"Apollon proqramı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

104 bayt çıxarıldı ,  11 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Bot redaktəsi əlavə edilir: lt:Apollo)
[[Şəkil:Apollo program insignia.png|200px|right|''Apollon proqramının emblemi'']]
'''Apollon Proqramı''' və ya '''Layihəsi''' - [[NASA]] tərəfindən reallaşdırılmış [[Ay]]a uçuş layihəsidir. Gemini Layihəsindən sonra qəbul edilən bu proqramın reallaşmasında kosmik yarış və soyuq müharibənin böyük rolu olmuşdur. Layihə Apollon kosmik vasitələri və Saturn V daşıyıcı raketi ilə [[1961]]-[[1975]]-ci illərdə planlaşdırılmış və həyata keçirilmişdir. Apollon Layihəsi adını qədim yunan mifologiyasının tanrılarından olan [[Apollon (mifologiya)|ApollondanApollon]]dan almışdır.
 
Apollon kosmik gəmiləri 3 nəfərlik kabinə, raket və özüqalxan kapsuladan ibarətdir. Raket [[Yer]]dən qalxmaq və manevr, kapsula isə kosmik gəmi ilə Ay səthi arasındakı əlaqəni təmin etmək məqsədi daşıyırdı. Əvvəl kosmik gəmi göndərilərək Ayın [[orbit]]inə yerləşdirilir, sonra isə 3 astronavtdan ikisi kapsulaya keçərək onun əyləc sistemi sayəsində Ay səthinə enirlər. Astronavtlar işlərini tamamladıqdan sonra kapsula vasitəsilə orbitdə onları gözləyən kosmik gəmiyə geri qayıdırlar. NASA bu layihəni gerçəkləşdirməzdən əvvəl Aya Yerdən idarə olunan ''Orbiter'', ''Ranger'' və ''Surveyor'' gəmilərini göndərmişdi. Bunların köməyi ilə Ayın səthində Apollonun enişi üçün uyğun yer müəyyənləşdirilmişdi.
* Ay orbitində görüşmə: Bu plana görə kosmik vasitə İdarəetmə modulu, Xidmət modulu və Ay modulundan ibarət olmalı idi. İdarəetmə modulu və Xidmət modulu 3 astronavtın 5 günlük Ay səfəri üçün lazımlı həyat sistemlərini və kosmik gəmi Yer atmosferinə geri qayıdarkən lazım olacaq istilik qalxanını daşıyırdı. Ay modulu Ay orbitində əsas gəmidən ayrılacaq və iki astronavtı Ay səthinə eniş üçün daşıyacaqdı. Ən sonda İdarəetmə modulu ilə Xidmət modulu geri dönəcəkdi. Atmosferə girərkən Xidmət modulu da buraxılacaq və beləliklə Yerə geri qayıdan tək hissə İdarəetmə modulu olacaqdı. Sonda məhz bu plan seçilmiş və icra edilmişdir.
 
[[Şəkil:Ksc-69pc-442.jpg|right|thumb|200px|''[[16 iyul]] [[1969]]-cu il, Saturn V raketi [[Apollon -11]] kosmik gəmisini Ay səyahətinə doğru yola çıxarır.'']]
Bütün planlar arasında Ay orbitində görüşmə planı kosmik vasitənin yalnız kiçik bir hissəsininhissəsi Aya eniməsiendiyi səbəbiyləüçün geri qayıtma vasitələri üçünvasitələrinə lazım olan kütləni ən aza endirirdi. Geri qayıdacaq kütlə eniş mühərriki və eniş vasitələrinin də Ay səthində qalması ilə daha da azalır.
 
Layihənin icrası zamanı əldə edilən bir çox müvəffəqiyyətlərə qarşı 2 böyük uğursuzluq yaşanmışdır. Birincisi Apollon -1-in uçuş sınaqları zamanı 3 astronavtın (Vircil Qrissom, Edvard Higgins Vayt və Rocer Çaffi) ölümü, ikincisi isə Apollon -13-ün kosmosda partlaması idi. Bu fəlakət layihə mühəndislərinin, uçuş nəzarətçilərinin və ekipaj üzvlərinin səyləri sayəsində avtronavtlara heç bir zərər olmadandəymədən sovuşduruldu.
 
İlk əhəmiyyətli addım [[21 dekabr]] [[1968]]-ci ildə göndərilən Apollon -8-in Ayın orbitinə yerləşdirilməsi və Ay ətrafında 10 dəfə fırlanması ilə atıldı. [[3 Mart]] [[1969]]-cu ildə Apollon -9 vasitəsilə Aya enmə zamanı istifadə ediləcək Ay modulu sınandı. Apollonun əsas gövdəsindən kiçik bir tunellə Ay moduluna keçilərək ilk dəfə kosmik gəminin xaricinə çıxmadan bir kosmik vasitədən digərinə keçid edildi.
 
[[Şəkil:Apollo_16_LM.jpg|left|thumb|200px|''Apollon 16-nın Ay modulu Ayın səthində.'']]
Apollon Layihəsinin ən böyük müvəffəqiyyətini [[Apollon -11]] reallaşdırdı. [[16 iyul]] [[1969]]-cu il tarixində Keyp Kennedi kosmodromundan qalxan Apollon 11-in içindəki astronavtlardan [[Neyl Armstronq]] və [[Edvin Oldrin]] [[20 iyul|iyulun 20]]-də Eagle adlı Ay moduluna keçdilər və [[21 iyul|iyulun 21]]-də səhərin erkən saatlarında Aya ayaq basdılar, ekipajın üçüncü üzvü [[Maykl Kollins]] Ay orbitində dövr edən İdarəetmə modulunda qaldı. Ayın səthinə ilk addım atan Neyl Armstronq həmin an demişdi: "''Bu, insan üçün kiçik bir addım, bəşəriyyət üçün böyük bir sıçrayışdır''".
 
[[14 noyabr]] [[1969]]-cu ildə göndərilən Apollon -12 sayəsində [[19 noyabr|noyabrın 19]]-da Aya ikinci dəfə insan endirmək mümkün oldu. Apollon -13 Aya uçarkən oksigen balonlarından biri partladı və gəminin böyük hissəsi parçalandı. [[Astronavt]]lar çətinliklə Yerə geri qayıda bildilər. Apollon -15-in astronavtları kosmik vasitə ilə birlikdə aparılan nəqliyyat vasitəsinin köməyi ilə Ay səthində gəzərək çox sayda nümunə topladılar. Apollon -16 özü ilə təxminən 100 kq ağırlığında Ay daşı gətirdi. Apollon -17 isə [[1972]]-ci ilin dekabrında Apollon Layihəsi çərçivəsində həyata keçirilən son Ay səfərini reallaşdırdı.
 
== Həmçinin Bax ==
 
[[Apollon proqramı cədvəli]]
 
{{Apollon missiyaları}}
[[Kateqoriya:Astronomiya]]
[[Kateqoriya:Apollon proqramı]]
 
{{Link FM|eo}}
{{Link FM|hr}}
{{Link FM|hu}}
{{Link FM|pt}}
 
[[Kateqoriya:Astronomiya]]
[[Kateqoriya:Apollon proqramı]]
 
[[af:Apollo-program]]
[[ca:Programa Apollo]]
[[cs:Program Apollo]]
[[cy:Rhaglen Apollo]]
[[da:Apollo-programmet]]
[[de:Apollo-Programm]]
[[it:Programma Apollo]]
[[ja:アポロ計画]]
[[jv:Program Apollo]]
[[ka:აპოლო (კოსმოსური პროგრამა)]]
[[kn:ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]
[[ko:아폴로 계획]]
[[li:Apollo-projek]]
[[lt:Apollo]]
[[lv:Apollo programma]]
[[mr:अपोलो मोहीम]]
[[no:Apollo-programmet]]
[[pl:Program Apollo]]
[[pms:Programa Apollo]]
[[pt:Projeto Apollo]]
[[ro:Programul Apollo]]