.com.tr/2007/03/31/yaz1606-3140-127.html] Nazlı Ilıcak, "9 Subay", "Takvim" qəzeti - 2007] </ref>
 
===Çevrilişə səbəb ola biləcək xarici amillər===