"Kvant mexanikası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3 bayt çıxarıldı ,  7 ay öncə
k
"Şrödinger" "Şredingerlə" əvəz olundu.
Teq: 2017 viki-mətn redaktoru
k ("Şrödinger" "Şredingerlə" əvəz olundu.)
 
{{qaralama-az}}
[[Şəkil:Hydrogen Density Plots.png|thumb|Müxtəlif energetik səviyyələrdə hidrogen atomu üçün ŞrödingerŞredinger tənliyinin həlli. Parlaq sahələr elektronun mövqeyinin daha yüksək ehtimallı yerlərini göstərir]]
{{Müasir fizika}}
'''Kvant mexanikası''' - əsası alman fiziki [[Verner Heyzenberq]] tərəfindən qoyulub və [[nəzəri fizika]]nın bir bölməsi olub [[Plank sabiti]] ilə müqayisə olunan fiziki hadisələri öyrənir. Kvant mexanikası hərəkətin Plank sabiti ilə müqayisə olunan qiymətlərində (atom və ya foton miqyaslarında) fiziki hadisələri izah edən nəzəri fizika sahəsidir. Kvant mexanikasının verdiyi proqnozlar klassik mexanikanın verdiyi proqnozlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Plank sabitinin makroskopik cisimlərin hərəkəti ilə müqayisədə olduqca kiçik qiymətə malik olması səbəbindən kvant effektləri əsasən mikroskopik miqyaslarda müşahidə olunur. Əgər sistemin fiziki hərəkəti Plank sabitindən kifayet qədər böyük olarsa, kvant mexanikası üzvü şəkildə klassik mexanikaya keçir. Öz novbəsində, kvant mexanikası sahənin kvant nəzəriyyesinin qeyri-relyativist yaxınlaşmasıdır (başqa sözlə, sistemin böyük hissəciklərinin enerji ətaləti ilə müqayisədə aşağı enerjilərə yaxınlaşmasıdır)
Makroskopik ölçülərdə olan sistemleri yaxşı təsvir edən klassik mexanika molekul, atom, elektron və foton səviyyələrində bütün hadisələri təsvir edə bilmir. Kvant mexanikası müvafiq olaraq atomları, ion, molekul, kondensə olunmuş mühitləri və digər elektron-nüvə quruluşlu sistemleri kifayət qədər yaxşı təsvir edə bilir. Kvant mexanikası eyni zamanda elektron, foton və digər elementar zərrəciklərin hərəkətlərini təsvir etmək iqtidarındadır, lakin elementar hissəciklərin çevrilmələrinin dəqiq invariant relyavistik təsviri sahənin kvant nəzəriyyəsi çərçivəsində qurulur. Kvant mexanikasının köməkliyi ilə əldə olunmuş nəticələri eksperimentlər birmənalı təsdiq edirlər.
 
Kvant dinamikasının əsas tənlikləri – ŞrödingerŞredinger tənlikləri, fon Neyman tənlikləri, Lindblad tənlikləri, Heyzenberq tənlikləri və Pauli tənliyidir. Kvant mexanikası tənlikləri riyaziyyatın operatorlar nəzəriyyəsi, ehtimallar nəzəriyyəsi, funksiya analizi, cəbri operatorlar və qruplar nəzəriyyələri ilə sıx şəkildə bağlıdır.
 
=Tarixi=
Eynşteyn bir qədər də irəli gedərək, elektromaqnit dalğasının (məsələn işıq) oz tezliyindən asılı olan diskret enerji kvantalarına malik fiziki hissəcik və ya zərrəcik (sonradan foton adlandırılmışdır) kimi təsvirinin mümkünlüyünü irəli sürmüşdür.
 
Kvant mexanikasının esasları 20-ci əsrin ilk yarısında Maks Plank, Nils Bor, [[Verner Heyzenberq]], Lui de Broyl, Artur Kompton, [[Albert Eynşteyn]], [[Ervin ŞrödingerŞredinger]], Maks Born, [[Con fon Neyman]], [[Pol Dirak]], [[Enriko Fermi]], [[Volfqanq Pauli]], Maks von Laue, Friman Dayson, Devid Hilbert, Vilhelm Veyn, Şatendranat Boze və digərləri tərəfindən qoyulmuşdur. Nils Borun Kopenhagen interpretasiyası kvant mexanikasının əsas ifadəsi (izahı) kimi qəbul olunur.
1920-ci illərin ortalarında kvant mexanikasında baş verən irəliləyişlər onun atom fizikasının əsas standart ifadəsi kimi qəbuluna gətirib çıxardı. 1925-ci ilin yayında Bor və alman fiziki Heyzenberq köhnə kvant mexanikasına son qoyan məqaləni nəşr etdirdilər. Bəzi proses və təcrübələrdə özlərini hissəcik kimi aparmalarını nəzərə alaraq, işıq kvantasına foton adı verildi (1926-cı ildə). Eynşteynin 1905-ci ildə işığa dair irəli sürdüyü çox sadə postulatlardan sonradan kəskin mübahisələr, nəzəriyyyələr və təcrübələrə gətirib çıxaran yeni Kvant Mexanikası nəzəriyyəsi doğdu. Bu nəzəriyyə ilkin illərdə amansız müqavimətə rast gəlsə də 1927-ci ildə 5-ci Solvey Konfransında yekdilliklə qəbul olunmuşdur.
129

edits