"Bolşevizm" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3.021 bayt çıxarıldı ,  1 il öncə
Şablonlarıb məqalə ilə bağılığı yoxdur.
k (Sura Shukurlu tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq RoromaVeliyev tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.)
Teq: Geri qaytarma
(Şablonlarıb məqalə ilə bağılığı yoxdur.)
{{Vikiləşdirmək}}
'''Bolşevik''' — "əksəriyyətdən yana" mənasını verən Rus sözü, [[1903]]-cü ildə təşkil edilən Rusiya İctimai Demokrat İşçi Partiyasının İkinci Konqresində [[Vladimir Lenin]] və [[Julius Martov]] arasında yeni qurulmaqda olan partiyanın üzvlük tərifi üzərinə başlayan görüş ayrılığı nəticəsində yaşanan ayrışmadaki tərəflərdən Lenin tərəfdarı qrup. Konqresdə Lenin tərəfdarları çox olduğu üçün Rus əksəriyyət mənasını verən Bolşevik olaraq, azlıqdakı Martov tərəfdarları da [[Menşevik]] olaraq adlandırıldı. Konqresdən sonra iki tərəf arasında birləşmə cəhdləri olsa da birləşmə reallaşmadı və 1912-ci ildə qəti ayrı-seçkilik yaşandı. Bolşeviklər Oktyabr Çevrilişi ilə iqtidarı ələ aldılar və Sovetlər Birliyini təsis etdilər.
 
'''Bolşevik''' — "əksəriyyətdən yana" mənasını verən Rus sözü, [[1903]]-cü ildə təşkil edilən Rusiya İctimai Demokrat İşçi Partiyasının İkinci Konqresində [[Vladimir Lenin]] və [[Julius Martov]] arasında yeni qurulmaqda olan partiyanın üzvlük tərifi üzərinə başlayan görüş ayrılığı nəticəsində yaşanan ayrışmadaki tərəflərdən Lenin tərəfdarı qrup. Konqresdə Lenin tərəfdarları çox olduğu üçün Rus əksəriyyət mənasını verən Bolşevik olaraq, azlıqdakı Martov tərəfdarları da [[Menşevik]] olaraq adlandırıldı. Konqresdən sonra iki tərəf arasında birləşmə cəhdləri olsa da birləşmə reallaşmadı və 1912-ci ildə qəti ayrı-seçkilik yaşandı. Bolşeviklər Oktyabr Çevrilişi ilə iqtidarı ələ aldılar və Sovetlər Birliyini təsis etdilər.
 
== Ayrılma Tarixi ==
{{Dövlət xadimi|adı=Vladimir İliç Lenin|orijinal adı={{Dil-ru|Влади́мир Ильи́ч Ле́нин}}|şəkil=Vladimir Lenin.jpg|xələfi_3=[[Aleksey Rıkov]]|xələfi_2=[[Lev Kamenev]]|xələfi=[[Aleksey Rıkov]]|vəfat yeri=[[Moskva]], [[RSFSR]], [[SSRİ]]|vəfat tarixi=21.1.1924|vikianbar=|titul_3=[[RSFSR]] Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci Sədri|titul=[[SSRİ]] Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci Sədri|sələfi_3=[[Aleksandr Kerenski]] Rusiya Müvəqqəti Hökümətinin Sədri kimi|sələfi_2=vəzifə təsis olunub|sələfi=vəzifə təsis olunub|imzası=Unterschrift_Lenins.svg|anası=Mariya Aleksandrovna Ulyanova|həyat yoldaşı=[[Nadejda Krupskaya|Nadejda Konstantinovna Krupskaya]]|dövr əvvəl=[[6 iyul]] [[1923]]|dövr son=[[21 yanvar]] [[1924]]|doğum yeri=[[Ulyanovsk]], [[Rusiya İmperiyası]]|doğum tarixi=22.4.1870|bayraq_3=Coat_of_arms_of_the_Russian_Federation_(1992-1993).svg|bayraq_2=Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg|bayraq2_3=Flag_of_the_Russian_Soviet_Federative_Socialist_Republic.svg|bayraq2_2=Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg|bayraq2=Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg|bayraq=Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg|atası=İlya Nikolayeviç Ulyanov|şəklin ölçüsü=280}}{{Dövlət xadimi|adı=Julius Martov|doğum tarixi=24 Noyabr 1873|doğum yeri=[[Konstantinopol]], [[Osmanlı imperiyası]]|vəfat tarixi=4 Aprel 1923|vəfat yeri=[[Schömberg]], [[Republic of Bade]], [[Veymar Respublikası]]|şəkil=MartovW.jpg}}
Rusiya Sosial Demokratik İşçi Partiyası RSDIP-nin əvvəlcə Brüsseldə, daha sonra Londonda polis repressiyası səbəbi ilə keçirilmiş İkinci Qurultayı 1903-cü ilin avqustunda toplandı. İclasda yeni partiyanın üzvlük prinsipləri və tərifi üzərində əhəmiyyətli bir ayrışma olacaq və bu, Rusiyadakı inqilabi hərəkatı dərindən təsir edəcək. Vladimir İliç Ulyanov və ya Lenin ləqəbi aldığı üçün partiya üzvlərinin yalnız ciblərində partiya kimliyi olanlar və bəzən partiyanı ziyarət edənlər, hətta ziyarət etməyənlər də deyil, dar və fəal olmaları lazım olduğunu müdafiə etdi. Bu fəal üzvlər vaxtlarının çox hissəsini çar inqilabçı qüvvələrinə qarşı işçi inqilabı edə bilən inqilabi bir partiya yaratmaq üçün peşəkar inqilabi kadrlar kimi təşkilatlanmağa sərf edəcəklər. Bu modelə görə sempatizanlar kənarda qaldı. Partiyanın daxili işində də demokratik mərkəzçilik qəbul ediləcəkdi. Leninin fikirlərinin əksinə olaraq, dostu Julius Martov, partiyanın mərkəzində olan professional inqilabçıları təsdiqləməsinə baxmayaraq, partiyasına üzv olmağın sempatizanlara, inqilabçı işçilərə və digərlərinə açıq olmasını müdafiə etdi. Hər ikisi əvvəllər bu məsələni müzakirə etsələr də, fikir ayrılıqları konqresdə parçalanmaya səbəb olacaq. Ayrılıq kiçik bir problem və şəxsi ayrılıq səbəbi ilə görünsə də, ayrılıq dərinləşəcək və parçalanma qaçılmaz olacaq.
 
Hər iki tərəf davamlı olaraq yeni üzvlər qazanırdı və itirirdi. Rus marksizminin atası adlandırılan Georgi Plexanov əvvəlcə Leninə və bolşeviklərə üstünlük verərdi, lakin 1904-cü ildə ayrıldı. Menşeviklərə üstünlük verən Leon Trotski, menşeviklərin rus liberalları ilə barışmaq cəhdləri və bolşeviklərlə birləşməməyə münasibətləri səbəbindən gedəcək. İki tərəf arasındakı ayrılıq, 1905-ci ilin aprelində bolşeviklərin 3-cü qurultay adlandıracaqları ayrı bir Konqres keçirtdikləri zaman daha da dərinləşəcəkdir. Menşeviklər dərhal alternativ qurultay keçirəcəklər. Rus imperiyasının 1905-ci il çar rejiminin inqilabı ilə sarsıldığı dövrdə bolşeviklər azlıqda idilər. Üsyan edən xalqın öz-özünə qurduğu Sankt-Peterburq İşçi Sovetində azlıqda olsalar da, təsirli şəkildə Trotski ilə təmsil olunurdular. Buna baxmayaraq, onlar Moskva Sovetində çoxluq təşkil edirlər. Moskva Sovetinin 1905-ci ilin dekabrında 1905-ci il Moskva üsyanı olaraq bilinən üsyan qərarı nəticəsində şəhərdə güc alınacaq, ancaq qiyam təxminən bir ay ərzində yatırılacaq.
 
=== 1906-19071906–1907 ===
1905-ci il inqilabı başlarkən, bolşeviklər və menşeviklər 1906-cı ilin aprelində Stokholmda keçirilən 4-cü Birləşmə Konqresində yenidən birləşməyə çalışırlar. Menşeviklər Yəhudilər arasında ayrı bir təşkilatı müdafiə edən Yəhudi Əməyi Baş Federasiyası ilə əməkdaşlıq etdikdə bolşeviklər azlıqda qalırlar. Qurultayda birləşməyə qərar verilsə də, hər qrup öz rəhbərliyini qoruyacaq. 1907-ci ilin mayında Londonda keçirilən növbəti 5-ci konqresdə bu vəziyyət dəyişmir.
 
=== Lenin və Bogdanov arasında (1908-19091908–1909) ===
1905-ci il inqilabının 1907-ci ildə tamamilə məğlub olması ilə, Bolşeviklər Çar rejiminin təşkil etdiyi 3. Dumada iştirak edib etməyəcəyini mübahisə etdilər. Lenin, Qriqori Zinoviev və Lev Kamenev Dumaya, filosof Aleksandr Boqdanov, Anadolu Lunaçarski və Mixail Pokrovski Dumadakı millət vəkillərinin geri çağırılmasının tərəfdarıdır. Bu qrupa Rus feli xatırlatmaqdan qaynaqlanan Otzovistlər deyiləcək. Digər bir qrup isə Dumadakı bolşevik millət vəkillərinin partiya rəhbərliyindən müstəqil fəaliyyət göstərdikləri üçün ultimatumla xəbərdar edilməli olduğunu müdafiə edir. Bu qrup Ultimatumistlər adlanacaq. Boqdanov tərəfdarı və bolşeviklər arasındakı qətiyyətsizlik 1908-ci ilə doğru böyüdükdə, Lenin Boqdanovun filosof tərəfinə hücum etməyə başladı. Bogdanovu 1909-cu ildə nəşr olunan Materializm və Empirio-tənqid adlı əsərində idealizm fəlsəfəsini müdafiə etməkdə günahlandırdı. 1909-cu ilin iyun ayında Parisdə Bolşevik mətbuatı Proletarinin təşkil etdiyi Bolşevik Konfransında Boqdanov tənqid edildi və bolşevik sıralarından qovuldu.
 
=== 1910 ===
Stalinin təklifi qurultayda qəbul edilir və Bolşevik Partiyasının adı Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası olur. Bundan sonra bolşevik nomenklaturası Oktyabr İnqilabı və Rusiya Vətəndaş müharibəsi dövrlərindən qalacaq.
 
== İstinadlar ==
<blockquote>
# '''''^ Konqres, Leninin müdafiə etdiyi partiya üslubunu qəbul edir.'''''
 
2. '''''^''''' Troçki və yaxın tərəfdaşları, bolşeviklərin tərkibinə daxil olmasa da, onlara çox yaxın duracaq və İnternationalistlər adlı qrup 1917-ci ilin avqustunda bolşeviklərə qoşulacaqdı.
 
3. '''''^''''' Kortəbii sovet orqanı 1917-ci ildə meydana çıxacaq və adını Oktyabr İnqilabından sonra yeni sosialist dövlətə verəcəkdir.
 
4. '''''^''''' Lenin uğursuz Moskva üsyanına böyük əhəmiyyət verəcək və 1917-ci il Oktyabr İnqilabının 1905 inqilabı dərsləri olmadan əldə edilə bilməyəcəyini söyləyəcəkdir.
 
5. '''''^''''' [https://web.archive.org/web/20060118084658/http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1908/mec/ "Bu əsər 31 yanvar 2010-cu ildə internetdə mövcuddur"]. 18 yanvar 2006-cı ildə [https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1908/mec/ orijinaldan] arxivləşdirilib. İstifadə tarixi 31 yanvar 2010.
 
5. '''''^''''' Ayrılmaya qarşı çıxan digər bolşevik millət vəkilləri arasında Ohranka agenti olduğu ortaya çıxan Roman Malinovski də var.
 
6. '''''^''''' Menşeviklər 1917-ci ildə Müvəqqəti Hökumətdə də iştirak edəcək və İyul günlərində fəhlə qiyamına qarşı duracaqdılar.
 
7. '''''^''''' Partiyaya 1917-ci ildə Menşeviklərdən ayrılan İnternationalistlər, o cümlədən Oktyabr İnqilabından sonra qurulan ilk Sovet hökuməti olan Sovnarkoma Sol SR-lər daxil idi.</blockquote>
[[Kateqoriya:Kommunizm]]
[[cs:Komunistická strana Sovětského svazu#Vznik strany bolševiků]]