"Topal Osman Paşa" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

229 bayt çıxarıldı ,  1 il öncə
k
şablon parametrləri
k (Hərbi xadim şablonu qaydaya salınır)
k (şablon parametrləri)
|adı =
|orijinal adı =
|digər adlarıadı =
|şəkil =
|şəklin ölçüsü =
|şəklin izahı =
|ilkdoğum adı =
|ləqəbi = Topal
|təxəllüsü =
|doğum tarixi =
|doğum yeri =
|əlaqələr =
|istefada =
|mükafatlarıtəltifləri =
|imzası =
|imzanın eni =
|imzanın izahı =
|saytı =
|vikimənbə =
|vikianbar =
}}
 
'''Topal Osman Paşa''' ({{DVTY}}) — osmanlı hərbi xadimi. 1731—1732-ci illər arasında Osmanlı İmperiyasının [[Sədrəzəm|Böyük Vəziri]] olmuşdur.
 
== Həyatı ==
Osman təxminən 1663-cü ildə [[Moreya|Moreyada]]da ([[Peloponnes]], Yunanistan) anadan olub, lakin ailəsi əslən [[Anadolu|Anadolunun]]nun [[Konya]] şəhərindən idi. Erkən yaşlarında sultan yanında xidmətə başladı. Əvvəlcə kozbekçi korpusunda, daha sonra [[pandurlar]] korpusunda xidmət etdi. 24 yaşında [[bəylərbəyi]] oldu.{{sfn|Mantran|2000|p=564}} Tezliklə Misir başçısına göndərildi, lakin gəmisi ispan [[Kaperlər|kaperlərikaperlər]]i hücumuna məruz qaldı. Nəticədə Osman əsir altına düşdü və yaralandı, bu yara nəticəsində o, topal qaldı və müvafiq ləqəb qazandı.{{sfn|Mantran|2000|p=564}}
 
Əvvəlcə [[Malta|Maltaya]]ya aparıldı, lakin tezliklə əsirlikdən azad edildi və [[İstanbul|İstanbula]]a qayıtdı. [[Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1710-1713)|1710—1713 rus-türk müharibəsində]] iştirak etdi, müharibədən sonra [[Rumeli|Rumeliyə]] göndərildi və [[armatollar]] komandanı oldu. 1715-ci ildə [[Osmanlı-Venesiya müharibəsi (1714—1718)|Osmanlı-Venesiya müharibəsi]] dövründə eyni vəzifədə xidmət etdi. Moreyanın fəthi zamanı fərqlənməyə bacardı və buna görə də [[paşa]] titulunu qazandı, bundan başqa iki tuğ əldə etdi və Tirxala [[sancaqbəyi]] təyin oldu.{{sfn|Mantran|2000|p=564}} 1716—1718-ci illərdəki [[Avstriya-Osmanlı müharibəsi (1716–1718)|Avstriya-Osmanlı müharibəsi]] zamanı o, ordunun təchizatı ilə məsul idi. Lakin tezliklə Moreyada üsyan başladı və Osman Paşa onu yatırmaq üçün oraya göndərildi.{{sfn|Mantran|2000|pp=564—565}}
 
1720-ci ildə o, [[Bosniya əyaləti|Bosniya]] sancaqbəyi, növbəti ildə isə Rumeli bəylərbəyi təyin edildi. 1727-ci ilə qədər bu vəzifədə qaldı, sonra Bosniyaya qayıtdı. 1729-cu ildə yenidən Rumeliya bəylərbəyi vəzifəsinə gətirildi, 1730-cu ildə Bosniyaya qayıtdı. 1730-cu ildə üçüncü dəfə Rumelinin sancaqbəyi oldu. Bu dövrdə, Qərbi Balkanlarda gizlənən [[Patrona Xəlil]] tərəfdarlarının hamısını məhv etdi.{{sfn|Mantran|2000|p=565}} 10 sentyabr 1731-ci ildə sultan [[I Mahmud]] onu [[sədrəzəm]] təyin etdi. Bu vəzifədə cəmi altı ay olmasına baxmayaraq, şəhərdəki qayda-qanunu bərpa etmək, qiymətləri sabitləşdirmək və şəhərdə ərzaq təminini qurmağa çalışdı. O, həmçinin qərb modellərinə əsaslanan artilleriya üzrə islahatlar aparmaq istəyən fransız zabiti [[Klod Aleksandr de Bonneval|Klod Aleksandr de Bonnevala]]a havadarlıq etmişdir.{{sfn|Mantran|2000|p=565}}
 
Böyük Vəzir vəzifəsindən azad edildikdən sonra Osman Paşa ilk öncə [[Trabzon|Trabzonun]]un, daha sonra isə [[Tiflis|Tiflisin]]in valisi təyin edildi. Lakin tezliklə geri çağırıldı və [[səreskər]] təyin edildi. Bu vəzifədə [[Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1730-1736)|Səfəvi-Osmanlı müharibəsində]] iştirak etdi. Onun ordusu 1733-cü ilin iyul ayında [[Bağdad|Bağdadın]]ın şimalında baş verən döyüşdə [[Nadir şah Əfşar|Nadir şahın]] komandanlığı altında İraqa hücum edən və Bağdadı mühasirəyə alan səfəviləri məğlubiyyətə uğratdı. Topal Osmanın strategiyası sayəsində osmanlılar qalib gəldilər. Nadir şah təxminən 30.000 əsgər itirərək geri çəkildi, osmanlıların itkisi 20.000 oldu.{{sfn|Mantran|2000|p=565}}{{sfn|Axworthy|2006|pp=131–134}} Növbəti il ​​Nadir şah təkrar istila cəhdi etdi. Osman Paşanın komandanlığı altındakı ordu, səfəvilərə qarşı sayca üstünlüyünü qorusa da, zəiflədi. [[Kərkük döyüşü|Kərkük döyüşündə]]ndə Osman Paşa öldürüldü və ordusu sarsıdıcı məğlubiyyət yaşadı. Səfəvi əsgərlərindən biri şəxsən Osman Paşanın başını kəsib Nadir şaha təqdim etdi, şah isə Osman Paşanın qalıqlarını osmanlılara qaytardı.{{sfn|Axworthy|2006|pp=139–141}} Osman Paşanın qalıqları Kərkükdəki İmam Qasım Məscidində dəfn edildi.{{sfn|Mantran|2000|p=565}}
 
== Ailəsi ==
Oğlu Əhməd Ratib Paşa, sultan [[III Əhməd|III Əhmədin]]in qızı Aişə Sultan ilə evləndi. Onun nəticəsi [[Namiq Kamal]] "[[Yeni Osmanlılar]]" hərəkatının məşhur yazıçısı və siyasi fəalı olmuşdur.{{sfn|Mantran|2000|p=565}}
 
== İstinadlar ==
35.575

edits