"Xarici İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

şablon
Redaktənin izahı yoxdur
(şablon)
{{Dövlət idarəsiqurumu
| adı = Xarici İşlər Nazirliyi
|orijinal adı adın originalı = Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi
| emblem = Emblem_of_Azerbaijan.svg
|emblemin izahı ölçüsü =
|emblemin ölkə izahı = {{AZE}}
|şəkil yaranma = [[28 may]] [[1918]] =
|şəklin ölçüsü ləğvolunma =
|şəklin izahı =
| tabeçilik = [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]
|ölkə ünvanı = Şıxəli Qurbanov küçəsi 4, AZ= 1009{{AZE}}
|yurisdiksiya tabeçilik = [[Azərbaycan Respublikası Prezidenti]]
| büdcəsi =
|yaradılıb sayı = [[28 =may]] [[1918]]
|əvvəlki1 əvvəlki = Azərbaycan SSR Xarici İşlər Nazirliyi
|sonrakı sələfi = [[Vilayət Quliyev]] =
|tabeçilik rəhbər = [[CeyhunAzərbaycan BayramovRespublikası Prezidenti]]
|ştatın büdcəsisayı =
| müavin = [[Araz Əzimov]]<br>[[Xələf Xələfov]]<br>[[Mahmud Məmməd-Quliyev]]<br>[[Hafiz Paşayev]]<br>[[Nadir Hüseynov (Sabir oğlu)|Nadir Hüseynov]]<br>[[Ramiz Həsənov (siyasətçi)|Ramiz Həsənov]]
|büdcəsi saytı = [http://www.mfa.gov.az/= mfa.gov.az]
|baş qərargah = [[Bakı]], [[Azərbaycan]]
|ünvan = Şıxəli Qurbanov küçəsi 4, AZ 1009
|nazir1 = [[Ceyhun Bayramov]]
|rəhbərin vəzifəsi1 = Birinci müavin
|rəhbərin adı1 =
|rəhbərin vəzifəsi2 = Müavinlər
|rəhbərin müavin adı2 = [[ArazMahmud ƏzimovMəmməd-Quliyev]]<br>[[XələfAraz XələfovƏzimov]]<br>[[MahmudXələf Məmməd-QuliyevXələfov]]<br>[[Hafiz Paşayev]]<br>[[Nadir Hüseynov (Sabir oğlu)|Nadir Hüseynov]]<br>[[Ramiz Həsənov (siyasətçi)|Ramiz Həsənov]]
|saytı = [http://www.mfa.gov.az/ mfa.gov.az]
}}
 
'''Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi''' — xarici ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar sahəsində fəaliyyət göstərən [[Azərbaycan Respublikası]]nın icraedici orqanı.
 
== Tarixi ==
 
Minilliklər boyu dünya siyasətində mühüm yer tutmuş Azərbaycan diplomatiyasının tarixində [[XX əsr]] əsrin [[1918]]-[[1920]]-ci illəri, yəni [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] dövrü xüsusi önəm daşıyır. Bu illərdə qurulan Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) Azərbaycan dövlətinin müstəqil xarici siyasətini həyata keçirmişdir. Cümhuriyyət dövründə Azərbaycan diplomatiya idarəsinin başçıları olmuş [[Məmmədhəsən Hacınski]], [[Əlimərdan bəy Topçubaşov]], [[Fətəli xan Xoyski]], [[Məmmədyusif Cəfərov]] böyük dövlət xadimləri və diplomatlar kimi tarixdə özlərinə layiqli mövqe qazanmışlar.
 
[[1920]]-ci ilin [[aprel]]ində [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin bolşevik Rusiyasının təcavüzünə məruz qalması nəticəsində vətənimiz işğal edildikdən və dövlət müstəqilliyimiz itirildikdən sonra Xarici İşlər Nazirliyi ləğv edilərək yerində Azərbaycan SSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığı (XXİK) yaradıldı. Elə bir ciddi səlahiyyətlərinin olmamasına baxmayaraq, Xalq Xarici İşlər Komissarlığı [[1920]]-[[1922]]-ci illərdə xarici ölkələrlə müəyyən dərəcəli ikitərəfli əlaqələri həyata keçirmişdir. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində [[Azərbaycan]]ın xalq xarici işlər komissarları [[Nəriman Nərimanov]] və [[Mirzə Davud Hüseynov]] olmuşlar. Lakin tezliklə XXİK ləğv edildi. [[SSRİ]] yaradıldıqdan sonra Azərbaycanın müstəqil xarici siyasəti tamamilə dayandırıldı. Yalnız ikinci dünya müharibəsinin sonlarına yaxın yaranmış beynəlxalq şəraitdə sovet hökuməti öz maraqlarına uyğun olaraq 1944-cü ildə Azərbaycan SSR XXİK-i bərpa etdi. [[1946]]-cı ildən XXİK Xarici İşlər Nazirliyinə çevrildi. Lakin XİN yenə də ciddi səlahiyyətləri olmayan qurum idi. Bu dövrdən başlayaraq Azərbaycanın xarici siyasəti idarəsinə [[Mahmud Əliyev]], [[Tahirə Tahirova]], [[Elmira Qafarova]], [[Hüseynağa Sadıqov]] (həm də dövlət müstəqilliyinin yeddi ayında) başçılıq etmişlər. Bütün mürəkkəb və ziddiyyətli cəhətlərinə baxmayaraq, heç şübhəsiz, tariximizin maraqlı tərkib hissələrindən olan sovet dövründə də Azərbaycan mərkəzi hakimiyyət vasitəsi ilə ölkənin beynəlxalq əlaqələrində bu və ya başqa dərəcədə iştirak etmişdir. 50-ci illərin ortalarından etibarən canlanmağa başlayan beynəlxalq əlaqələr əvvəlki illərlə müqayisədə 70-80-ci illərdə xeyli geniş olmuşdur.
 
Uzun illər boyu müxtəlif formalarda sovet rejiminə qarşı apardığı mübarizə və 80-ci illərin sonu - 90-cı illərin əvvəllərində beynəlxalq aləmdə yaranmış əlverişli şərait nəticəsində Azərbaycan xalqı XX əsrdə ikinci dəfə dövlət müstəqilliyini bərpa edərək ikitərəfli və çoxtərəfli beynəlxalq əlaqələr qurmağa başladı. Dövlət müstəqilliyimiz dünyanın əksər dövləiləri tərəfindən tanındı və diplomatik münasibətlər quruldu. [[Azərbaycan]] beynəlxalq və regional təşkilatların üzvü və ya yaradıcılarından biri oldu. Müstəqillik illərində Azərbaycan Respublikasının xarici işlər nazirləri [[Tofiq Qasımov]], [[Həsən Həsənov]], [[Tofiq Zülfüqarov]] və [[Vilayət Quliyev]] oldular.
 
== Tabeliyindəki qurumlar ==
#[[ADA Universiteti]]
#[[Azərbaycan Respublikasının Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi (AİDA)|Azərbaycan Respublikası Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi]]
 
== Fəaliyyəti ==
*Azərbaycan Respublikasını digər dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərdə təmsil edir;
*Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanlarının vahid sisteminə rəhbərlik edir;
*Azərbaycan Respublikasının ərazisində və xaricdə konsul işini təşkil edir;
 
== Nazirlər ==
<center>
{| class="wikitable toccolours"
</center>
 
=== [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] (1918–19201918-1920) ===
{|class="wikitable" style="text-align:center" width="100%"
|-
|6 oktyabr 1918
|{{age in days|1918|5|28|1918|10|6}}
| style="background:{{Musavat/meta/color}};"|[[Müsavat Partiyası|<span style="color:white">Müsavat Partiyası<br /></span>]]
|-
|- bgcolor=#EEEEEE
|7 dekabr 1918
|{{age in days|1918|10|6|1918|12|7}}
| style=''background:{{Independent (politician)/meta/color}};''|<span style="color:black">Partiyasız<br /></span>
|-
|- bgcolor=#EEEEEE
|14 mart 1919
|{{age in days|1918|12|26|1919|3|14}}
| style="background:{{Musavat/meta/color}};"|[[Müsavat Partiyası|<span style="color:white">Müsavat Partiyası<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Musavat/meta/color}};" | 4
|22 dekabr 1919
|{{age in days|1919|3|14|1919|12|22}}
| style="background:{{Musavat/meta/color}};"|[[Müsavat Partiyası|<span style="color:white">Müsavat Partiyası<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Musavat/meta/color}};" | 5
|1 aprel 1920
|{{age in days|1919|12|24|1920|4|1}}
| style="background:{{Musavat/meta/color}};"|[[Müsavat Partiyası|<span style="color:white">Müsavat Partiyası<br /></span>]]
|}
 
=== [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası]] ===
{|class="wikitable" style="text-align:center" width="100%"
|28 aprel 1920
|6 may 1921
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|-
|- bgcolor=#EEEEEE
|2 may 1921
|dekabr 1921
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|-
|- bgcolor=#EEEEEE
|sentyabr 1946
|28 mart 1948
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|-
|}
|28 mart 1946
|24 sentyabr 1958
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};" | 2
|aprel 1959
|23 noyabr 1983
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};" | 3
|1 dekabr 1983
|22 dekabr 1987
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};" | 4
|23 yanvar 1988
|18 oktyabr 1991
| style="background:{{Communist Party of the Soviet Union/meta/color}};"|[[Kommunist Partiyası|<span style="color:white">Kommunist Partiyası<br /></span>]]
|}
 
|18 oktyabr 1991
|29 may 1991
| style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};"|[[Partiyasız|<span style="color:black">Partiyasız<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Azerbaijani Popular Front Party/meta/color}};" | 2
|4 iyul 1992
|26 iyun 1993
| style="background:{{Azerbaijani Popular Front Party/meta/color}};"|[[Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası|<span style="color:white">AXCP<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | 3
|2 sentyabr 1993
|16 fevral 1998
| style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};"|[[Partiyasız|<span style="color:black">Partiyasız<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{New Azerbaijan Party/meta/color}};" | 4
|5 mart 1998
|26 oktyabr 1999
| style="background:{{New Azerbaijan Party/meta/color}};"|[[Yeni Azərbaycan Partiyası|<span style="color:white">YAP<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{New Azerbaijan Party/meta/color}};" | 5
|26 oktyabr 1999
|7 aprel 2004
| style="background:{{New Azerbaijan Party/meta/color}};"|[[Yeni Azərbaycan Partiyası|<span style="color:white">YAP<br /></span>]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};" | 6
|7 aprel 2004
|16 iyul 2020
| style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};"|[[Partiyasız|<span style="color:black">Partiyasız<br /></span>]]
|}