"Mars" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

143 bayt əlavə edildi ,  3 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
Teq: 2017 viki-mətn redaktoru
| qeyd =
}}
'''Mars''', şərqdə köhnəlmiş adı '''Mərrix'''<ref>{{Cite web|author=Azleks|title=mərrix|url=https://www.azleks.az/online-dictionary/m%C9%99rrix?s=my mərrix. Mars (planet)}}</ref><ref>https://vk.com/doc18066328_459853124 {{Kitab3|müəllif=Sultan-Məcid Qənizadə, |title=Azərbaycanca-rusca lüğət (Татарско-русский словарь), 1904, Bakı (s|url=https://vk.com/doc18066328_459853124|səhifə=127)|il=1904}}</ref><ref>https://vk.com/doc18066328_459852371 {{Kitab3|müəllif=Abbasqulu xan Sərtib, |title=Rusca-farsca-azərbaycanca lüğət (Русско-персидско-русский словарь),|olduğu Tehran,kimi səhifələr=51|il=1908 (s|url=https://vk.51)com/doc18066328_459852371}}</ref><ref>https://vk.com/doc18066328_462261043 {{Kitab3|müəllif=Sultan-Məcid Qənizadə, |title=Rusca-azərbaycanca lüğət (Русско-татарский словарь), |səhifə=174|il=1909, Bakı (s|url=https://vk.174)com/doc18066328_462261043}}</ref> — [[Günəş sistemi]]nin [[Günəş]]ə yaxınlığına görə dördüncü və kiçikliyinə görə [[Merkuri]]dən sonra ikinci [[planet]]i. Adını [[Roma mifologiyası]]nın [[Mars (mifologiya)|müharibə tanrısı]]ndan alan bu planetin səthində [[dəmir]] oksidinin geniş yayılması ona [[qırmızı]] görünüş verir və o, tez-tez "qırmızı planet" kimi təsvir edilir.<ref name="nasa_hematite" /> Mars nazik [[atmosfer]]i və həm [[ay]]ın [[Zərbə krateri|çarpışmadan sonra yaranan kraterləri]], həm də [[Yer]]in [[vulkan]]ları, dərələri, [[səhra]]ları, qütb buz örtüklərini xatırladan səth xüsusiyyətləri olan terrestrial (əsasən silikat süxurları və [[metallar]]dan ibarət) planetdir. Marsın fırlanma periodu və mövsümi dövrləri Yerinkinə oxşardır; oxunun mailliyi mövsümləri əmələ gətirir. Mars Günəş sistemində bilinən ən hündür ikinci (planetdə birinci ən hündür) dağ - [[Olimp (Mars)|Olimp Dağı]]nın və ən böyük kanyonlardan biri [[Valles Marineris]]in olduğu yerdir. Şimal Yarımkürəsindəki hamar Borealis hövzəsi planetin 40%-i əhatə edir və nəhəng bir çarpışmadan sonra yaranan xüsusiyyət ola bilər.<ref name="northcratersn" /><ref name="northcraterguard" /> Marsın iki peyki var: [[Fobos]] və [[Deymos]]. Kiçik və nizamsız formalaşmış peyklərdir. Bu peyklər Mars troyası ''5261 Evrika'' kimi planet tərəfindən tutulmuş asteroidlər ola bilər.<ref>{{cite web|title=Mars Moon Mystery|author=John P. Millis| url=http://space.about.com/od/mars/a/Mars-Moon-Mystery.htm}}</ref><ref>{{cite journal|author=Adler, M.; Owen, W. and Riedel, J. |date=2012|url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf|bibcode=2012LPICo1679.4337A|work=Concepts and Approaches for Mars Exploration, held June 12–14, 2012 in Houston, Texas. LPI Contribution No. 1679, id.4337|title= Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return|volume=1679|page=4337}}</ref>
 
1965-ci ildə ''Mariner 4'' tərəfindən edilən Mars [[flaybay]]ından əvvəl bir çoxları planetin səthində suyun olmasını iddia edirdilər. Bu işıqlı və qaranlıq yerlərdə, xüsusilə qütb en dairələrində müşahidə edilən periodik müxtəlifliklərə əsaslanırdı; uzun qara cizgilər bəziləri tərəfindən maye su üçün suvarma kanalları hesab edildi. Bu düz xətlər sonra optik illüziyalar kimi izah edildi, baxmayaraq ki insansız missiyalarda toplanan geoloji sübut göstərir ki, Marsın səthində onun həyatının erkən dövrlərində irimiqyaslı su örtüyü var idi.<ref name="marswater" /> 2005-ci ildə radar məlumatı qütblərdə <ref name="specials1" /> və orta en dairələrində <ref name="jsg.utexas.edu" /><ref name="esa050221" /> böyük miqdarda su olduğunu aşkar etdi. Mars [[rover]]i ''Spirit'' 2007-ci ilin martında su molekullarının daxil olduğu kimyəvi birləşmələri götürdü. ''Phoenix'' [[enmə aparatı]] 31 iyul 2008-ci ildə Marsın üst torpağında buz suyu götürdü.<ref name="spacecraft1" />
* '''Amazonian dövr''' (adını Amazonis düzənliyindən alıb): 2.9–3.3 milyard il əvvəldən indiyə qədər. Amazonian regionlarının az meteoritlə çarpışmadan yaranan kraterləri var, ancaq digərləri çox fərqlidir. [[Olimp (Mars)|Olimp dağı]] Marsın başqa yerindəki [[lava]] axınları ilə yanaşı olaraq bu dövrdə yaranıb.
 
Marsda hələ də bəzi geoloji aktivliklər baş verir. Athabaska dərəsi təqribən 200 milyon ilə qədər lava axınlarının olduğu yerdir. Serberus çuxurları adlanan qrabenlərdəki su axınları 20 milyon ildən az bir müddətdə baş verir və bu da hal-hazırki intruziyaları (maqmanın yer qabığı arasına dolması) göstərir. 19 fevral 2008-ci ildə ''Mars Reconnaissance [[Orbiter]]''dən gələn şəkillər 700 metrlik hündür sıldırımdan gələn [[ÇığQar uçqunu|qar uçqunuuçqununun]]nun dəlilini göstərdi.
 
=== Torpağı ===