"Denali (dağ)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

5.518 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
{{Dağ|Adı=Denali|lon_dir=W|Qoruq=[[Denali Milli Parkı]]|Əyalət=[[Alyaska]]|Region=[[Şimali Amerika]]|Hündürlük mənbə=<ref name=ADN>{{cite press release | url=https://www.usgs.gov/news/new-elevation-nation%E2%80%99s-highest-peak | publisher=USGS | title= New Elevation for Nation’s Highest Peak | author1=Mark Newell | author2=Blaine Horner | date=September 2, 2015 |accessdate=May 16, 2016}}</ref><ref name=Wagner>{{cite journal|last=Wagner | first = Mary Jo | title = Surveying at 20,000 feet | journal = The American Surveyor | date = November 2015 | volume = 12 | issue = 10 | pages = 10–19 | issn = 1548-2669}}</ref>|Hündürlüyü=6190|CoordScale=|Yerləşməsi=|Ölkə=ABŞ|lon_sec=27|Yerli adı=|lon_min=00|lon_deg=151|lat_dir=N|lat_sec=10|lat_min=04|lat_deg=63|İzah=|Təsvir=Wonder Lake and Denali.jpg|İlk fəthi=[[1913|1913-cü il]], [[7 iyun|7 iyunda]]
{{İş gedir}}
Hudson Stuk
Harri Karstens
Volter Harper
Robert Tatum tərəfindən}}{{İş gedir}}
 
'''Denali'''<ref>{{cite book|last=Jones|first=Daniel|author-link=Daniel Jones (phonetician)|title=English Pronouncing Dictionary|editor=Peter Roach|editor2=James Hartmann|editor3=Jane Setter|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|orig-year=1917|year=2003|isbn=3-12-539683-2}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Denali|encyclopedia=Oxford Dictionaries|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/denali|access-date=December 17, 2015}}</ref> ({{Dil-en|Denali}}, 1896-2015-ci illərdə '''Mak-Kinli dağı''' {{Dil-en|Mount McKinley}})<ref name="McKinley Name">{{cite web|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CRPT-113srpt93/html/CRPT-113srpt93.htm|title=Senate Report 113-93 – Designation of Denali in the State of Alaska|author=Mr. [[Ron Wyden|Wyden]], from the Committee on Energy and Natural Resources|date=September 10, 2013|website=|publisher=U.S. Government Publishing Office|access-date=2015-09-16|quote=The State of Alaska changed the name of the mountain to Denali in 1975, although the U.S. Board on Geographic Names has continued to use the name Mount McKinley. Today most Alaskans refer to Mount McKinley as Denali.}}</ref> — [[Alyaska|Alyaskanın]] Denali rayonunda {{Convert|6,190|m|ft|0}} hündürlüyü ilə [[Şimali Amerika]]nın ən yüksək dağı.
 
== Adlandırma ==
Əsrlər boyu dağın ətrafında yaşayan Koyukon [[Alyaska atabaskları|Atabaskaları]] dağı ''Dinale'' ya ''Denali'' kimi adlandırırdılar. Bu ad "yüksək" və ya "hündür" mənasını verən Koyukon sözünə əsaslanır.<ref>{{cite news|url=http://www.adn.com/article/20150830/it-s-official-it-s-denali|title=McKinley no more: America's tallest peak to be renamed Denali|last=Martinson|first=Erica|date=August 30, 2015|newspaper=Alaska Dispatch News|access-date=August 31, 2015|quote=The name "Denali" is derived from the Koyukon name and is based on a verb theme meaning "high" or "tall," according to linguist James Kari of the Alaska Native Language Center at the University of Alaska Fairbanks, in the book "Shem Pete’s Alaska." It doesn't mean "the great one," as is commonly believed, Kari wrote.}}</ref>[[Rus Amerikası|Rusların Alyaskaya sahib olduğu]] dövrdə dağın adı ''Bolşaya Qora idi'' ( {{Dil-ru|Большая Гора}}, ''bolşaya''-böyük, ''qora''-dağ deməkdir).<ref name="DictionaryOFAlaskaPlaceNames2">{{cite book|title=Dictionary of Alaska Place Names|publisher=[[United States Department of the Interior]]|year=1976|url=http://www.dggs.dnr.state.ak.us/webpubs/usgs/p/text/p0567.PDF|page=610|isbn=0944780024}}.</ref> Dağın təməlinə çatan ilk yerli Alyaskalı qızıl kəşfiyyatçısı Frank Densmordan<ref>{{cite book|last1=Berton|first1=Pierre|origyear=1972|year=1990|title=Klondike: The Last Great Gold Rush 1896–1899|edition=revised|page=84|isbn=0-14-011759-8|oclc=19392422}}</ref> sonra 1880-ci illərin sonu və 1890-cı illərin əvvəllərində dağ qısaca Densmore dağı adlandırıldı.<ref name="norrisv1-1">{{cite web|last=Norris|first=Frank|title=Crown Jewel of the North: An Administrative History of Denali National Park and Preserve, Vol. 1|url=http://www.nps.gov/dena/historyculture/upload/Crown%20Jewel%20of%20the%20North%20-%20An%20Administrative%20History%20of%20DENA%20-%20Vol%20I.pdf|publisher=National Park Service|page=1}}</ref>
 
1896-cı ildə bir qızıl kəşfiyyatçısı sonrakı il prezident olmuş o zamankı prezidentliyə namizəd [[Uilyam Mak-Kinli|Uilyam Mak-Kinliyə]] siyasi dəstək olaraq dağı Mak-Kinli adlandırdı. Prezident [[Vudro Vilson|Vilson]], 26 Fevral 1917-ci il tarixli Mak-Kinli Milli Parkı Aktını imzaladıqdan sonra Birləşmiş Ştatlar rəsmi olaraq Mak-Kinli adını tanıdı. 1965-ci ildə [[Lindon Conson]] dağın şimal və cənub zirvələrini İngilis dövlət xadimi [[Uinston Çörçill|Uinston Çörçillin]] şərəfinə "Çörçil zirvələri" elan etdi. Alyaska Coğrafi Adlar Şurası 1975-ci ildə dağın adını yerli olaraq adlandırıldığı kimi, Denali olaraq dəyişdirilməsini tələb etdi.<ref>{{cite web|title=Senate Report 113-93, Designation of Denali in the State of Alaska|author=Senator [[Ron Wyden]]|date=September 10, 2013|publisher=US Government Publishing Office|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CRPT-113srpt93/html/CRPT-113srpt93.htm|accessdate=August 31, 2015}}</ref> Bununla birlikdə, 1975-ci ildə Alyaska əyalətinin qanunverici orqanından ABŞ-ın Coğrafi Adlar üzrə Heyətinə federal səviyyədə tələbə Mak-Kinlinin doğma şəhəri olan Kantondan Ohayo korqresi üzvü Ralf Requla mane oldu.<ref name="monmonier">{{cite book|last=Monmonier|first=Mark|title=Drawing the Line: Tales of Maps and Cartocontroversy|year=1995|publisher=[[Henry Holt and Company]]|isbn=0-8050-2581-2|url=https://books.google.com/books?id=B-_SGLEO954C&pg=PA67|authorlink=Mark Monmonier|accessdate=2013-01-22|page=67}}</ref>
 
30 Avqust 2015-ci ildə, Alyaskaya prezident ziyarətindən bir qədər əvvəl [[Barak Obama]] administrasiyası ''Denali'' adının Alaska Coğrafiya Şurasının təyinatına uyğun olaraq bərpa ediləcəyini elan etdi.<ref>{{cite news|url=http://www.newsminer.com/news/local_news/denali-to-be-restored-as-name-of-north-america-s/article_c5444ce4-4f4d-11e5-80ac-4b3fcffe6182.html|title=Denali to be restored as name of North America's tallest mountain|first=Jeff|last=Richardson|work=Fairbanks Daily News-Miner|date=August 30, 2015|accessdate=August 30, 2015}}</ref> ABŞ Daxili İşlər Katibi Sally Cevellin, 28 Avqust 2015 tarixində adın Denali olaraq dəyişdirilməsi əmri dərhal qüvvəyə mindi. <ref name="DenaliNameChangeDOI2">{{Cite press release}}</ref> Cevell, dəyişikliyin "çoxdan gəldiyini" söylədi.<ref name="ADNDenali2">{{cite news|url=http://www.adn.com/article/20150830/president-obama-oks-renaming-mount-mckinley-denali|title=President Obama OKs renaming of Mount McKinley to Denali|date=August 30, 2015|accessdate=August 30, 2015|work=Alaska Dispatch News}}</ref>
 
== Tarixi ==
[[Yukon çayı|Yukon]], Tanana və Kuskokvim çaylarının hövzəsində yaşayan Koyukon [[Atabasklar|Atabaskları]] dağın ətəyinə çıxışı olan ilk yerli Amerikalılar idi. Britaniya dəniz kapitan və tədqiqatçı, Corc Vankover, 6 may 1794-də dağları qeyd edərkən Denalini görən ilk avropalı olmuşdur. Rus tədqiqatçısı Lavrenti Zaqoskin 1843 və 1844-cü illərdə Tanana və Kuskokvim çaylarını tədqiq etdi və dağı digər tərəfdən görən ilk avropalı oldu.
 
== Hava stansiyası ==
Yaponiya Alp Klubu 1990-cı ildə Denali zirvəsi yaxınlığında, {{Convert|18733|ft}} yüksəklikdə bir meteoroloji stansiya quraşdırdı. 1998-ci ildə bu hava stansiyası Alyaska Fairbanks Universitetindəki Beynəlxalq Arktika Tədqiqat Mərkəzinə bağışlandı. 2002-ci ilin iyun ayında {{Convert|19000|ft|m}} hündürlükdə bir hava stansiyası yerləşdirildi. Yarandığı gündən bəri, avadanlıqların illik yeniləmələri həddindən artıq hava və hündürlük şərtləri üçün qurulmuş xüsusi alət ilə aparılır. Bu hava stansiyası dünyanın üçüncü ən yüksək hava stansiyasıdır.
 
== İstinadlar ==