"Aşağı Yağlıvənd" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

1 bayt əlavə edildi ,  2 il öncə
orfoqrafiya
k (Nəcməddin Kəbirli Aşağı Yağləvənd səhifəsinin adını Aşağı Yağlıvənd olaraq dəyişdi.: Rəsmi mənbədə "Aşağı Yağlıvənd" olaraq göstərilib.)
(orfoqrafiya)
{{YM
|ad = AŞAĞI YAĞLƏVƏNDYAĞLIVƏND
|xəritə = A-Fuzuli.PNG
|xəritə miqyas = 200px
}}
[[Şəkil:Yağləvənd.JPG|300px|thumbnail]]
'''Aşağı YağləvəndYağlıvənd''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Füzuli rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd.
 
Kənd rayon mərkəzindən 45 km cənub-şərqdə, [[Araz çayı]]nın sol sahilində, maili düzənlikdə yerləşir. Əhalisi təxminən 1500 nəfərdir. Hazırda əhali asasən əkinçilik və qismən heyvandarlıqla məşğuldur. Kənddə orta məktəb, musiqi məktəbi, kitabxana, klub, tibb məntəqəsi, park, stadion var. Kənd Bakı-Zəngilan şosse yolunun solunda, dəmiryol stansiyasının isə [[Hacılı stansiyası|"Hacılı"]] dayanacağında yerləşir.
==Tarixi==
[[Şəkil:Aşağı Yağləvənd.JPG|thumb|right|300 px|Kəndin dağıdılmış evlərindən biri]]
Aşağı YağləvəndYağlıvənd kəndi [[Yağləvənd]] obasının əyləşməsi nəticəsində yaranıb. [[Yağləvənd]] obası isə [[Yağləvənd]] oymaqlarının yaşayış biçimidir. [[Yağləvənd oymağı]] [[Cavanşir eli]]nin qoludur. XVIII yüzildə 5 oymaqdan ibarət idi. İkisi (Gecəgözlü və Seyidəhmədli sonradan ayrılıb başqa oymaqlarla bərabər [[Hacılı camaatı]]nı təşkil etdilər. [[1735]]-ci ildə [[Nadir şah]] QırxliQırxlı-Avşar YağləvəndYağlıvənd oymağını [[Cavanşir eli]]nin digər oymaqları ilə bərabər Xorasana, Sərəxs ətrafına sürgün etdi. Nadir şahın qətlindən sonra [[Yağləvənd oymağı]] sürgündən döndü. Öncə [[Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşir]]ə tərəf çıxsalar da, sonradan onun tərəfini tutdular. Xan onları qədim yurdlarında, [[Arazbar]] qəzasında yerləşdirdi. [[Arazbar]] qəzası yenidən formalaşıb [[Cavanşir-Dizaq mahalı]] adlandı.
[[Yağləvənd oymağı]] bir neçə oba şəklində [[Cavanşir-Dizaq mahalı]]nın ərazisində məskunlaşmışdı. Bu obalardan biri Aşağı YağləvəndYağlıvənd, biri isə [[Yuxarı YağləvəndYağlıvənd]] adlandı. [[Yağləvənd]] obaları [[1930]]-cu ildə əyləşib kənd biçiminə düşdü.
 
==Toponimikası==
Aşağı YağləvəndYağlıvənd oyk. [[Füzuli]] r-nunun [[Kərimbəyli]] i.ə.v.-də [[kənd]]. [[Araz çayı]]nın sol sahilində, düzənlikdədir. [[Oykonim]]in birinci komponenti [[yaşayış məntəqəsi]]nin coğrafi mövqeyini təyin edir, ikinci komponenti isə yağıla (qədim abidələrin dilində "döyüş, vuruş, cəng") və vənd (bir çox xalqların toponimiyasında "yer, məkan") sözlərindən ibarət olub, "döyüş yeri", "savaş meydanı" mənasını ifadə edir. Bu baxımdan oykonim Cəngan [[Toponimika|toponiminin]] sinonimidir. [[XIX əsr]]ə aid sənədlərdə Cəbrayıl qəzasında maldarlıqla məşğul olan yağlavəndYağlıvənd adlı bir elat haqqında məlumat verilir. Oykonimin etnotoponim olması da istisna deyil.<ref>Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427</ref>
 
==Mədəniyyəti==
Cavanşir elinin YağləvəndYağlıvənd oymağından xeyli şairlər, yazarlar, musiqiçilər, rəssamlar çıxıb. Oymaq içində ilk bəlli olan şair [[Soltan Hüseynəli oğlu YağləvəndiYağlıvəndi]] (1823-?) olub. Onun Baxış bəy Səburla yazışmaları qalıb. İkinci şair isə "Məclisi-Üns" şairlər birliyinin üzvü olan [[Molla Bəyməmməd Bülbül]]dür (1837-?). Onun da yaradıcılığı zəngindir. Füzuli bölgəsində şair, vətənpərvər, milli qəhrəman [[Həsənəli bəy Əsgərxanov]]u tanımayan yoxdur. O, Kovxa təxəllüsü ilə şeir yazırdı.
YağləvəndYağlıvənd oymağı saz götürüb el-oba dolaşan aşıqların yurdu da olub. Aşıq Sübhan Aşıq Hüseyn oğlu Məmmədli (1823-?), Aşıq Mahmud Piri oğlu Külədərli (1861-?) və başqaları bölgədə tanınmışdı. Aşağı YağləvəndinYağlıvəndin yeni dövr yazarlarından jurnalist-etnoqraf, Avrasiya Yazıçılar Azərbaycan Jurnalistlər Birliklərinin üzvü [[Ənvər Çingizoğlu]], Azərbaycan Yazıçılar Birliyini üzvü [[Paşa Araz]] və başqaları öz yurdlarının adlarını yeni səhifələrə yazdırıblar.
 
==Folkloru==
[[Cavanşir eli]]nin saylı və sayılan oymaqlarından biri də [[Yağləvənd]]dir. YağləvəndYağlıvənd adının elmi və xalq etimologiyası mövcuddur. Xalq etmologiyasını öndə verməyi gərəkli bildik.
1-ci variant. Deyilənlərə görə, [[Əmir Teymur]] qışlamağa həmişə [[Qarabağ]]a gəlirmiş. Bir dəfə də düşərgəsini Cavanşir elinin bir obası ilə qonşu salır. Obanın ağsaqqaları, başbilənləri əmirin görüşünə gedirlər. Əmir Teymur gələnləri əbul edib, hal-əhval tutur, keflərini soruşur. Başbilənlərdən biri qayıdır ki, lap xan kefində yaşayırıq. Söz Teymuru tutur, deyir:
--Əgər, sabah mənim qoşun əhlimi yedirib-içirtməsəniz obanızı başsız, odanızı daşsız qoyacağam, torpağınızı at torbası ilə daşıtdırıb yerinə sarımsaq əkdirəcəyəm. Di, gedin, hazırlıq görün!
 
===Tarixi şəxsiyyətləri===
YağləvəndYağlıvənd oymağı, eləcə də obası bir çox tarixi şəxsiyyət yetirib. Bunlardan:
*[[Məhəmməd ağa Yağləvəndli-Cavanşir]]
*[[Zeynalxan ağa Yağləvəndli-Cavanşir]]
 
===Tayfa və tirələri===
YağləvəndYağlıvənd obası bir neçə böyük tayfaya və tirəyə ayrılır. Əsas tayfalar: Kovxalı (muradxanlı, səfiqulubəyli, ağakişibəyli, şərəfxanlı, azmanlı), [[Havsallı tayfası|Havsalı]] ([[Xələfli tirəsi|xələfli]], pəricahanlı, məhərrəmuşağı, kəlbiyəlilər, niyarlı), Külədərli (abbasqulular, əmirmuradlı, mirzəli, rüstəmli, ibalılar, həsənli, kazımlı, ismayıllı, qirdılı, alıhüseynli, qaralilar, qasmalılar), Qədirli (adıgözəlli, əsədli, eminalılar), İrənşəlli, Lələli (məşədiqulular, möhnətli, rəsullu), Hümbətalılar, Aşırlı, Alısəfərli (bayramlı, nəbili), Aslanalılar, Teymurlu, Məmmədli…
 
==İqtisadiyyatı==
Aşağı YağləvəndYağlıvənd kəndi [[1930]]-cu ilədək əsasən [[heyvandarlıq]], qismən isə əkinçiliklə məşğul idi.1930-cu ildən sonra əyləşib kolxoz qurdu. Bu kolxoz ilk zamanlar Partiyanın XXIII qurultayı, sonra Pərişan Quliyevin adını daşıyırdı. Kənd əhli Kolxozluq dövründə [[1980]]-ci ilədək [[pambıqçılıq]]la, sonra isə [[üzümçülük]]lə məşğul olurdu. Kolxozun mal-qara və [[qoyunçuluq]] ferması vardı. Yardımçı təsərrüfat kimi taxıl, soğan, qarpız əkirdi. Bu məhsullar kolxozçular arasında əməkgününə görə bölünürdü.
 
===Şəhidləri===