"Çərşənbə (mifologiya)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Xırmanla bağlı deyimlər, yəni buğda biçimi payız aylarında olur, bu deyimlərin fevral-mart aylarındakı çərşənbələrlə əlaqəsi yoxdur. Həmin vaxt, yəni qışdan çıxanda xırmanlar boş olardı, taxıl, azuqə azalmış olardı.
(Novruzun gəlişini çərşənbələr müəyyən edir. 4 çərşənbə vardır.Bunlara su,od ,yel və torpaq çərşənbələri aiddir.)
(Xırmanla bağlı deyimlər, yəni buğda biçimi payız aylarında olur, bu deyimlərin fevral-mart aylarındakı çərşənbələrlə əlaqəsi yoxdur. Həmin vaxt, yəni qışdan çıxanda xırmanlar boş olardı, taxıl, azuqə azalmış olardı.)
{{Novruz}}
Novruzdan[[Novruz]]dan əvvəlki son 4 çərşənbəyə [[Azərbaycan]] mədəniyyətində xüsusi əhəmiyyət verilir. Novruza yaradılışın mərhələlərini işarələyən 4 ünsür (su, od, külək və torpaq) ilə əlaqədar ənənələr daxildir. Ümumiyyətlə, '''Çərşənbə''' günlərində və xüsusilə bu son dörd Çərşənbə gecə vaxtı diqqətli olunması və təbiətə (təbiət ruhlarına) hörmətsizlik edilməməsi lazım olduğuna inanılar.Çərşənbələrr yazın gəlişindən xəbər verir.
Elmi ədəbiyyatda çərşənbələrin dörd ünsürlə adlandırılmasının müasir dövrün ənənəsi olması, yəni, bu adların sonradan qoyulması barədə fikirlər də var. Tədqiqatçıların araşdırmalarına görə, qədimdən, Azərbaycanın müxtəlif regionlarında çərşənbələrə fərqli adlar verilib. Ən geniş yayılan ardıcıllıqlardan biri bu cürdür: 1) Yalançı çərşənbə; 2) Xəbərçi çərşənbə; 3) Ölü çərşənbəsi (və ya Qara çərşənbə, həmin gün qəbirlər ziyarət olunur); 4) İlaxır çərşənbə.<ref>http://www.uluturk.info/new/menu/434/</ref><ref>http://publika.az/news/maraqliinanc/189765.html</ref>
==Yel Çərşənbəsi==
'''Yel çərşənbəsi''' günündə isə əsən isti küləklər yazın gəlişindən xəbər verir. Xalq arasında "Külək oyadan çərşənbə", "Küləkli çərşənbə" kimi tanınan Yel çərşənbəsi ilaxır çərşənbələrin üçüncüsüdür.İnama görə bu çərşənbədə oyanan yel, külək oyanmış suyu, odu hərəkətə gətirir.Şifahi xalq yaradıcılığında Yelin tanrı olması ilə bağlı müxtəlif nəğmə, əfsanə, rəvayət, mif,inanc, məsəl və s. yaranmışdır. Novruz şənliklərində icra olunan Yel baba mərasimi öz kökü etibarilə qədim əcdadlarımızın Yel tanrısına etiqadı ilə bağlıdır.
 
A Yel baba, Yel baba,<br />
Tez gəl, baba, gəl, baba.<br />
Sovur bizim xırmanı, <br />
Atına ver samanı. <br />
Dən dağılıb dağ olsun,<br />
Mənim canım sağ olsun.<br />
A Yel baba, Yel baba,<br />
Qurban sənə, gəl baba.
 
İnanclar:
*- Yel baba xırmana gəlməmişdən qabaq oradan buğda, dən götürməzlər. Sovurulmamış buğdagötürənin oğlu ölər.
*- Yeli əsdirəni söyməzlər.
*- Yel çərşənbəsi gecəsi söyüd ağacının altına gedib niyyət elə və Yel babanı çağır. Əgər Yel babasənin səsini eşidib əssə və söyüdün budaqlarını torpağa toxundursa, diləyin yerinə yetər.
Torpaq insan yaradılışının əsas maddi əsası olmaq etibarilə bu prosesdə son dərəcə əhəmiyyətli bir mövqeyə malikdir. Torpaq çərşənbəsi torpağın oyanmasının mifik kökləri etibarilə dirilmə, canlanma anlayışı ilə əlaqədardır.
 
Axır çərşənbədə [[tonqal]] qalanması, [[plov]] dəmlənməsi, [[səməni]], [[xonça]], qapı pusma, şam yandırma, bayramlaşma, fala baxma və bir çox adət-ənənələr var.
 
İnama görə Torpaq çərşənbəsi yetişəndə torpaq artıq əkinə hazır olur və ona toxum səpmək olar. Əfsanəyə görə adamların ərzaq qıtlığından əziyyət çəkdikləri bu gündə Su, Od və Yel Torpaq xatunun yeraltı məbədinə qonaq gəlir, burada yatmış Torpağı oyadırlar. “Çərşənbələrin sonuncusu Axır çərşənbədir. Bu çərşənbə xalq arasında “Axır çərşənbə”, “Torpaq çərşənbəsi”, “Çərşənbə-suri” adları ilə də tanınır. Torpağın oyanmasını ulu əcdadlarımız ən şən, şux mərasimlər, nəğmələr, ayinlər ilə qarşılamışlar. Torpaq çərşənbəsi ərzin donunu dəyişir, adamlar qıtlıqdan, çətinlik və məhrumiyyətdən qurtarmaqda özündə daha böyük qüvvə tapır. Bu inamla bağlı xalq arasında yayılmış əski bir mifoloji təsəvvürə görə, adamların məhrumiyyət və qıtlıqdan əziyyət çəkdikləri bir gündə Sel (Su), Atəş, Yel, Torpaq xatunun yeraltı məbədinə qonaq gəlirlər. Burada yatmış Torpaq xatunu oyadıb adamların aclıq və qıtlıq çəkdiklərini ona söyləyirlər. Torpaq xatun “Adamları fəlakətə salan özü fəlakətə düşər” - deyə yerindən qalxır, Sel (Su), Atəş, Yel və Torpaq xatun əl-ələ verib:
255

edits