"Türkiyədə dövlət çevrilişi (1960)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Düzəlişin təsviri yoxdur.
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
[[Şəkil:Cumhuriyet Halk Partisi.png|thumb|120px|left|'''[[Cümhuriyyət Xalq Partiyası]]''' — [[Türkiyə|Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin ilk siyasi partiyası]]
 
Türkiyənin ilk partiyasının yaradılması ideası hələ istiqlal müharibəsi dövründə yaranmışdı. [[1919]]-cu il [[4 sentyabr|4]]-[[11 sentyabr]]da keçirilən Sivas Konqresində ölkənin müxtəlif yerlərində işğalçılarla mübarizə aparmaq üçün yaradılan təşkilatlar bir cəmiyyətdə birləşdirildilər. [[1920]]-ci il [[23 aprel]]də bu cəmiyyət əsasında TBMM quruldu. Konqresin fəaliyyətdə olduğu günlərdə, daha dəqiq desək [[9 sentyabrdasentyabr]]da Mustafa Kamal Paşa tərəfdarları ilə birlikdə Xalq Firqəsini yaratdı (partiyanın yaradılış günü [[11 sentyabr]] qəbul edilir). Türkiyə müstəqilliyinin ilk illərindən etibarən iqtisadi böhran içərisində idi. İstiqlalın əldə edilməsinə baxmayaraq Osmanlı dövründə olan problemlər qalırdı. Əhalinin böyük bir qismi yoxsulluq və səfalət içərisində yaşayırdı. Ölkənin siyasi mühitində yeniliyin lazımlığını Mustafa Kamal Paşa da başa düşür və müxalif bir partiyanın yaradılmasını məqbul görürdü. Həmçinin məclisdə millətvəkilləri arasında yaranan fikir ayrılığı prosesi daha da sürətləndirdi.
 
[[Şəkil:Progressive Republican Party-TurkeySVG2.svg|thumb|right|120px|Tərəqqipərvər Cümhuriyət Partiyası]]
 
[[1924]]-cü ildə aralarında Kazım Qarabəkir, Rauf Orbay, Bəkir Sami, Adnan Adıvar kimi istiqlal müharibəsinin komandirlərinin olduğu bir qrup TBMM üzvü Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Partiyasını yaratdı. Partiya [[1925]]-ci ildə hakimiyyətə qarşı yönəlmiş,
xilafət tərəfdarlarının Şeyx Seyid üsyanının baş verməsinə səbəb olduqları iddiası ilə bağlanmışdır. [[1926]]-cı ildə Mustafa Kamal Atatürkə edilən uğursuz sui-qəsddən sonra edam cəzasına məhkum
edilənlər arasında TCP üzvləridə var idi. Lakin Mustafa Kamal Kazım Qarabəkir başda olmaqla istiqlal müharibəsində fəal iştirak etmiş bəzi hərbiçilərə əfv vermiş və edamdan azad etmişdir. Çoxpartiyalı, demokratik sistemə keçid üçün növbəti cəhd [[1930]]-cu ildə edilir. Fəthi Okyarın rəhbərliyi ilə [[12 avqust|avqustun 12]]-si Sərbəst Cümhuriyyət Firqəsi (Partiyası) yaradılır. SCF-nin üzvlərindən biri Aydınlı Adnan Menderes idi. Partiyanın yaradılmasını şəxsən Atatürk Okyardan xahiş etmişdi.
Ancaq bu partiyada uzun yaşamır və [[17 dekabr]]da bağlanır. SCF CHP-dən fərqli olaraq mərkəz sağ siyasi pozisiyasını və iqtisadi liberalizm, cümhuriyyətçilik, milliyətçilik idealarını müdafiə edir, Atatürk idealogiyasına qarşı çıxmırdı. Lakin buna baxmayaraq tez bir zamanda yeni partiyada Atatürkçülüyə qarşı çıxan qüvvələr meydana gəlməyə, çoxalmağa başladı. Belə bir vəziyyətdə Fəthi Okyar Mustafa Kamalla məsləhətləşərək partiyanı buraxdı. Beləliklə antidemokratik, avtoritar bir sistem sayılan tək partiyalı sistem daha 16 il mövcud oldu.