"İrqçilik" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

92 bayt çıxarıldı ,  8 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
(Filiz özkan (müzakirə) tərəfindən edilmiş 5733606 dəyişikliyi geri qaytarıldı.)
Teq: Geri qaytarma
 
 
'''İrqçilik''' və ya '''rasizm''' - İrqçilik, insanların qruplarının fiziki görünüşünə uyğun fərqli davranış xüsusiyyətlərinə sahib olduqlarına və bir [[irq]]in digərindən üstün olmasına görə bölünə biləcəyinə inamdır.<ref name="a">Dennis, R.M. (2004). "Racism". In Kuper, A.; Kuper, J. (eds.). The Social Science Encyclopedia, Volume 2 (3rd ed.). London; New York: Routledge. ISBN 978-1-134-35969-1. Racism, the idea that there is a direct correspondence between a group's values, behavior and attitudes, and its physical features [...]</ref> <ref name="b"> Racism Oxford Dictionaries</ref> <ref name="c">Ghani, Navid (2008). "Racism". In Schaefer, Richard T. (ed.). Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society. SAGE. pp. 1113–1115. ISBN 978-1-4129-2694-2.</ref> <ref>Newman, D. M. (2012). Sociology : exploring the architecture of everyday life (9th ed.). Los Angeles: SAGE. p. 405. ISBN 978-1-4129-8729-5. racism: Belief that humans are subdivided into distinct groups that are different in their social behavior and innate capacities and that can be ranked as superior or inferior.</ref> Ayrıca fərqli bir irqi və ya etnik mənşəli olduğu üçün digər insanlara qarşı yönəlmiş qərəz, ayrıseçkilik və ya düşmənçilik mənasını verə bilər.<ref name="b"/> <ref name="c"/> İrqçiliyin müasir variantları çox vaxt xalqlar arasında bioloji fərqlərin sosial qavranılmasına əsaslanır. Bu görüşlər, ehtimal olunan ortaq irsi əlamətlərə, qabiliyyətlərə və ya keyfiyyətlərə əsaslanaraq fərqli irqlərin bir-birlərindən üstün və ya daha aşağı olduğu sıralanan ictimai hərəkətlər, təcrübələr və ya inanclar və ya [[siyasi sistem]]lər şəklində ola bilər.<ref name="b"/> <ref name="c"/> <ref>Newman, D.M. (2012). Sociology: exploring the architecture of everyday life (9th ed.). Los Angeles: Sage. p. 405. ISBN 978-1-4129-8729-5. racism: Belief that humans are subdivided into distinct groups that are different in their social behavior and innate capacities and that can be ranked as superior or inferior.</ref>
[[Şəkil:Vivian Malone registering.jpg|200px|thumb|Afrika Amerikalı universitet tələbəsi Vivian Malone, ABŞ-da Alabama Universitetinə girərək, instituta girən ilk ağ olmayan tələbələrdən biri olaraq dərslərə yazıldı. 1963-cü ilə qədər universitet irqi olaraq ayrılmış və ağ olmayan tələbələr iştirak edə bilməzdi.]]
 
Ayrı-seçkilik praktikasında və ya qanunlarda qərəz və ya lovğalanma ifadəsini dəstəkləyən siyasi sistemlər (məsələn, [[aparteid]]) baxımından, irqçi ideologiya [[nativizm]], [[ksenofobiya]], digərlik, [[seqreqasiya]], iyerarxik sıralama və [[supremasizm]] kimi əlaqəli sosial aspektləri əhatə edə bilər.
 
Çağdaş sosial elmdə irq və etnik anlayışlar ayrı hesab olunsa da, iki termin məşhur istifadə və köhnə ictimai elm ədəbiyyatında uzun bərabərliyə malikdir. "Etnik mənsubiyyət" adətən ənənəvi olaraq "irqi" ilə əlaqəli bir mənada istifadə olunur: insan qrupunun vacib və ya doğma olması ehtimal olunan keyfiyyətlərə görə bölünməsi (məsələn, ortaq əcdad və ya ortaq davranış). Buna görə, irqçilik və irqi ayrı-seçkilik, bu fərqliliklərin irqi olaraq təsvir edilməsindən asılı olmayaraq, etnik və ya mədəni zəmində ayrıseçkiliyi təsvir etmək üçün istifadə olunur. [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın irqi ayrıseçkiliyə dair konvensiyasına görə, "irqi" və "etnik" ayrıseçkilik terminləri arasında heç bir fərq yoxdur. BMT Konvensiyası, irq fərqliliyinə əsaslanan üstünlüyün elmi cəhətdən yalan, mənəvi məhkum, sosial ədalətsiz və təhlükəli olduğu qənaətinə gəlir. Konvensiya, irqi ayrıseçkilik üçün heç bir yerdə, nəzəriyyədə və ya praktikada heç bir əsas olmadığını bildirdi. <ref> "International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. Retrieved December 23, 2011.</ref>
 
İrqçilik Avropa [[imperializm]] çağında, [[kapitalizm]]in sonrakı böyüməsi və xüsusilə Atlantik qul ticarəti dövründə yaranan nisbətən müasir bir anlayışdır.<ref name="a"/> buBu, əsas hərəkətverici qüvvə idi.<ref> Fredrickson, George M. 1988. The arrogance of race: historical perspectives on slavery, racism, and social inequality. Middletown, Conn: Wesleyan University Press</ref> Ayrıca XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində ABŞ-da və aparteid altında [[Cənubi Afrika]]da irqi ayrışmanın arxasında duran əsas bir qüvvə idi; 19-cu və 20-ci əsrdə Qərb mədəniyyətindəki irqçilik xüsusilə yaxşı sənədləşdirilmiş və irqçilik mövzusunda araşdırmalarda və mübahisələrdə bir istinad nöqtəsidir.<ref>Reilly, Kevin; Kaufman, Stephen; Bodino, Angela (2003). Racism : a global reader. Armonk, N.Y: M.E. Sharpe. pp. 45–52. ISBN 978-0-7656-1060-7.</ref> İrqçilik [[Holokost]],Azərbaycanlıların Soyqırımı və Serblərin Soyqırımı kimi soyqırımlarda və [[Amerika]]nın, [[Afrika]]nın və [[Asiya]]nın Avropa kolonizasiyasını daxil edən müstəmləkə layihələrində, habelə Sovet yerli azlıqların Sovet deportasiyasında rol oynamışdır. Yerli xalqlar tez-tez irqçi münasibətlərə məruz qalmışlar və olurlar.
== Etimologiyası, mənası və istifadəsi ==
19-cu əsrdə bir çox elm adamı insan əhalisinin irqlərə bölünə biləcəyi inancına aludə oldu. İrqçilik termini, irqçi olmağın vəziyyətini izah edən bir addır, yəni insan əhalisinin fərqlilik qabiliyyətləri və mülahizələri olan irqlərə təsnif edilə biləcəyi və ya edilməli olduğu inancına abunə olur, bu da öz növbəsində hüquq və imtiyazların olduğu irqi kateqoriyaya əsaslanaraq fərqləndirilən bir siyasi ideologiyanı təşviq edə bilər. Kök sözünün "irqi" mənşəyi bəlli deyil. Dilçilər ümumiyyətlə İngilis dilinə Orta Fransız dilindən gəldiyini qəbul edirlər, lakin ümumiyyətlə Latın əsaslı dillərə necə gəldiyinə dair belə bir razılaşma yoxdur. Son təklif budur ki, ərəbcə ''ra'''dan, yəni "baş, başlanğıc, mənşə" və ya bənzər bir məna olan İbrani ''rosh'' mənasını verir.<ref>"race (n2)". Online Etymology Dictionary. Retrieved 21 February 2016.</ref> Erkən irq nəzəriyyəçiləri ümumiyyətlə bəzi irqlərin digərlərindən üstün olduğu qənaətində idilər və buna görə də yarışların [[differensial]] müalicəsinin tamamilə haqlı olduğuna inanırdılar.<ref name="d">"race (n2)". Online Etymology Dictionary. Retrieved 21 February 2016.</ref> <ref> "Racism". The Canadian Encyclopedia. 2013. Archived from the original on 8 June 2019. Retrieved 21 February 2016.</ref> <ref> "Framework decision on combating racism and xenophobia". Council Framework Decision 2008/913/JHA of 28 November 2008. European Union. Retrieved 3 February 2011</ref> <ref> "International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination". UN Treaty Series. United Nations. Archived from the original on 4 August 2011. Retrieved 3 February 2011.</ref> Bu erkən nəzəriyyələr yalançı elmi tədqiqat fərziyyələrini rəhbər tuturdu; Kollektiv irqi fərqlər haqqında fərziyyələrin düzgün müəyyənləşdirilməsi və formalaşdırılması üçün səylər ümumiyyətlə elmi irqçilik adlandırılır, baxmayaraq ki, bu iddiaları dəstəkləyən hər hansı bir elmin olmaması səbəbindən müddət səhvdir.
 
Bu gün əksər [[bioloq]]lar, antropoloqlar və [[sosioloq]]lar coğrafiya, etnik mənbə və ya [[endoqamiya tarixi]] kimi daha konkret və / və ya empirik olaraq təsdiqlənən meyarların lehinə irqlərin taksonomiyasını rədd edirlər.<ref>Bamshad, Michael; Steve E. Olson (December 2003). "Does Race Exist?". Scientific American. 289 (6): 78–85. Bibcode:2003SciAm.289f..78B. doi:10.1038/scientificamerican1203-78. PMID 14631734. If races are defined as genetically discrete groups, no. Researchers can, however, use some genetic information to group individuals into clusters with medical relevance.</ref> İndiyə qədər insan genomu tədqiqatlarında irqin insanların genetik təsnifatını təyin etmək üçün faydalı ola biləcək bir şəkildə təyin oluna biləcəyinə dair çox az dəlil mövcuddur.<ref> Patrinos, Ari (2004). "'Race' and the human genome". Nature Genetics. 36 (S1–S2): S1–S2. doi:10.1038/ng2150. PMID 15510100.</ref> <ref> Keita, Shomarka O.Y. & Rick A. Kittles (1997). "The persistence of racial thinking and the myth of racial divergence" (PDF). American Anthropologist. 99 (3): 534–44. doi:10.1525/aa.1997.99.3.534. Archived from the original (PDF) on 2016-10-07. Retrieved 2016-03-10.</ref> <ref> Smedley, Audrey & Brian D. Smedley (2005). "Race as biology is fiction, racism as a social problem is real: Anthropological and historical perspectives on the social construction of race". American Psychologist. 60 (1): 16–26. CiteSeerX 10.1.1.694.7956. doi:10.1037/0003-066x.60.1.16. PMID 15641918.</ref>
 
Oxford İngilis dili lüğətindəki bir giriş (2008), rasizmi "irqçiliyə nisbətən daha erkən bir müddət kimi təyin etdi, lakin indi əsasən onu əvəz etdi" olaraq izah etdi və 1902-ci ildə verilmiş bir sitatdakı "rasizm" sözünə istinad etdi.<ref> "racialism, n." OED Online. September 2013. Oxford University Press. (Accessed December 03, 2013).</ref> Yenidən işlənmiş Oksford İngilis dili Sözü, 1903-cü il, gələn ilki bir sitatla qısaldılmış "irqçilik" ifadəsinə istinad edir.<ref>"racism, n." OED Online. September 2013. Oxford University Press. (Accessed December 03, 2013).</ref> <ref> Miles, Robert (1989). Racism. Routledge. p. 42. ISBN 978-0-415-01809-8.</ref> Əvvəlcə Oxford İngilis dili lüğəti (2-ci nəşr, 1989) "fərqli insan xüsusiyyətləri və qabiliyyətlərinin irqi ilə təyin olunduğu nəzəriyyə" olaraq təyin olundu; eyni lüğətdə rasizm irqçiliyin sinonimi adlandırıldı: "müəyyən bir irqin üstünlüyünə inam". II Dünya Müharibəsinin sonunda irqçilik əvvəllər irqçiliklə əlaqəli eyni supremasist birləşmələri əldə etdi: irqçilik indi irqi ayrıseçkilik, irqi [[supremasizm]] və zərərli bir niyyət ifadə etdi. ("İrqi nifrət" termini 1920-ci illərin sonlarında sosioloq Frederick Hertz tərəfindən də istifadə edilmişdir.)
 
Tarixindən də göründüyü kimi, irqçilik sözünün populyar istifadəsi nisbətən son dövrlərdir. Bu söz 1930-cu illərdə "irq" ə təbii olaraq verilən bir siyasi vahid kimi baxan nasistlərin sosial və siyasi ideologiyasını təsvir etmək üçün istifadə edildiyi zaman Qərb dünyasında geniş yayılmışdır.<ref>Fredrickson, George M. (2002). Racism: A Short History. Princeton, NJ: Princeton University Press. p. 5. ISBN 978-0-691-11652-5. Archived from the original on 2016-03-08.</ref> Bir qayda olaraq, irqçiliyin sözün birləşməsindən əvvəl mövcud olduğu razılaşdırılmışdır, lakin irqçiliyin nə olduğu və nəyin olmadığı ilə bağlı tək bir tərifdə geniş bir razılaşma yoxdur.<ref name="d"/> Bu gün bəzi irqçilik alimləri bu anlayışı çoxluqda olan irqçilikdə istifadə etməyə üstünlük verirlər. Ayrıca irqçiliyin müxtəlif formalarının fərqli tarixi dövrləri və coğrafi bölgələri səciyyələndirdiklərini iddia edirlər.<ref>Bethencourt, Francisco (2014). Racisms: From the Crusades to the Twentieth Century. Princeton, NJ: Princeton University Press.</ref> Garner (2009: s. 11) irqçiliyin müxtəlif mövcud təriflərini ümumiləşdirir və irqçiliyin bu təriflərində olan üç ümumi elementi müəyyənləşdirir. Birincisi, qruplar arasındakı tarixi, iyerarxik bir güc əlaqəsi; ikincisi, irqi fərqlər haqqında fikirlər toplusu (bir ideologiya); və üçüncüsü, ayrıseçkilik hərəkətləri(tətbiqlər).<ref name="d"/>
1978-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatına ([[YUNESKO]]) İrqi və İrqi Ölçmə haqqında Bəyannaməsində (Maddə 1), BMT bildirir ki, "Bütün insanlar tək bir növə aiddir və ümumi bir kökdəndirlər. ləyaqətdə və hüquqlarda bərabərdir və hamısı bəşəriyyətin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. "<ref>"Declaration on Race and Racial Prejudice". United Nations. 1978. Retrieved 22 February 2016.</ref>
 
BMT-nin irqi ayrıseçkiliyin tərifi, etnik mənsubiyyətə və irqə görə ayrı-seçkilik arasında heç bir fərq qoymur, çünki ikisinin arasındakı fərq antropoloqlar da daxil olmaqla alimlər arasında mübahisə mövzusu olmuşdur.<ref> Metraux, A. (1950). "United nations Economic and Security Council Statement by Experts on Problems of Race". American Anthropologist. 53 (1): 142–45. doi:10.1525/aa.1951.53.1.02a00370.</ref> Eynilə, Britaniya qanunlarında irqi qrup ifadəsi "irqinə, rənginə, milliyyətinə (vətəndaşlıq daxil olmaqla) və ya etnik və ya milli mənşəyə görə təyin olunan hər hansı bir insan qrupu" mənasını verir. <ref>"Racist and Religious Crime – CPS Prosecution Policy". The CPS. Archived from the original on 2010-01-19. Retrieved 2010-05-23.</ref>
 
[[Norveç]]də "irq" sözü ayrıseçkiliklə əlaqədar milli qanunlardan çıxarıldı, çünki ifadənin istifadəsi problemli və etik olmayan hesab olunur.<ref> Jon Dagsland Holgersen (23 July 2010) Rasebegrepet på vei ut av loven Aftenposten. Retrieved 6 March 2017 (in Norwegian)</ref> <ref> Rase: Et ubrukelig ord Aftenposten. Retrieved 10 December 2013 (in Norwegian)</ref> Norveç Ayrı-seçkiliyə qarşı Qanun, etnik mənsubiyyətə, milli mənşəyə, mənşəyə və dəri rənginə görə ayrı-seçkiliyi qadağan edir.<ref>Ministry of Labour The Act on prohibition of discrimination based on ethnicity, religion, etc. Regjeringen.no. Retrieved 10 December 2013</ref>
[[Şəkil:ProceedingsLakeMohonkConference.png|210px|thumb|left|1902-ci ildə Richard Henry Pratt tərəfindən "irqçilik" sözünün erkən istifadəsi: "İrqçilik və sinfi yox etmək üçün irqlər və siniflər birliyi lazımdır."]]
=== Sosial elmlər ===
Son yarım əsrdə irqçiliklə bağlı aparılan tədqiqat və işlərin çox hissəsi Qərb dünyasında "ağ irqçilik" üzərində cəmlənsə də, irqə əsaslanan sosial təcrübələrin tarixi hesablarına bütün dünyada rast gəlmək olar.<ref>Gossett, Thomas F. Race: The History of an Idea in America. New York: Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-509778-5</ref> Beləliklə, irqçilik geniş və ya üstünlük təşkil edən bir sosial qrupa verilən maddi və mədəni üstünlüklərlə nəticələnən fərdi və qrup qərəzlərini və ayrıseçkilik aktlarını əhatə etmək üçün geniş şəkildə təyin edilə bilər.<ref> Feagin, Joe R. (2000). Racist America: Roots, Current Realities, and Future Reparations. Routledge. ISBN 978-0-415-92531-0.</ref> Sözdə "ağ irqçilik" ağ populyasiyaların əksəriyyəti və ya dominant sosial qrup olduğu cəmiyyətlərə yönəlmişdir. Bu əksər ağ cəmiyyətlərin tədqiqatlarında maddi və mədəni üstünlüklərin məcmusu ümumiyyətlə "ağ imtiyaz" adlanır.
 
Rasist və irqi münasibətlər [[sosiologiya]] və [[iqtisadiyyat]]da görkəmli tədqiqat sahələridir. Sosioloji ədəbiyyatın çox hissəsi ağ irqçiliyə yönəlmişdir. İrqçiliklə bağlı ən erkən sosioloji əsərlərdən bəziləri sosioloq W. E. B. Du Bois tərəfindən Harvard Universitetində doktorluq dərəcəsi qazanan ilk Afrika Amerikalısı tərəfindən qələmə alınmışdır. Du Bois "XX əsrin problemi rəng xəttinin problemidir."<ref>Du Bois; W.E.B. (1903). The Souls of Black Folk. New York: Bantam Classic</ref> Wellman (1993) irqçiliyi "qarışıq niyyətindən asılı olmayaraqirqi azlıqların tabeçiliyinə görə ağların üstünlüklərini müdafiə edən mədəni cəhətdən inanclar" olaraq təyin etdi. "<ref> Wellman, David T. (1993). Portraits of White Racism. New York: Cambridge University Press. p. x.</ref> Həm sosiologiyada, həm də iqtisadiyyatda irqçi hərəkətlərin nəticələri çox vaxt gəlir, var-dövlət, xalis dəyər və irqi qruplar arasında digər mədəni mənbələrə (məsələn, təhsil) çatışmazlıq ilə ölçülür. <ref> Massey, D. & N. Denton (1989). "Hypersegregation in U.S. Metropolitan areas: Black and Hispanic Segregation Along Five Dimensions". Demography. 26 (3): 378–79. doi:10.2307/2061599. JSTOR 2061599.</ref>
 
Sosiologiyada və sosial psixologiyada irqi şəxsiyyət və bu şəxsiyyətin əldə edilməsi, irqçilik tədqiqatlarında tez-tez bir dəyişkən kimi istifadə olunur. İrqi ideologiyalar və irqi kimlik fərdlərin irqi və ayrıseçkiliyi qəbul etmələrinə təsir göstərir. Cazenave və Maddern (1999) irqçiliyi "cəmiyyətin hər səviyyəsində fəaliyyət göstərən və inkişaf etmiş bir rəng ideologiyası / 'irqi' üstünlüyü ilə birlikdə təşkil edilən 'irq' əsaslı qrup imtiyazının yüksək mütəşəkkil bir sistemi 'olaraq təyin edirlər. irqi ideologiya bu ayrıseçkiliyin zərərli emosional təsirini bufer edə bilər. "<ref>Cazenave, Noel A & Darlene Alvarez Maddern (1999). "Defending the White Race: White Male Faculty Opposition to a White Racism Course". Race and Society. 2 (1): 25–50. doi:10.1016/s1090-9524(00)00003-6.</ref> Satıcılar və Shelton (2003) arasında ayrı-seçkiliyin dərəcəsini təsir edən bir Afrika Amerikalı gənc yetkinlərin fərqinə varar." irqi ayrıseçkilik və emosional sıxıntı irqi ideologiya və sosial inanclar tərəfindən idarə edildi.<ref>Cazenave, Noel A & Darlene Alvarez Maddern (1999). "Defending the White Race: White Male Faculty Opposition to a White Racism Course". Race and Society. 2 (1): 25–50. doi:10.1016/s1090-9524(00)00003-6.</ref>
Bəzi sosioloqlar da iddia edirlər ki, xüsusən cəmiyyətdə irqçiliyin neqativ şəkildə qəbul edildiyi Qərbdə, irqçilik açıq-aşkar olmaqdan irqi qərəzin daha gizli ifadəsinə çevrilmişdir. Sosial proseslərdə və strukturlarda tətbiq oluna bilən irqçiliyin "daha yeni" (daha gizli və daha az aşkar oluna bilən) formaları araşdırmaqla yanaşı, çətinlik çəkməkdədir. Bir çox ölkələrdə açıq və açıq bir irqçiliyin getdikcə daha çox tapıntılı olduğu, hətta eqalitar açıq münasibət nümayiş etdirənlər arasında gizli və ya aversiv bir irqçiliyin hələ də bilinçaltı olaraq davam etdirildiyi irəli sürüldü.
 
Bu proses gizli idrakın tərkib hissəsi olan gizli birliklər və gizli münasibətlər kimi sosial psixologiyada geniş tədqiq edilmişdir. Gizli münasibətlər bir münasibət obyekti və ya özünə qarşı şüurlu bir xəbərdarlıq olmadan meydana gələn qiymətləndirmələrdir. Bu qiymətləndirmələr ümumiyyətlə əlverişli və ya əlverişsizdir. Fərdi təcrübədəki müxtəlif təsirlərdən meydana gəlirlər.<ref>Devos, T. (2008). "Attitudes and attitude change". Implicit attitudes 101: Theoretical and empirical Insights. New York: Psychology Press. pp. 61–84.</ref> Gizli münasibətlər şüurlu şəkildə müəyyən edilməmişdir (və ya onlar qeyri-dəqiq müəyyən edilmişdir) sosial obyektlərə qarşı əlverişli və ya əlverişsiz hisslər, düşüncələr və ya hərəkətlər vasitəçilik edən keçmiş təcrübənin izləri. Bu hisslər, düşüncələr və ya hərəkətlər, fərdin xəbərsiz ola biləcəyi davranışa təsir göstərir. <ref> Gawronski, B; Payne, B.K. (2010). Handbook of Implicit Social Cognition: Measurement, Theory and Application. ISBN 978-1-60623-674-1.</ref>
 
Buna görə, bilinçaltı irqçilik vizual emalımıza və fərqli rənglərin üzlərinə sublinimal olaraq məruz qaldığımız zaman zehinlərimizin necə işlədiyinə təsir edə bilər. Məsələn, cinayət haqqında düşünərkən Stenford Universitetinin sosial psixoloqu Jennifer L. Eberhardt (2004), "qaranlıq bu cinayət obyektlərini seçməyə hazır olduğunuz cinayətlə bağlıdır."<ref> Eberhardt, Jennifer L.; et al. (2004). "Seeing Black: Race, Crime, and Visual Processing". Journal of Personality and Social Psychology. 87 (6): 876–93. CiteSeerX 10.1.1.408.3542. doi:10.1037/0022-3514.87.6.876. PMID 15598112</ref> və digər insanlara və ya obyektlərə qarşı davranışımızda bilinçaltı irqçiliyə səbəb ola bilər. Beləliklə, irqçi düşüncələr və hərəkətlər, bilmədiyimiz stereotiplərdən və qorxularla ortaya çıxa bilər.<ref> Belenko, Steven and Cassia Spohn (2014). Drugs, Crime, and Justice. Sage. ISBN 978-1-4833-1295-8.</ref>
Dil, dilçilik və diskussiya ədəbiyyat və incəsənət ilə yanaşı, humanitar elmlərdə də aktiv təhsil sahələridir. Diskurs təhlili insan cəmiyyətinin bu amillərinin müxtəlif yazılı və şifahi əsərlərdə təsvir və müzakirə olunma yollarını diqqətlə öyrənmək yolu ilə irq və irqçilərin hərəkətlərinin mənasını aşkar etməyə çalışır. Məsələn, [[Van Dijk]] (1992) irqçilik və irqçi hərəkətlərin təsvirinin bu cür hərəkətləri törədənlər və onların qurbanları tərəfindən təsvir edilməsinin fərqli yollarını araşdırır.<ref>Van Dijk, Tuen (1992). Analyzing Racism Through Discourse Analysis Some Methodological Reflections in Race and Ethnicity in Research Methods. Newbury Park, CA: Sage. pp. 92–134. ISBN 978-0-8039-5007-8.</ref> Qeyd edir ki, hərəkətlərin təsviri əksəriyyət üçün mənfi təsir göstərir və xüsusən də ağ elitlər üçün onlar tez-tez mübahisəli görünür və bu cür mübahisəli şərhlər adətən tirnoq işarələri ilə qeyd olunur və ya məsafə və ya şübhə ifadələri ilə qarşılanır. (Daha əvvəl istinad edilmiş kitab, W.E.B. tərəfindən Qara Xalqın Ruhları). Du Bois, Afrikalı Amerikalı olaraq Güneydə səyahət edərkən müəllifin irqçiliklə yaşadığı təcrübələri izah edən erkən Afrika-Amerika ədəbiyyatını təmsil edir.
 
Bir çox Amerika qondarma ədəbiyyatı ABŞ-dakı irqçilik və qara "irqi təcrübə" mövzularına, o cümlədən Tom əminin kabinəsi, "Mockingbird-i öldürmək" və "Həyatı təqlid etmək" və hətta "mənim kimi qara" kimi ağların yazdığı əsərlərə diqqət yetirmişdir. Bu kitablar və bənzər digərləri "filmdəki ağ xilaskar povesti" adlandırılan şeylərə qidalanırlar. Hekayə qara personajlarla baş verən hadisələrdən bəhs etsə də, qəhrəmanların və qəhrəmanların ağ olmasıdır. Bu cür yazıların mətn təhlili qara müəlliflərin afrika amerikalıları və ABŞ cəmiyyətindəki təcrübələri ilə kəskin şəkildə ziddiyyət təşkil edə bilər. Afrikalı Amerika yazıçıları bəzən "ağlıq" haqqında yazdıqları zaman Afrika-Amerika tədqiqatlarında irqi mövzulardan geri çəkilmək kimi təsvir olunur, digərləri bunu "çoxalmış bir ədəbiyyat" adlandırılan Afrika ağrılı ədəbi ənənəsi olaraq təyin edirlər. ABŞ-da ağ üstünlüyü şübhə altına almaq və sökmək səyləri. <ref>Watson, Veronica T. (2013). The Souls of White Folk: African American Writers Theorize Whiteness. Jackson: The University Press of Mississippi. p. 137. ISBN 978-1-4968-0245-3.</ref>
=== Məhşur istifadəsi ===
Lüğətlərə görə, söz ümumiyyətlə irqə söykənən qərəz və ayrıseçkiliyi təsvir etmək üçün istifadə olunur. <ref> "Definition of racism in English". Oxford University Press. Retrieved January 3, 2018.</ref> <ref> "Definition of racism". Merriam-Webster. Retrieved January 3, 2018.</ref>
 
İrqçilik, dominant bir irqi qrupun başqalarının zülmündən faydalandığı bir cəmiyyətin vəziyyətini, bu qrupun bu cür faydaları istəməməsini və ya istəməməsini təsvir edə bilər. <ref>Blay, Zeba (26 August 2015). "'Reverse Racism': 4 Myths That Need To Stop". Huffpost Black Voices. Retrieved 28 February 2016.</ref> Foucauldian alimi Ladelle McWhorter, 2009-cu ildə etdiyi Anglo-Amerikadakı irqçilik və cinsi təcavüz kitabında:Genealogiya, qeyri irqlərin zülmünə yönəlmiş açıq və ya açıq bir ideologiyaya deyil, irqi təmizliyə və tərəqqiyə can atan dominant bir qrup, ümumiyyətlə ağlar anlayışına diqqət yetirərək müasir irqçiliyə də eyni dərəcədə diqqət yetirir. <ref> McWhorter, Ladelle (2009). Racism and sexual oppression in Anglo-America: a genealogy. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-35296-5. OCLC 406565635.</ref>
 
Populyar istifadədə, bəzi akademik istifadələrdə olduğu kimi, "irqçilik" və "etnosentrizm" arasında az fərq qoyulur. Tez-tez ikisi cəmiyyətdəki əksəriyyət və ya hakim qrup içərisində xurafatla əlaqəli olan hər hansı bir hərəkət və ya nəticəni təsvir edərkən "irqi və etnik" olaraq qeyd olunur. Bundan əlavə, irqçilik termininin mənası çox vaxt xurafat, xəsislik və ayrıseçkilik terminləri ilə əlaqələndirilir. İrqçilik, hər birini əhatə edə bilən mürəkkəb bir anlayışdır; lakin bu digər şərtlərlə bərabərləşdirilə bilməz və ya sinonim deyildir.
 
Termin tez-tez tərs irqçilik anlayışında olduğu kimi azlıq və ya tabe olan bir qrup daxilində xurafat olaraq görülənlərə münasibətdə istifadə olunur. "Anti irqçilik" əksər hallarda irqi və ya etnik qrupun üzvlərinə qarşı ayrı-seçkilik və ya düşmənçilik aktlarını təsvir etmək üçün azlıq qruplarının üzvlərinə üstünlük verərkən istifadə olunan bir anlayışdır.Bu konsepsiya xüsusilə ABŞ-da irqi bərabərsizliyi aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulmuş rəng şüurlu siyasət (məsələn, müsbət fəaliyyət) ilə bağlı mübahisələrdə istifadə edilmişdir. <ref>Ansell, Amy Elizabeth (2013). "Affirmative Action; Color-Consciousness". Race and Ethnicity: The Key Concepts. Routledge. pp. 4, 46. ISBN 978-0-415-33794-6.</ref> Etnik azlıqların maraqları uğrunda təşəbbüs göstərənlər, əks irqçilik anlayışını ümumiyyətlə rədd edirlər.<ref> Emily Torbett (August 21, 2015). "Reverse racism: Can't exist by definition, insulting to minority groups". The Daily Athenaeum. Retrieved February 3, 2017.</ref> Alimlər ayrıca olaraq irqçiliyi təkcə fərdi qərəz baxımından deyil, dominant mədəniyyətin maraqlarını qoruyan və etnik azlıqlara qarşı fəal ayrı-seçkilik edən bir güc quruluşu baxımından da təyin edirlər. Bu baxımdan, etnik azlıqların üzvləri dominant mədəniyyət üzvlərinə qarşı qərəzli görünə bilərsə də, onlara fəal təzyiq göstərmək üçün siyasi və iqtisadi gücə malik deyillər və buna görə də "irqçilik" tətbiq etmirlər.<ref name="a"/> <ref> Ansell, Amy Elizabeth (2013). "Reverse Racism". Race and Ethnicity: The Key Concepts. Routledge. pp. 135–38. ISBN 978-0-415-33794-6.</ref>
== Aspektlər ==
İrqçiliyin əsasını qoyan [[ideologiya]] ictimai həyatın bir çox tərəfində təzahür edə bilər. Siyahı tam olmasa da, bu cəhətlər bu bölmədə təsvir edilmişdir.
[[Aversiv]] irqçilik, irqi və ya etnik azlıqların şəxsən şüursuz mənfi qiymətləndirmələrinin digər irqi və etnik qruplarla qarşılıqlı əlaqədən davamlı şəkildə qaçması ilə həyata keçirildiyi gizli irqçiliyin bir formasıdır. İrqi / [[etnik azlıqlar]]a açıq nifrət və açıq ayrı-seçkilik ilə xarakterizə olunan ənənəvi, açıq irqçilikdən fərqli olaraq, aversiv irqçilik daha mürəkkəb, ambivalent ifadələr və münasibətlərlə xarakterizə olunur. Tərs irqçilik simvolik və ya müasir irqçilik anlayışına bənzərdir (aşağıda təsvir edilmişdir), bu da şüursuz ayrıseçkilik formaları ilə nəticələnən gizli, şüursuz və ya gizli bir münasibət formasıdır.
 
Termin ''Joel Kovel'' tərəfindən qaydalara və ya stereotiplərə müraciət etməklə müəyyən bir qrupa laqeyd yanaşan hər hansı bir etnik və ya irqi qrupun incə irqi davranışlarını təsvir etmək üçün tərtib edilmişdir. Həddindən artıq irqi tərzdə davranan insanlar, ''eqitalitar'' inanclarını qəbul edə bilər və çox vaxt irqi motivli davranışlarını rədd edəcəklər; buna baxmayaraq, mənsub olduqları şəxslərdən daha başqa bir irq və ya etnik qrupun üzvü ilə münasibət qurarkən davranışlarını dəyişdirirlər. Dəyişiklik üçün motivasiyanın gizli və ya bilinçsiz olduğu düşünülür. Təcrübələr aversiv irqçiliyin mövcudluğu üçün empirik dəstək verdi. Aversiv irqçiliyin məşğulluq, qanuni qərarlar və davranışda qərar verməyə potensial ciddi təsir göstərdiyi göstərilmişdir.<ref>Dovidio, John F.; Gaertner, Samuel L. (2004). "Aversive Racism". In Olson, James M.; Zanna, Mark P. (eds.). Advances in Experimental Social Psychology. 36. pp. 1–52. doi:10.1016/S0065-2601(04)36001-6. ISBN 978-0-12-015236-0.</ref> <ref> Saucier, Donald A.; Miller, Carol T.; Doucet, Nicole (2005). "Differences in Helping Whites and Blacks: A Meta-Analysis". Personality and Social Psychology Review. 9 (1): 2–16. doi:10.1207/s15327957pspr0901_1. PMID 15745861.</ref>
=== Rəng korluğu ===
İrqçiliyə münasibətdə rəng korluğu(color blind) sosial qarşılıqlı münasibətlərdə irqi xüsusiyyətlərə məhəl qoymamaqdır, məsələn, müsbət fəaliyyətin rədd edilməsində keçmiş ayrıseçkilik nümunələrinin nəticələrini həll etmək üçün bir yol olaraq. Bu münasibəti tənqid edənlər iddia edirlər ki, irqi fərqliliklərə getməkdən imtina etməklə irqi rəng korluğu əslində şüursuz olaraq irqi bərabərsizliyi yaradan nümunələri əbədiləşdirir. <ref>Ansell, Amy E. (2008). "Color Blindness". In Schaefer, Richard T. (ed.). Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society. Sage. pp. 320–22. ISBN 978-1-4522-6586-5.</ref>
 
''Eduardo Bonilla-Silva'', rəngli kor irqçiliyin "mücərrəd liberalizm, mədəniyyətin bioloji olması, irqi məsələlərin naturalizasiyası və irqçiliyin minimuma endirilməsindən" irəli gəldiyini iddia edir. <ref> Bonilla-Silva, Eduardo (2001). White Supremacy and Racism in the Post-Civil Rights Era. Lynne Rienner Publishers, Inc. pp. 137–66. ISBN 978-1-58826-032-1.</ref> Rəng kor təcrübələri "incə, institusional və yəqin ki, qeyri-irrasionaldır" <ref> Bonilla-Silva, Eduardo (2003). Racism without Racists: Color-blind Racism and the Persistence of Racial Inequality in the United States. Lanham: Rowman & Littlefield. pp. 2–29. ISBN 978-0-7425-1633-5.</ref>, çünki qərar qəbul edərkən irqi açıq-aşkar nəzərə alınmır. Əsasən ağ populyasiyalarda irqi nəzərə alınmırsa, məsələn, ağlıq normativ bir standart halına gəlir, rəngli insanlar isə digəridir və bu şəxslərin yaşadığı irqçilik minimuma endirilə və ya silinə bilər.<ref> Parker, Laurence (1999). Race Is – Race Isn't: Critical Race Theory and Qualitative Studies in Education. Westview Press. p. 184. ISBN 978-0-8133-9069-7.</ref> Fərdi səviyyədə "rəngli kor xurafatı" olan insanlar irqçi ideologiyanı rədd edir, eyni zamanda institusional irqçiliyi tənzimləmək üçün nəzərdə tutulmuş sistem siyasətlərini rədd edirlər.
=== Mədəni ===
Mədəni irqçilik, müəyyən mədəniyyətin məhsullarının, o mədəniyyətin dili və adət-ənənələrinin digər mədəniyyətlərin məhsullarından üstün olduğunu fərz edən sosial inanclar və adətlər kimi özünü göstərir. Bir qrup qrup üzvləri tərəfindən bir qrup üzvlərinə qarşı qorxu və ya təcavüz ilə xarakterizə olunan [[ksenofobiya]] ilə çox şey bölüşür. Bu mənada Cənubi Asiyada istifadə olunan kommunalizmə də bənzəyir. <ref> Kundnani, Arun (2002-10-01). "An Unholy Alliance? Racism, Religion and Communalism". Race & Class. 44 (2): 71–80. doi:10.1177/0306396802044002976. ISSN 0306-3968.</ref>
 
Mədəni irqçilik fərqli etnik və ya əhali qruplarına aid stereotiplərin geniş qəbul edildiyi zaman mövcuddur.<ref>Wren, Karen (2001). "Cultural racism: Something rotten in the state of Denmark?". Social & Cultural Geography. 2 (2): 141–62. doi:10.1080/14649360120047788.</ref> İrqçilik bir irqin digərindən üstün olduğu inancı ilə xarakterizə edilə bilərsə, mədəni irqçilik bir mədəniyyətin təbiətcə digərindən üstün olması inamı ilə xarakterizə edilə bilər. <ref> Blaut, James M. (1992). "The Theory of Cultural Racism". Antipode: A Radical Journal of Geography. 24 (4): 289–99. doi:10.1111/j.1467-8330.1992.tb00448.x.</ref>
=== İqtisadi ===
Tarixi iqtisadi və ya sosial fərqsizliyin keçmiş irqçilik və tarixi səbəblərdən yaranan ayrıseçkilik forması olduğu iddia edilir, keçmiş nəsillərdəki rəsmi təhsildə və hazırlıqda olan çatışmazlıqlar və ilk növbədə şüursuz irqçi münasibət və hərəkətlər yolu ilə indiki nəslə təsir göstərir.
Başqalaşdırma(''othering''), bəzilərinin ayrı-seçkilik sistemini təsvir etmək üçün istifadə etdiyi bir termindir ki, bununla da bir qrupun xüsusiyyətləri normadan ayrı olaraq ayırmaq üçün istifadə olunur.
 
Digərləri irqçiliyin tarixində və davamında əsas rol oynayır. Fərqli, ekzotik və ya inkişaf etməmiş bir şey kimi bir mədəniyyətə etiraz etmək, 'normal' cəmiyyət kimi olmadığını ümumiləşdirməkdir. Şərqin Qərbə münasibətdə Avropanın müstəmləkəçi münasibəti buna misal göstərir; Qərbin kişi olduğu qadın, Qərbin güclü olduğu yerlərdə zəif və Qərbin mütərəqqi olduğu yerdədir.Bu ümumiləşdirmələr etməklə və Şərqi başqa tərəfdən göstərməklə Avropa eyni zamanda özünü norma olaraq təyin etdi və boşluğu daha da artırdı. <ref>Gregory, Derek. (2004). The Colonial Present. Blackwell publishers. p. 4</ref>
 
Başqa proseslərin çoxu təsəvvür edilən fərqə və ya fərq gözləməsinə əsaslanır. Məkan fərqi "biz" "burada" olduğumuzu və "başqalarının" "orada" olduğunu başa çatdırmaq üçün kifayət edə bilər.Təsəvvür edilən fərqlər insanları qruplara bölməyə və xəyalçıın gözləntilərinə uyğun xüsusiyyətlər təyin etməyə xidmət edir.<ref> Said, Edward. (1978) Orientalism. New York: Pantheon Books. p. 360</ref>
İrqi ayrışma ([[seqresasiya]]), insanların gündəlik həyatda sosial qurulmuş irqi qruplara ayrılmasıdır. Bu, restoranda yemək, su çeşməsindən içmək, vanna otağı istifadə etmək, məktəbə getmək, filmlərə getmək və ya bir evin icarəyə götürülməsi və ya alınması kimi fəaliyyətlərə şamil edilə bilər.<ref>Principles to Guide Housing Policy at the Beginning of the Millennium, Michael Schill & Susan Wachter, Cityscape</ref> Ayrılaşdırma (Segregation) ümumiyyətlə qanunsuzdur, lakin Thomas Schelling-in seqreqasiya və sonrakı iş modellərində təklif etdiyi kimi güclü fərdi üstünlük olmadıqda da sosial normalar vasitəsilə mövcud ola bilər.
=== Supremasizm ===
Amerika, Afrika və Asiyada Avropa müstəmləkəçiliyinin yüzilləri tez-tez ağ supremasist münasibətlərlə əsaslandırıldı.<ref>Takashi Fujitani; Geoffrey Miles White; Lisa Yoneyama (2001). Perilous memories: the Asia-Pacific War(s). Duke University Press. p. 303. ISBN 978-0-8223-2564-2.</ref> 20-ci əsrin əvvəllərində imperialist siyasətini nəcib bir müəssisə olaraq əsaslandırmaq üçün "Ağ adamın yükü" ifadəsi geniş istifadə olunurdu.<ref>Miller, Stuart Creighton (1984). Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899–1903. Yale University Press. ISBN 978-0-300-03081-5. p. 5: "... imperialist editors came out in favor of retaining the entire archipelago (using) higher-sounding justifications related to the "white man's burden".</ref> <ref> Opinion archive, International Herald Tribune (February 4, 1999). "In Our Pages: 100, 75 and 50 Years Ago; 1899: Kipling's Plea". International Herald Tribune: 6.: Notes that Rudyard Kipling's new poem, "The White Man's Burden", "is regarded as the strongest argument yet published in favor of expansion".</ref> Amerika Birləşmiş Ştatlarının İstiqlal Bəyannaməsində təsvir olunduğu kimi yerli xalqın "qəddar hind vəhşiləri" kimi düşünülmüş təsəvvürlərindən irəli gələn yerli amerikalıların fəth və tabeçilik siyasətinin əsaslandırılması.<ref>Out West. University of Nebraska Press. 2000. p. 96.</ref> The Guardian qəzetindən Sam Wolfson yazır ki, "Bəyannamənin qəbulu tez-tez ABŞ-ın qurulduğu yerli amerikalılara qarşı bəşəriyyətə bənzərsiz davranışın təcəssümü kimi göstərilmişdir." Frank Baum yazırdı: "Ağlar, fəth qanunu ilə, sivilizasiyanın ədaləti ilə Amerika qitəsinin ustalarıdır. Sərhəd yaşayış məntəqələrinin ən yaxşı təhlükəsizliyi qalan bir neçə hindlinin tamamilə məhv edilməsi ilə təmin ediləcəkdir."<ref> "Facebook labels declaration of independence as 'hate speech'". The Guardian. Retrieved August 7, 2019.</ref> Qara üstünlüyə, ərəb üstünlüyünə və Şərqi Asiya üstünlüklərinə münasibət də mövcuddur.
[[Şəkil:1899BalanceCartoon.jpg|200px|thumb|right|1899-cu ildə Sam Uncle (ABŞ-ın təcəssümü) vəhşi uşaqlar kimi təsvir olunan yeni mülklərini tarazlaşdırır. Rəqəmlər Puerto Riko, Havay, Kuba, Filippin və "Lad robes" (Mariana adaları).]]
=== Simvolik\Müasir irqçilik ===
Bəzi alimlər iddia edirlər ki, ABŞ-da irqçiliyin daha əvvəl zorakı və təcavüzkar formaları 20-ci əsrin sonlarında daha incə qərəz şəklinə keçmişdir. İrqçiliyin bu yeni forması bəzən "müasir irqçilik" adlandırılır və daxili qərəzli münasibətləri qoruyarkən, irqi stereotiplərə əsaslanan keyfiyyətləri başqalarına aid etməklə məlumat verilmiş hərəkətlər kimi incə qərəzli davranışları nümayiş etdirərək xarici görünüşdə qərəzsiz davranışlarla xarakterizə olunur. davranış fərqli bir şəkildə qiymətləndirilən şəxsin irqinə söykənir.<ref>Aronson, E., Wilson, T.D., & Akert, R.M. (2010). Social Psychology (7th edition). New York: Pearson.</ref> Bu fikir bəzi insanların daha çox ictimai kontekstdə müsbət reaksiya göstərməsi, lakin daha çox özəl kontekstdə daha çox mənfi fikir və ifadələrin olması ilə qara rəngli insanlara qarşı qərəzli davranacaqları xurafat və ayrıseçkilik davranışlarının araşdırmalarına əsaslanır. Bu ambivalensiya, məsələn başqa müsbət qiymətləndirilən iş namizədlərinin irqi səbəbi ilə son qərarda işəgötürənlər tərəfindən şüursuz şəkildə imtina edilə biləcəyi yerlərdə qərar qəbul edərkən də görünə bilər.<ref> McConahay, J.B. (1983). "Modern Racism and Modern Discrimination The Effects of Race, Racial Attitudes, and Context on Simulated Hiring Decisions". Personality and Social Psychology Bulletin. 9 (4): 551–58. doi:10.1177/0146167283094004.</ref> <ref> Brief, A.P.; Dietz, J.; Cohen, R.R.; Pugh, S.D.; Vaslow, J.B. (2000). "Just doing business: Modern racism and obedience to authority as explanations for employment discrimination". Organizational Behavior and Human Decision Processes. 81 (1): 72–97. CiteSeerX 10.1.1.201.4044. doi:10.1006/obhd.1999.2867. PMID 10631069.</ref> <ref>McConahay, J.B. (1986). Modern rasism, ''ambivalence'', and the modern racism scale.</ref> Bəzi alimlər müasir irqçiliyin, qeyri-irqi səbəblərə görə dəyişən ayrıseçkilik quruluşlarına müqavimət ilə birlikdə açıq bir şəkildə stereotiplərin rədd edilməsi ilə xarakterizə edildiyini, fərdin müəyyənləşdirilməsində irqlə əlaqəni inkar edərək sırf fərdi əsasda fürsət hesab edən bir ideologiya hesab edirlər. fürsətlər və digər irqlərə mənsub insanlara qarşı və / və ya qarşısını almaq üçün dolayı mikro təcavüzkar formalar sərgisi. <ref> Pettigrew, T.F. (1989). "The nature of modern racism in the United States". Revue Internationale de Psychologie Sociale. Chicago</ref>
[[Şəkil:Little Rock integration protest.jpg|210px|thumb|right|Little Rock, Arkanzas, 1959-cu ildə məktəb inteqrasiyasına qarşı mitinq]]
=== Şüuraltı tərəflilik ===
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı [[1966]]-cı ildə qəbul edilmiş İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Beynəlxalq Konvensiyada təsbit edilmiş irqi ayrıseçkiliyin tərifindən istifadə edir:
 
... [[insan hüquqları]]nın tanınması, həzz alınması və ya həyata keçirilməsini ləğv etmək və ya zəiflətmək məqsədi və ya təsirinə malik olan irqi, rəng, mənşəyi və ya milli və ya etnik mənşəli hər hansı bir fərqləndirmə, kənarlaşdırma, məhdudlaşdırma və ya üstünlük. ictimai həyatın siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və ya digər sahəsindəki əsas azadlıqlar. (ABŞ-ın İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Beynəlxalq Konvensiyanın 1-ci maddəsinin 1-ci hissəsi) <ref> Text of the Convention Archived July 26, 2011, at the Wayback Machine, International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, 1966</ref>
 
[[2001]]-ci ildə [[Avropa Birliyi]], sosial ayrıseçkiliyin bir çox digər formaları ilə birlikdə irqçiliyi açıq şəkildə qadağan etdi, qanuni qüvvəsi varsa, mütləq Avropa İttifaqı Təşkilatları ilə məhdudlaşdırıla bilər: "Nizamnamənin 21-ci maddəsi irqi, rəngi, etnik və ya sosial mənşəyi, genetik xüsusiyyətləri, dili, dini və ya etiqadı, siyasi və ya hər hansı digər fikri, milli azlığın üzvlüyünə, əmlakına, əlilliyinə, yaşına və cinsiyyətinə görə ayrı-seçkiliyi qadağan edir, həmçinin oriyentasiya və həmçinin milliyyətə görə ayrıseçkiliyi də. "<ref> [1] Archived January 12, 2012, at the Wayback Machine</ref>
[[İkinci Dünya Müharibəsi]]ndən və [[Holokost]]dan sonra irqçi ideologiyalar etik, siyasi və elmi zəmində rədd edildi, irqçilik və irqi ayrıseçkilik dünyada geniş yayıldı.
 
Du Bois, düşündüyümüz o qədər "yarış" deyil, mədəniyyət: "... ortaq bir tarix, ortaq qanunlar və din, bənzər düşüncə vərdişləri və həyatın müəyyən ideallarına birlikdə şüurlu bir şəkildə səy göstərmə." <ref>Du Bois, W.E.B. (1897). "The Conservation of Races". p. 21.</ref> 19-cu əsrin sonlarında millətçilər yeni millətçilik doktrinalarını formalaşdırmaq üçün ilk dəfə "irq", etnik mənsubiyyət və "ən uyğun həyatda qalma" mövzusunda çıxışlara başladılar. Nəticədə irqi insan orqanizminin ən vacib əlamətlərini təmsil etmək üçün gəlmədi, eyni zamanda millətin xarakterini və şəxsiyyətini qətiyyətlə formalaşdırdı.<ref> Marius Turda (2004). The idea of national superiority in Central Europe, 1880–1918. Edwin Mellen Press. ISBN 978-0-7734-6180-2.</ref> Bu görüşə görə, mədəniyyət, irq xüsusiyyətləri ilə tam olaraq təyin olunan etnik qrupların yaratdığı fiziki təzahürdür. Mədəniyyət və irq bir-birinə bağlı və bir-birindən asılı, bəzən hətta milliyyət və ya dil müəyyənləşdirmə nöqtəsinə daxil olma dərəcəsi ilə nəzərə alındı. Yarışın saflığı, asanlıqla müraciət olunan və reklam olunan, məsələn, sarışınlıq kimi səthi xüsusiyyətlərlə əlaqəli olmuşdur. İrqi keyfiyyətlər irqi xüsusiyyətlərin həqiqi coğrafi bölgüsü ilə deyil, millət və dil ilə əlaqəli olmuşdur. ''Nordicizm'' vəziyyətində, "Alman" məzhəbi irq üstünlüyünə bərabər idi.
 
Bəzi millətçi və etnosentrik dəyərlərdən və seçim nailiyyətlərindən qaynaqlanan bu irqi üstünlük anlayışı aşağı və ya murdar hesab olunan digər mədəniyyətlərdən fərqləndirmək üçün inkişaf etmişdir. Mədəniyyətə vurğu bu irqçiliyin müasir əsas tərifinə uyğundur: "[r] acizm" irqlərin "mövcudluğundan irəli gəlmir. Onları sosial bölgü prosesi ilə kateqoriyalara bölür. Hər kəs irqdən asılı olmayaraq, irqçi ola bilər. , mədəni, dini fərqlər. "<ref>National Analytical Study on Racist Violence and Crime, RAXEN Focal Point for Italy – Annamaria Rivera FRA. "Helping to make fundamental rights a reality for everyone in the European Union" (PDF). European Union Agency for Fundamental Rights. Archived from the original (PDF) on December 16, 2008. Retrieved 22 August 2010.</ref>
Bu tərif hələ elmi mübahisəyə məruz qalan irqi bioloji konsepsiyasını açıq şəkildə rədd edir. David C. Rowe'nin dediyi kimi, " irqi anlayış, bəzən başqa bir ada bənzər bir şəkildə olsa da, biologiyada və digər sahələrdə istifadədə qalacaq, çünki elm adamları, eləcə də layiqli insanlar insan müxtəlifliyinə heyran olurlar; bəziləri irqi ilə tutulur. "<ref>Joseph L. Graves (2001). The Emperor's new clothes: biological theories of race at the millennium. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-2847-2.</ref>
 
İrqi xurafat beynəlxalq qanunvericiliyə tabe oldu. Məsələn, 20 noyabr 1963-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilən İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Bəyannamədə irqi, rəng və ya etnik mənşəli səbəblərə görə ayrı-seçkilik edilməsinin yanında açıq-aşkar irqi qərəzə toxunulur (I maddə). <ref> Inter-American Convention against Racism and all forms of Discrimination and Intolerance – Study prepared by the Inter-American Juridical Committee 2002</ref>
== Etnik mənşə və etnik qarşıdurmalar ==
rqçiliyin mənşəyi ilə bağlı mübahisələr çox vaxt bu müddətdə aydınlıq olmamasından əziyyət çəkir. Bir çoxları "irqçilik" ifadəsini ksenofobiya və etnosentrizm kimi daha ümumi hadisələrə istinad etmək üçün istifadə edirlər, baxmayaraq ki, alimlər bu hadisələri irqçilikdən bir ideologiya kimi və ya adi ksenofobiya ilə əlaqəsi olmayan elmi irqçilikdən aydın şəkildə ayırd etməyə çalışırlar. Digərləri irqçiliyin son formalarını daha əvvəl etnik və milli qarşıdurma formaları ilə əlaqələndirirlər. Əksər hallarda, etno-milli qarşıdurma, torpaq və strateji qaynaqlar üzərində qarşıdurmaya borclu görünür. Bəzi hallarda böyük dini imperiyalar arasında (məsələn, Müsəlman Türkləri və Katolik Austro-Macarlar) müharibələrdə döyüşçüləri toplamaq üçün etnik və millətçilik tətbiq edildi.
 
İrq və irqçilik anlayışları etnik münaqişələrdə çox vaxt mərkəzi rol oynayırdı. Tarix boyu bir rəqibin irqi və ya etnik mənşəli anlayışlara əsaslanan "digər" olduğu müəyyənləşdirildiyi zaman (xüsusən "digər" "aşağı" mənası verildiyi zaman), öz-özünə güman edilən "üstün" tərəfin müvafiq əraziyə tətbiq etdiyi vasitələr. , insan söhbətləri və ya maddi sərvətlər daha çox amansız, daha qəddar və mənəvi və ya etik mülahizələr tərəfindən daha az məhdudlaşdırılmışdır. Tarixçi Daniel Riçterin fikrincə, ''Pontiacın'' üsyanı "bütün Doğma xalqların" hindlilər "olduğu, bütün Avroamerikalıların" Ağlar "olduğu və bu tərəflərin hamısının birləşməsi lazım olduğu" fikirinin qarşıdurmasının hər iki tərəfində ortaya çıxdığını gördü. digərini məhv edin ”. <ref>Richter, Facing East from Indian Country, p. 208</ref> Basil Davidson, sənədli Afrikada qeyd edir: Fərqli, lakin bərabərdir, irqçilik, əslində, Amerikada köləliyə əsaslandırma ehtiyacı səbəbiylə 19-cu əsrin sonlarında ortaya çıxdı.
 
Tarixən, irqçilik Transatlantik qul ticarətinin əsas hərəkətverici qüvvəsi idi.<ref> Fredrickson, George M. 1988. The Arrogance of Race: Historical Perspectives on Slavery, Racism, and Social Inequality. Middletown, Conn: Wesleyan University Press</ref> Xüsusilə XIX əsrin və iyirminci əsrin əvvəllərində ABŞ-da və Cənubi Afrikada aparteid altında olan irqi ayrı-ayrılıqda əsas bir qüvvə idi; Qərb dünyasında 19 və 20-ci əsrdə irqçilik xüsusilə yaxşı sənədləşdirilmiş və irqçilik mövzusunda aparılan araşdırmalarda və mübahisələrdə bir istinad nöqtəsidir. <ref> Reilly, Kevin; Kaufman, Stephen; Bodino, Angela (2003). Racism : a global reader. Armonk, NY: M.E. Sharpe. pp. 45–52. ISBN 978-0-7656-1060-7.</ref> İrqçilik erməni soyqırımı və Holokost kimi soyqırımlarda və Amerika, Afrika və Asiyanın Avropa müstəmləkəsi kimi müstəmləkəçilik layihələrində rol oynamışdır. Yerli xalqlar tez-tez irqçi münasibətlərə məruz qalmışlar və olurlar. İrqçilik praktikası və ideologiyaları Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən İnsan Haqları Bəyannaməsində pislənmişdir.<ref>UN General Assembly, Universal Declaration of Human Rights, 10 December 1948, 217 A (III), available at: [2] [accessed 18 July 2012]</ref>
=== Etnik və irqi millətçilik ===
[[Napoleon]] müharibələrindən sonra [[Avropa]], [[1648]] [[Vestfaliya Sülhü]] dövründə dövlətlər arasındakı sərhədlərin müəyyənləşdirildiyi Avropa xəritəsinin yenidən qurulmasına aparan yeni "millətlər məsələsi" ilə qarşı-qarşıya gəldi. Fransız İnqilabçıları tərəfindən levée masse icadı ilə millətçilik ilk görünüşünü ortaya qoydu və bununla da yeni qurulmuş Cümhuriyyəti Avropa monarxiyalarının təmsil etdiyi Ancien Regime nizamına qarşı çıxa bilmək üçün kütləvi çağırış ixtira etdi. Bu, Fransız İnqilab Müharibələrinə ([[1792]]-[[1802]]), sonra Napoleonun fəthlərinə və sonrakı Avropa miqyasında millətlərin, xüsusən də millətlərin anlayışları və həqiqətləri ilə bağlı müzakirələrə səbəb oldu. Vestfaliya müqaviləsi Avropanı müxtəlif imperiyalara və səltənətlərə (məsələn [[Osmanlı İmperatorluğu]], [[Müqəddəs Roma İmperiyası]], [[İsveç İmperiyası]], [[Fransa Krallığı]] və s.) Bölmüşdü və əsrlər boyu şahzadələr arasında müharibələr (Alman dilində ''Kabinettskriege'') olmuşdu.
== Tarixi ==
=== Etnosentrizm və proto-irqçilik ===
Bernard Lyuis yunan filosofu [[Aristotel]]in köləliyi müzakirə edərkən bildirmişdir ki, yunanlar təbiətdən azad olduqları halda, "[[barbar]]lar" (yunanlar olmayanlar) təbiətə kölədirlər, bu onların təbiətində daha həvəsli olmalarıdır. despotik bir hökumətə təslim olun. Aristotel heç bir irqi göstərməsə də, Yunanıstan xaricindəki millətlərdən olan insanların Yunan xalqından daha çox köləlik yükünə meylli olduğunu iddia edir.<ref> Bernard Lewis (1992). Race and slavery in the Middle East: an historical enquiry. Oxford University Press. pp. 54–55. ISBN 978-0-19-505326-5.</ref> Aristotel, ən təbii qulların güclü bədənləri və qul ruhları (hökmranlığa yaramayan, ağılsız), ayrıseçkilik üçün fiziki əsas kimi görünən qullar olması ilə əlaqədar açıqlamalar verərkən, eyni zamanda sağ ruh və cismin belə olmadığını açıqca söyləyir. Həmişə bir araya gələrək, təbii ustalarla müqayisədə qüsursuzluğun və təbii qulların ən böyük təyinedicisinin bədən deyil, ruh olduğunu ifadə etdi. <ref> "Aristotle on Slavery". Oregonstate.edu. Archived from the original on September 6, 2013. Retrieved 2013-11-14.</ref> Bu proto-irqçilik klassik Benjamin İsaak tərəfindən müasir irqçiliyin vacib bir önəmçisi olaraq görülür.
 
Belə proto-irqçiliyə və etnosentrizmə kontekstdə baxılmalıdır, çünki irsi sonsuzluğa əsaslanan müasir irqçilik anlayışı (evgenika və elmi irqçiliyə əsaslanan müasir irqçilik ilə) hələ inkişaf etməmişdir və Aristotelin Barbarların təbii üstünlüyünə inanıb-inanmadığı məlum deyil. Ona görə irq ətraf mühitə və iqlimə (bir çox müasirləri kimi) və ya doğuşa görə yaranmışdır.
İrqçilik iki əsas fərziyyəyə söykənir: fiziki xüsusiyyətlər və mənəvi keyfiyyətlər arasında bir əlaqənin olması; bəşəriyyətin üstün və aşağı hissələrə bölündüyünü. İrqçilik, beləliklə müəyyənləşdirilmiş, müasir bir anlayışdır, çünki XVI əsrə qədər Qərbin həyatında və düşüncəsində irqçi kimi təsvir edilə biləcək bir şey yox idi. Anlaşılmazlığın qarşısını almaq üçün irqçilik və etnosentrizm arasında aydın bir fərq qoyulmalıdır ...Qədim İbranilər, əcdad olmayanların hamısını başqa millətlər kimi xatırladaraq, irqçiliyə deyil, etnosentrizmə meyl edirdilər. ...Beləliklə, bütün qeyri-ellinləri - vəhşi [[İskitlər]]i və ya [[Misir]]liləri sivilizasiya sənətində müəllimi kimi tanıdıqları Yunanlarla - Barbarlar, qəribə və ya xarici olanları ifadə edən termini ilə eyni idi.
Bernard Lyuis Əl-Muqaddasi, Əl-Cahiz, Əl-Məsudi, Əbu Rayhan Biruni, Nasir əd-Din əl Tusi və İbn Qutaybah daxil olmaqla Yaxın Şərq və Şimali Afrika bölgəsi tarixçiləri və coğrafiyaşünaslarını da qeyd etmişdir. Quranda heç bir irqi qərəz olmadığını ifadə etsə də, Lyuis, sonradan ərəblər arasında müxtəlif səbəblərə görə etnosentrik xurafatın inkişaf etdiyini iddia edir: geniş fəthləri və qul ticarəti; Bəzi müsəlman filosofların Zəncə (Bantu <ref> Khalid, Abdallah (1977). The Liberation of Swahili from European Appropriation. East African Literature Bureau. p. 38. Retrieved 10 June 2014.</ref>) və Türk xalqlarına yönəltdikləri Aristoteliya fikirlərinin təsiri; və Yəhudi-Xristian fikirlərinin bəşərlər arasında bölünmələrə təsiri. <ref> El Hamel, Chouki (2002). "'Race', slavery and Islam in Maghribi Mediterranean thought: the question of the Haratin in Morocco". The Journal of North African Studies. 7 (3): 29–52 [39–40]. doi:10.1080/13629380208718472. Neither in the Qur'an nor in the Hadith is there any indication of racial difference among humankind. But as a consequence of the Arab conquests, a mutual assimilation between Islam and the cultural and the scriptural traditions of Christian and Jewish populations occurred. Racial distinctions between humankind with reference to the sons of Noah is found in the Babylonian Talmud, a collection of rabbinic writings which dates back to the sixth century.</ref> Afro-ərəb müəllifi Əl-Cahiz, özü də Zənc babası olan, "Qaraların Ağlara üstünlüyü" adlı bir kitab yazdı <ref>Yosef Ben-Jochannan (1991). African origins of the major "Western religions". Black Classic Press. p. 231. ISBN 978-0-933121-29-4.</ref> və "Zəncanda" fəslində Zəncinin ekoloji determinizm baxımından qara olduğunu izah etdi. esseləri. <ref>"Medieval Sourcebook: Abû Ûthmân al-Jâhiz: From The Essays, c. 860 CE". Medieval Sourcebook. July 1998. Retrieved 2008-12-07.</ref> 14-cü əsrdə xeyli sayda qul kölgə alt Sahara Afrikadan gəldi; Lyuis bunun Misir tarixçisi Əl-Əbşibinin (1388–1446) yazdığına görə “[i] t deyilir ki, [qara] kölə oturanda zina edir, ac olduğu zaman oğurlayır” yazırdı.<ref> Lewis, Bernard (2002). Race and Slavery in the Middle East. Oxford University Press. p. 93. ISBN 978-0-19-505326-5.</ref> Lyuisə görə, 14 əsr Tunis alimi İbn Xaldun da yazmışdır:
... [Qara Qərbi Afrikanın tanınmış xalqları] xaricində cənubda lazımi mənada mədəniyyət yoxdur. Rasional varlıqlardan daha çox lal heyvanlara daha yaxın insanlar var. Tikan və mağaralarda yaşayırlar, otlar və hazırlıqsız taxıl yeyirlər. Tez-tez bir-birlərini yeyirlər. Bunlar insan sayıla bilməz. Buna görə də, Negro xalqları, bir qayda olaraq, köləliyə tabe olurlar, çünki (Negroes) az insan (əslində) insan deyil və dediyimiz kimi lal heyvanların xüsusiyyətlərinə tamamilə bənzər xüsusiyyətlərə malikdir.
Ancaq Wesleyan Universitetinin professoru Abdelmajid Hannoumun fikrincə, 18-19-cu əsrlərə qədər bu cür münasibətlər yayılmamışdı. O, ərəb mətnlərinin bəzi hesablarının, məsələn İbn Xaldunun, Fransız şərqşünaslarının 19-cu əsrdə irqçi və müstəmləkəçi baxışlarını orta əsr ərəb yazılarının tərcümələrində proqnozlaşdırmaları olduğunu bildirdi. <ref>Hannoum, Abdelmajid (1 January 2003). "Translation and the Colonial Imaginary: Ibn Khaldûn Orientalist". History and Theory. 42 (1): 61–81. doi:10.1111/1468-2303.00230. JSTOR 3590803.</ref> James E. Lindsay da bir ərəb kimliyi anlayışının müasir dövrümüzə qədər mövcud olmadığını iddia edir. <ref> Lindsay, James E. (2005), Daily Life in the Medieval Islamic World, Greenwood Publishing Group, pp. 12–15, ISBN 978-0-313-32270-9</ref>
=== ''Limpieza de sangre'' ===
Üməyyad Xilafətinin [[İspaniya]]nı fəth etməsi ilə müsəlman ərəblər və Berberlər əvvəlki ''Visigothic'' hökmdarlarını devirdilər və Əl-Andalus yaratdılar.<ref>Collins, Roger (1995). The Arab Conquest of Spain: 710 - 797. Wiley. ISBN 9780631194057.</ref> yəhudi mədəniyyətinin Qızıl dövrünə töhfə verən və altı əsr davam etmişdir. <ref> Sephardim. Jewish Virtual Library. Last accessed 27 December 2011.</ref> Bu, əsrlər boyu davam edən Reconquista tərəfindən izlənildi, Katolik monarxları Ferdinand V və İzabella I. altında xitam verildi. Katolik İspanları miras qaldıqdan sonra qan doktrinasının Təmizliyini formalaşdırdılar. Tarixdə bu dövrdə, aristokratik "mavi qan" anlayışı Qərbə çevrilmiş Yeni xristianların yuxarıya doğru hərəkətliliyini önə çəkmək üçün irqləşdirilmiş, dini və feodal kontekstində meydana gəlmişdir. Robert Lacey izah edir:
Dünyaya bir aristokratın qanının qırmızı deyil, mavi olması anlamını verən ispanlar idi. İspan zadəganları 9-cu əsrdə klassik hərbi tərzdə forma almağa başladılar, torpaqları at üzərində döyüşçülər kimi tutdular.Bu prosesi beş yüz ildən çox müddət ərzində yarımadanın Moorish işğalçılarından yarımadaya geri çevirdilər və bir zadəgan bir adam qılınc qolunu qaldıraraq solğun dərisinin altındakı mavi qanlı damarların süzgəcini nümayiş etdirdi. doğuşu qaranlıq dərili düşmən tərəfindən çirklənməmişdi.''Sangre azul'', mavi qan, ağ bir insan olmaq üçün bir [[evfemizm]] idi. Tarix boyu aristokratiyanın təmizlənmiş izləri irqçiliyin daha az təmizlənmiş sporunu keçirdiyini İspaniyanın xüsusi bir xatırlatması idi.<ref>Robert Lacey, Aristocrats. Little, Brown and Company, 1983, p. 67</ref>
Ərəb Moorlarının və Sefardik Yəhudilərin əksəriyyətinin İber yarımadasından qovulmasından sonra, qalan yəhudilər və müsəlmanlar bəzilərində "köhnə xristianlar" tərəfindən ayrı-seçkilik edilən "Yeni xristianlar" olaraq, Roma Katolikliyinə keçmək məcburiyyətində qaldılar. şəhərlər (Toledo da daxil olmaqla), kilsənin və Dövlətin qınanmasına baxmayaraq, hər ikisi yeni sürüləri məmnuniyyətlə qarşılamışdı. İnkvizisiya Dominikan Sifarişinin üzvləri tərəfindən hələ də gizli şəkildə yəhudilik və islam dininə müraciət edənləri yığışdırmaq üçün həyata keçirilmişdir. Limpieza de sangre ostracized yalançı xristianların sistemi və ideologiyası onu xəyanətdən qorumaq üçün cəmiyyətdən döndərdi. <ref>Sicroff, Albert A. Los estatutos de Limpieza de Sangre. p. 121.</ref> Bu cür qanunvericiliyin qalıqları 19-cu əsrdə hərbi kontekstlərdə davam etmişdir.<ref>Colección Legislativa de España (1870), p. 364</ref>
Portuqaliyada Yeni və Köhnə Xristian arasındakı hüquqi fərq yalnız irqçi ayrıseçkilik tətbiq edildikdən təxminən üç əsr sonra 1772-ci ildə Pombal'ın Marquis tərəfindən verilən qanuni bir qərarla sona çatdı. Limpieza de sangre qanunvericiliyi, Amerikanın müstəmləkəsi dövründə də geniş yayılmışdı, bu da koloniyalarda xalqların və sosial təbəqələrin irqi və feodal ayrılmasına səbəb olmuşdur. Bununla yanaşı, yeni koloniyaların təcrübəli insanlara ehtiyacı olduğu üçün praktikada çox vaxt rədd edildi. <ref> Avrum Ehrlich, Mark (2009). Encyclopedia of the Jewish diaspora: origins, experiences, and culture. ABC-CLIO. p. 689. ISBN 978-1-85109-873-6.</ref>
İntibah dövrünün sonunda, Valladolid mübahisəsi (1550-1551), "Yeni dünya" nın yerli sakinləri ilə Chinapas'ın Dominikan rəfiqəsi və yepiskopu ''Bartolomé de Las Casas'''ı başqa bir Dominikan və Humanist filosof Juan'a bağladı. Ginés de Sepúlveda. Sonuncu, hinduların günahsız insanları qurban vermə, cansızlıq və digər bu kimi "təbiətə qarşı cinayətlər" tətbiq etdiklərini iddia etdi; bunlar qəbuledilməz idi və müharibə də daxil olmaqla hər hansı bir vasitə ilə dayandırılmalı idi. Əksinə, Bartolomé de Las Casas, Amerindianların təbii qaydada azad insanlar olduğunu və katolik ilahiyyatına görə digərləri ilə eyni rəftara layiq olduqlarını iddia etdi. Bu, sonrakı əsrlərdə ortaya çıxacaq və yerli əhalini qoruyan qanunvericiliklə nəticələnən irqçilik, köləlik, din və Avropa əxlaqına dair çoxsaylı mübahisələrdən biri idi.<ref> Bonar Ludwig Hernandez (2001). "The Las Casas-Sepúlveda Controversy: 1550–1551" (PDF). Ex Post Facto. 10: 95–104. Archived from the original (PDF) on 21 April 2015.</ref> Seviliyadan olan pulsuz bir qara ev qulluqçusu Luisa de Abrego ilə 1565-ci ildə Sankt-Avqustində (İspan Florida) ağ seqovian fəthi olan Miguel Rodríguez arasındakı evlilik, Amerika Birləşmiş Ştatlarının hər yerində ilk tanınmış və qeydə alınan xristian nikahıdır.<ref> J. Michael Francis, PhD, Luisa de Abrego: Marriage, Bigamy, and the Spanish Inquisition, laflorida.org</ref>
Antisemitizm [[xristianlıq]] və doğma [[Misir]] və ya Yunan dinləri ilə əlaqəli uzun bir tarixə sahib olsa da<ref>Flannery, Edward (2004-11-02). The Anguish of the Jews: Twenty-Three Centuries of Antisemitism (2nd ed.). New York: Paulist Press. ISBN 978-0-8091-4324-5.</ref> (anti-iudaizm), irqçilik özü də bəzən müasir bir fenomen kimi təsvir olunur. Fransız filosofu və tarixçisi Mişel Fuakonun fikrincə, irqçiliyin ilk tərifi "Mübarizə diskursu" olaraq ortaya çıxdı və Foucault'un suverenliyin fəlsəfi və hüquqi diskursuna qarşı çıxan tarixi və siyasi bir diskurs. .<ref> Michel Foucault, Society Must Be Defended (1976–77)</ref> Digər tərəfdən, məs. [[Çin]]in "sarı irqi" olaraq özünü tanıması belə Avropa irqi anlayışlarına uyğundur.<ref> "Race and Racism in Asia – Race And Racism in China". science.jrank.org. Retrieved 2016-08-01. Chinese descriptions of themselves as a "yellow" race predated European use of such terms.</ref>
 
Istifadə edilən irqi nəzəriyyələrə misal olaraq, Afrikanın Avropa araşdırması zamanı Həmitik etno-linqvistik qrupun yaradılması daxildir. Bundan sonra Karl Fridrix Lepsius ([[1810]]-[[1877]]) tərəfindən qeyri-semit Afro-Asiya dilləri ilə məhdudlaşdırıldı.<ref>Merriam Webster (editor), Merriam-Webster's Collegiate Dictionary, 10 Rev Ed edition, (Merriam-Webster: 1998), p. 563</ref>
Hamite termini, əsasən Efiopiyalılar, Eritreans, Somalilər, Berberlər və qədim Misirlilərdən ibarət olan Şimali Afrikadakı müxtəlif populyasiyalara tətbiq edildi. Həmitlər, ehtimal ki, ya Ərəbistanda, ya da Asiyada bu bölgələrin xalqları ilə mədəni, fiziki və dil oxşarlığı əsasında yaranmış Qafqazoid xalqları kimi qəbul edildi.<ref> Ronald James Harrison, Africa and the Islands, (Wiley: 1965), p. 58</ref> <ref> Dorothy Dodge, African Politics in Perspective, (Van Nostrand: 1966), p. 11</ref> <ref>Michael Senior, Tropical Lands: a human geography, (Longman: 1979), p. 59</ref> Avropalılar Həmitləri Sub-Sahara Afrikalılardan daha çox mədəniyyətli və özlərinə və semit xalqlarına daha yaxın hesab etdilər.<ref>A.H.M. Jones, Elizabeth Monroe, History of Abyssinia, (Kessinger Publishing: 2003), p. 25</ref> 20-ci əsrin ilk üçdə ikisində Hamitic irqi əslində Hind-Avropa, Semit və Aralıq dənizləri ilə yanaşı Qafqaz irqinin qollarından biri hesab olunurdu.
Bununla birlikdə, Həmit xalqlarının özləri əksər hallarda hökmdarlar kimi uğursuz olduqlarını hesab etdilər, bu da adətən Negroes ilə qarışmaq kimi qəbul edildi. 20-ci əsrin ortalarında Alman alimi Carl Meinhof (1857-1944) Bantu irqinin Hamitic və Negro irqlərinin birləşməsi nəticəsində meydana gəldiyini iddia etdi. Hottentots (Nama və ya Khoi) Hamitic və Bushmen (San) irqlərinin birləşməsi nəticəsində meydana gəldi və hər ikisi də hazırda Xoisan xalqları adlandırılır.
ABŞ-da 19-cu əsrin əvvəllərində Amerikalı Kolonizasiya Cəmiyyəti qara amerikalıların Afrikada daha böyük azadlıq və bərabərliyə qaytarılması təklifləri üçün əsas vasitə kimi quruldu.<ref> "Background on conflict in Liberia". Fcnl.org. 2003-07-30. Archived from the original on January 8, 2011. Retrieved 2011-01-26.</ref> Kolonizasiya səyləri, qurucusu Henry Clay ilə motivlərin qarışığından qaynaqlandığını ifadə edərək "rənglərindən qaynaqlanan qərarsız qərəz, onlar bu ölkənin sərbəst ağları ilə heç vaxt birləşə bilməzlər.Buna görə hörmət etdikləri kimi və ölkə əhalisinin qalıqlarını da qurutmaq istəndi " "<ref>Maggie Montesinos Sale (1997). The Slumbering Volcano: American Slave Ship Revolts and the Production of Rebellious Masculinity. p. 264. Duke University Press, 1997</ref> İrqçilik XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Yeni Dünyaya yayıldı. 19-cu əsrin sonlarında İndianada başlayan Whitecapping, qısa müddətdə bütün Şimali Amerikaya yayıldı və bir çox afrika işçisinin işlədikləri torpaqlardan qaçmalarına səbəb oldu. ABŞ-da 1860-cı illərdə seçki kampaniyaları zamanı irqçi plakatlardan istifadə olunurdu. Bu irqçi plakatlardan birində (yuxarıya bax) bir ağ adam sahəsini şumlayır, digəri isə odun doğrayır kimi ön planda oturan bir adam təsvir olunur. Müşayiət olunan etiketlər bunlardır: "Üzünüzün tərində çörəyinizi yeyəcəksiniz" və "Ağ kişi uşaqlarını qorumaq və vergilərini ödəmək üçün çalışmalıdır." Qaradərili, "mənfəət verdikləri müddətdə işləməyimdən nə istifadə edir" deyə təəccüblənir. Bir buludun üstündəki "Freedman Bürosu! Azadlığın Neqativ Qiymətləndirməsi!" Büro, ABŞ kapitoluna bənzər böyük bir qübbəli bina şəklində təsvir edilmiş və "Azadlıq və İş yoxdur" yazılmışdır. Onun sütunları və divarları etiketlidir, "Şirniyyat", "Rum, Cin, Viski", "Şəkər gavalı", "Dözümsüzlük", "Ağ Qadınlar", "Apatiya", "Ağ Şəkər", "Boşluq" və s.
[[Şəkil:WannseeList.jpg|200px|thumb|right|Eichmann'ın Nazirlər hökumətinin müxtəlif səviyyələrinin Yekun Həllində əməkdaşlığını təmin etmək üçün edilən Wannsee Konfransı üçün hazırlanan Avropadakı Yəhudi əhalisinin siyahısı]]
 
Nasistlər tərəfindən təsəvvür edilən irqi ideologiya, insanları təmiz Aryan miqyasında qeyri-Aryan səviyyəsinə qaldırdı, sonuncusu subhuman kimi qiymətləndirildi. Təmiz Aryanın miqyasında Almanlar və Holland, Skandinaviyalılar və İngilislər də daxil olmaqla digər Alman xalqları, bəzi şimal İtalyanlar və Fransızlar kimi Alman xalqlarına uyğun bir qarışığı olduğu deyilən digər xalqlar idi.<ref>Davies, Norman (2006). Europe at War 1939–1945: No Simple Victory. Macmillan Pubs (pp. 167, 4).</ref> Nasist siyasəti Romani xalqını, rəngli insanları və slavyanları (əsasən polyaklar, serblər, ruslar, belaruslar, ukraynalılar və çexlər) aşağı olmayan aryanlı subhumans olaraq qeyd etdi.<ref>Operation Barbarossa: Ideology and Ethics against Human Dignity, by André Mineau, (Rodopi, 2004) p. 180</ref> <ref>Operation Barbarossa: Ideology and Ethics against Human Dignity, by André Mineau, (Rodopi, 2004) p. 180</ref> Yəhudilər iyerarxiyanın alt hissəsində idilər, qeyri-insani və buna görə də həyat üçün layiq deyildilər. <ref>Historical Dictionary of the Holocaust, p. 175 Jack R. Fischel. 2010. The policy of Lebensraum was also the product of Nazi racial ideology, which held that the Slavic peoples of the east were inferior to the Aryan race.</ref> <ref>Hitler's Home Front: Wurttemberg Under the Nazis, Jill Stephenson p. 135, Other non-'Aryans' included Slavs, Blacks and Roma</ref> <ref> Race Relations Within Western Expansion, p. 98 Alan J. Levine. 1996. Preposterously, Central European Aryan theorists, and later the Nazis, would insist that the Slavic-speaking peoples were not really Aryans</ref> <ref>The Politics of Fertility in Twentieth-Century Berlin, p. 118 Annette F. Timm. 2010. The Nazis' singleminded desire to "purify" the German race through the elimination of non-Aryans (particularly Jews, Gypsies, and Slavs)</ref> <ref> Curta 2001, p. 9, 26–30</ref> <ref>Jerry Bergman, "Eugenics and the Development of Nazi Race Policy", Perspectives on Science and Christian Faith PSCF 44 (June 1992):109–24</ref> Nasist irqi ideologiyasına görə Holokostda təxminən altı milyon yəhudi öldürüldü. 2.5 milyon etnik polyak, 0,5 milyon etnik serb və 0.22-0.5 milyon Romani rejim və tərəfdarları tərəfindən öldürüldü. <ref> "Holocaust Encyclopedia – Genocide of European Roma (Gypsies), 1939–1945". United States Holocaust Memorial Museum (USHMM). Retrieved 9 August 2011.</ref>
 
Nasistlər əksər slavyanları Aryan Untermenschen deyildilər. Nasist Partiyasının baş irqi nəzəriyyəçisi Alfred Rosenberg, Klansman Lothrop Stoddardın 1922-ci ildə çıxan "Sivilizasiyaya qarşı üsyan: Adamın altındakı qorxu." Kitabından termini qəbul etdi. <ref> Pauwels, Jacques R. The Great Class War 1914–1918. Formac Publishing Company Limited. p. 88.</ref> Nasist Almaniyası ilə əməkdaşlıq edən slavyanlar, bolqarlar və xorvatlar kimi digər slavyanlardan etnik cəhətdən üstün hesab olunurdu, əsasən Alman qanına qarışan bu millətlər haqqında yalançı elmi nəzəriyyələrə görə.<ref>Gumkowski, Janusz; Leszczynski, Kazimierz; Robert, Edward (translator) (1961). Hitler's Plans for Eastern Europe. Poland Under Nazi Occupation (First ed.). Polonia Pub. House. p. 219. OCLC 750570006. Archived from the original (Paperback) on 2011-04-09. Retrieved March 12, 2014.</ref> Gizli planda Generalplan Ost ("Master Plan Şərq") Nasistlər almanlar üçün "yaşayış sahəsi" təmin etmək üçün əksər slavyan xalqlarını qovmaq, əsarət altına almaq və ya məhv etmək qərarına gəldilər, lakin [[II Dünya Müharibəsi]] əsnasında Nasistlərin Slavlara qarşı siyasəti insan gücləri çatışmazlığı səbəbindən dəyişdi. Waffen-SS-də məhdud slavyan iştirakını zəruri etdi. <ref>Norman Davies. Europe at War 1939–1945: No Simple Victory. pp. 167, 209.</ref> Slavyanlara, xüsusən də polyaklara qarşı əhəmiyyətli müharibə cinayətləri törədildi və Sovet Qüvvələri, Amerika və İngilis həmkarlarından fərqli olaraq, qəsdən etinasızlıq və pis rəftar səbəbi ilə ölüm nisbətlərini daha yüksək göstərdilər. 1941-ci ilin iyunundan 1942-ci ilin yanvar ayınadək faşistlər "subhuman" olaraq gördükləri təxminən 2,8 milyon Qırmızı Ordu qüvvələrini öldürdülər. <ref> Daniel Goldhagen, Hitler's Willing Executioners (p. 290) – "2.8 million young, healthy Soviet POWs" killed by the Germans, "mainly by starvation ... in less than eight months" of 1941–42, before "the decimation of Soviet POWs ... was stopped" and the Germans "began to use them as laborers".</ref>
[[1930]]-cu illərdə Nasist Almaniyası ilə əlaqələrin kəskinləşməsi zamanı Ante Pavelić və Ustaše və Xorvat milləti haqqında düşüncələri irq yönümlü olmağa başladı<ref> Yeomans, Rory (2015). The Utopia of Terror: Life and Death in Wartime Croatia. Boydell & Brewer. ISBN 9781580465458.</ref> Milli və irqi şəxsiyyətə aid Ustae görünüşü, serblərin nəzərdən kənar bir irq kimi nəzəriyyəsi, 19-cu əsrin sonu - 20-ci əsrin əvvəllərindən Xorvat millətçiləri və ziyalıları tərəfindən təsirlənmişdi. <ref> Yeomans, Rory (2012). Visions of Annihilation: The Ustasha Regime and the Cultural Politics of Fascism, 1941–1945. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. p. 7. ISBN 9780822977933.</ref> <ref>Bartulin, Nevenko (2013). The Racial Idea in the Independent State of Croatia: Origins and Theory. BRILL. p. 124. ISBN 9789004262829.</ref> <ref>Kenrick, Donald (2006). The Final Chapter. University of Hertfordshire Press. p. 92. ISBN 9781902806495.</ref> Serblər Xorvatiya Müstəqil Dövlətində (NDH) irqi qanunların və cinayətlərin əsas hədəfləri idi; Yəhudilər və Roma da hədəf alındı. <ref> Bloxham, Donald; Gerwarth, Robert (2011). Political Violence in Twentieth-Century Europe. Cambridge University Press. p. 111. ISBN 9781139501293.</ref> Ustaşe serbləri vətəndaşlıqlarına, dolanışıqlarına və mallarına sahib olmaq üçün qanunlar təqdim etdi. <ref>Levy, Michele Frucht (2009). ""The Last Bullet for the Last Serb": The Ustaša Genocide against Serbs: 1941–1945". Nationalities Papers. 37 (6): 807–837. doi:10.1080/00905990903239174.</ref> NDH-dəki soyqırım zamanı serblər II Dünya Müharibəsi illərində Avropada ən yüksək itki nisbətləri arasında yaşayırdılar və NDH 20-ci əsrdə ən ölümcül rejimlərdən biri idi.<ref>Dulić, Tomislav (2006). "Mass killing in the Independent State of Croatia, 1941–1945: a case for comparative research". Journal of Genocide Research. 8: 255–281. doi:10.1111/nana.12433.</ref> <ref> Charny, Israel (1999). Encyclopedia of Genocide: A-H. ABC-CLIO. pp. 18–23. ISBN 9780874369281.</ref>
 
Amerikanın institusional irqçiliyinə Alman tərifləri [[1930]]-cu illərin əvvəllərində davamlı idi və nasist vəkillər Amerikalı modellərin istifadəsinin tərəfdarı idilər. Irqə əsaslanan ABŞ vətəndaşlıq qanunları və antisensizləşmə əleyhinə qanunlar (irqi qarışdırılmamış) Nazinin iki əsas Nürnberq irqi qanunlarına - Vətəndaşlıq Qanunu və Qan Qanununa birbaşa ilham verdi. [[Hitler]]in [[1925]]-ci il tarixli xatirəsi Mein Kampf Amerikanın "rəngli" rəftarına heyranlıqla dolu idi.<ref> "American laws against 'coloreds' influenced Nazi racial planners". Times of Israel. Retrieved September 23, 2017</ref> Nasistlərin şərqə doğru genişlənməsi Amerikanın qərb tərəfindəki müstəmləkə genişlənməsini və yerli Amerikalılara istiqamətli hərəkətləri ilə müşayiət edildi. Westermann, Edward. B. (2016). Hitler's Ostkrieg and the Indian Wars: Comparing Genocide and Conquest. University of Oklahoma Press. p. 3.</ref> 1928-ci ildə Hitler amerikalıları "milyonlarla Redskins'i bir neçə yüz minə endirərək indi təvazökar bir qalığı bir qəfəsdə müşahidə altında saxladığını" təriflədi. <ref>Whitman, James Q. (2017). Hitler's American Model: The United States and the Making of Nazi Race Law. Princeton University Press. p. 47.</ref> Nasist Almaniyasının şərqə doğru genişlənməsi ilə əlaqədar olaraq, [[1941]]-ci ildə Hitler, "Bizim Missisipi (Tomas Ceffersonun bütün Hindistanlıların qovulmasını istədiyi xətt) Volqa olmalıdır.
[[ABŞ]]-da vətəndaş hüquqları hərəkatına qədər ağ üstünlük hakim idi. <ref>Fredrickson, George (1981). White Supremacy. Oxford Oxfordshire: Oxford University Press. p. 162. ISBN 978-0-19-503042-6.</ref> 1965-ci ildən əvvəl ABŞ-ın immiqrasiya qanunlarına dair sosioloq Stephen Klineberg qanunu açıq şəkildə "Şimali Avropalıların ağ irqdən üstün bir növ olduğunu" bəyan etdi.Əks anti-Asiya irqçiliyi ABŞ siyasətinə və mədəniyyətinə erkən qoyuldu. 20-ci əsrdə, hindular da antikolonializmə görə irqləşmişdilər, ABŞ rəsmiləri ilə birlikdə xaricdə Qərbin imperial genişlənməsinə təkan verərək "Hindu" təhlükəsi olaraq atdılar. <ref>Seema Sohi (2014). Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America. Oxford University Press. p. 8. ISBN 978-0-19-937625-4. During the early decades of the twentieth century, US Immigration, Justice, and State Department officials cast Indian anticolonialists as a "Hindu" menace</ref> 1790-cı il tarixli naturalizasiya qanunu ABŞ vətəndaşlığını yalnız ağlar üçün məhdudlaşdırdı və 1923-cü ildə Birləşmiş Ştatlar Bhagat Singh Thind-ə qarşı Ali Məhkəmə, yüksək kasta hindularının "ağ insanlar" olmadığını və buna görə də vətəndaşlıqdan çıxarılan vətəndaşlıq üçün uyğun olmadığını qərara aldı.<ref>Zhao, X. & Park, E.J.W. (2013). Asian Americans: An Encyclopedia of Social, Cultural, Economic, and Political History. Greenwood. p. 1142. ISBN 978-1-59884-239-5</ref> <ref>Schultz, Jeffrey D. (2002). Encyclopedia of Minorities in American Politics: African Americans and Asian Americans. p. 284.</ref>1946-cı il Luce-Celler Qanunundan sonra, ildə 100 hindudan ibarət kvota ABŞ-a köçə bilər və vətəndaş ola bilər. <ref> "Roots in the Sand – the Archives". PBS. Retrieved 2016-12-06.</ref> 1965-ci il İmmiqrasiya və Milliyyət Qanunu, ənənəvi Şimali Avropa və Alman qruplarından başqa immiqrantların ABŞ-a girişini kəskin şəkildə açdı və nəticədə ABŞ-dakı demoqrafik qarışı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi.
1949-cu ildə Hindistanla Zulus arasında Durban şəhərində ciddi irqi iğtişaşlar baş verdi.<ref>Current race riots like 1949 anti-Indian riots: South African minister. Thaindian News. May 25, 2008.</ref> 1962-ci ildə Ne Win'ın Birmada hakimiyyətə gəlməsi və "sakin əcnəbilər" in amansız təqibləri 300.000-ə yaxın birma hindularının sürgün edilməsinə səbəb oldu.<ref> Martin Smith (1991). Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity. London; New Jersey: Zed Books. pp. 43–44, 56–57, 98, 176.</ref> Bir neçə il sonra, [[1964]]-cü ildə irqi ayrıseçkilikdən və özəl müəssisələrin topdansatış milliləşdirilməsindən qaçmaq üçün köç etdilər.<ref> Burma: Asians v. Asians. Time. 17 July 1964</ref> 12 yanvar 1964-cü il Zanzibar inqilabı yerli ərəb sülaləsinə son qoydu. <ref>Conley, Robert (13 January 1964). "African Revolt Overturns Arab Regime in Zanzibar". The New York Times. Retrieved 16 November 2008.</ref> Zanzibardakı minlərlə ərəb və hindular iğtişaşlarda qətliam edildi, daha minlərlə adam tutuldu və ya adadan qaçdı.<ref> Plekhanov, Sergey (2004). A Reformer on the Throne: Sultan Qaboos Bin Said Al Said. Trident Press. p. 91. ISBN 978-1-900724-70-8.</ref> 1972-ci ilin avqustunda Uganda prezidenti İdi Amin asiyalılar və avropalılara məxsus mülkiyyətin müsadirə edilməsinə başladı. <ref>Citizen and Subject: Contemporary Africa And The Legacy Of Late Colonialism: Contemporary Africa And The Legacy Of Late Colonialism, p.12, Meike de Goede, CRC Press, 2017</ref> <ref>Where In the World Should I Invest: An Insider's Guide to Making Money Around the Globe, p.156, John Wiley & Sons</ref> Elə həmin il Amin Uqanda Asiyalılarını etnik cəhətdən təmizlədi və ölkəni tərk etmək üçün 90 gün verdi. <ref>1972: Asians given 90 days to leave Uganda. BBC</ref> İkinci Dünya Müharibəsindən qısa müddət sonra Cənubi Afrika Milli Partiyası Cənubi Afrikadakı hökuməti nəzarətə götürdü. 1948 və 1994-cü illər arasında aparteid rejimi baş verdi. Bu rejim öz ideologiyasını ağ və qeyri-ağların irqi ayrılmasına, o cümlədən qeyri-ağların bərabərsiz hüquqlarına əsaslanmışdı. Aparteidlə mübarizədə bir neçə etiraz və zorakılıq meydana gəldi, bunlardan ən məşhuru 1960-cı ildə Sharpeville qırğını, 1976-cı ildə Soweto üsyanı, 1983-cü ildə kilsə küçəsini bombalamaq və 1989-cu ildə Keyptaundakı sülh yürüşü. <ref> "The birth and death of apartheid". BBC News. June 17, 2002.</ref>
=== Müasir ===
[[Konqo Vətəndaş Müharibəsi]] ([[1998]]-[[2003]]) dövründə Piqmi(''pygmy'') insanları oyun heyvanları kimi ovlandı və yeyildi. Müharibədəki hər iki tərəf onları "''subhuman''" (aşağı səviyyəli insan) olaraq qəbul etdi və bəziləri bədənlərinin sehrli güclər verə biləcəyini söylədi. [[BMT]]-nin insan haqları fəalları 2003-cü ildə üsyançıların cannibalizm aktları etdiklərini bildirdi. Mbuti Piqmesin nümayəndəsi Sinafasi Makelo, BMT Təhlükəsizlik Şurasından cannibalizmi həm insanlığa qarşı cinayət, həm də soyqırımı aktı olaraq tanımağını istədi.<ref>"DR Congo Pygmies appeal to UN". BBC News. 2003-05-23. Retrieved 2010-05-23.</ref> [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]]nın İrqi ayrıseçkiliyin aradan qaldırılması üzrə komitəsinin açıqladığı hesabatda Botsvananın 'Bushmen'i irqçi kimi qəbul etməsi pislənir.<ref> UN Condems [sic] Botswana's Racism. Survival International. August 31, 2002.</ref> 2008-ci ildə 15 millətdən ibarət olan Cənubi Afrika İnkişaf Cəmiyyəti (SADC) Zimbabve prezidenti Robert Muqabeni ağ insanlara qarşı irqçi münasibətdə günahlandırdı.<ref>"Stop your racist land grab, tribunal tells Robert Mugabe". The Times. March 5, 2009</ref> <ref>Freeman, Colin (26 June 2011). "The end of an era for Zimbabwe's last white farmers?". Telegraph.co.uk.</ref>
 
[[Çin]]in Nanjing şəhərində afrikalı tələbələrə qarşı kütləvi nümayişlər və iğtişaşlar [[1988]]-ci ilin dekabrından [[1989]]-cu ilin yanvarına qədər davam etdi.<ref> Black Africa Leaves China In Quandary. The New York Times. December 30, 1988.</ref> Mərkəzi Pekindəki bar sahibləri polis tərəfindən [[2008]]-ci il Yay Olimpiya Oyunları zamanı "qara insanlara və ya monqollara xidmət etməməyə" məcbur edildi, çünki polis bu etnik qrupları qanunsuz fahişəlik və narkotik ticarəti ilə əlaqələndirdi.<ref> Fears of a 'no-fun' Olympics in Beijing. The Age. July 19, 2008. Archived March 16, 2014, at the Wayback Machine</ref>Noyabr [[2009]]-cu ildə İngilis ''The Guardian'' qəzeti, qarışıq çinli və afrika övladı olan Lou Jing'in Çindəki ən məşhur istedad şousu yarışmasında iştirakçı olaraq ortaya çıxdığını və dərisinin rənginə görə gərgin mübahisə mövzusuna çevrildiyini bildirdi.<ref>Stephen Vines (2009-11-01). "China's black pop idol exposes her nation's racism". The Guardian. London. Retrieved 2009-11-03.</ref> Mediada diqqət Çindəki irqçilik və irqi qərəz barədə ciddi mübahisələrə səbəb oldu.<ref> "TV talent show exposes China's race issue". CNN. 2009-12-22. Retrieved 2010-05-11.</ref>
[[1980]]-ci illərin sonlarında 70.000 qara afrikalı Mavritaniya Mavritaniyadan qovuldu.<ref> "Mauritania: Fair elections haunted by racial imbalance". IRIN Africa. 5 March 2007.</ref>Sudanda vətəndaş müharibəsində qara afrikalı əsirlər tez-tez qul olurdu, qadın məhbuslar da tez-tez cinsi istismara məruz qalırdılar. Darfur münaqişəsi bəziləri tərəfindən irqi bir məsələ olaraq izah edildi.<ref> Arab militia use 'rape camps' for ethnic cleansing of Sudan. Telegraph. May 30, 2004.</ref> <ref> Racism at root of Sudan's Darfur crisis. Csmonitor.com. July 14, 2004.</ref>2006-cı ilin oktyabrında Niger, Nigerin şərqindəki Diffa bölgəsində yaşayan təqribən 150.000 ərəbi<ref> "Reuters AlertNet – Niger's Arabs say expulsions will fuel race hate". Alertnet.org. 2006-10-25. Archived from the original on 10 November 200</ref> Çad'a sürgün edəcəyini açıqladı.<ref> "Africa | Niger starts mass Arab expulsions". BBC News. 2006-10-26. Retrieved 2010-05-23.</ref>Hökumət ərəbləri deportasiyaya hazırlaşarkən, iki qız öldü, hökumət qüvvələrindən qaçdıqdan sonra öldü, üç qadın isə boşanma hallarına uğradı.<ref> United Nations High Commissioner for Refugees (2007-07-11). "Refworld – The Leader in Refugee Decision Support". UNHCR. Retrieved 2010-05-23.</ref>
[[1998]]-ci ilin May Cakarta iğtişaşları bir çox Çinli [[İndoneziya]]nı hədəf aldı.<ref>"Analysis | Indonesia: Why ethnic Chinese are afraid". BBC News. 1998-02-12. Retrieved 2010-05-23.</ref> [[Çin]] əleyhinə qanunlar [[1998]]-ci ilə qədər İndoneziya konstitusiyasında idi. Çinli işçilərə qarşı qəzəb Afrika<ref> Algeria: Xenophobia against Chinese on the rise in Africa. Afrik.com. August 5, 2009</ref> <ref> "Rioters attack Chinese after Zambian poll". Telegraph. October 3, 2006.</ref> <ref>"Lesotho: Anti-Chinese resentment flares". IRIN Africa. 24 January 2008.</ref> və Okeaniyada<ref> Spiller, Penny: "Riots highlight Chinese tensions", BBC News, Friday, 21 April 2006, 18:57 GMT</ref> <ref> "Editorial: Racist moves will rebound on Tonga". The New Zealand Herald. November 23, 2001. Retrieved November 4, 2011.</ref>şiddətli qarşıdurmalara səbəb oldu.On minlərlə insanın iştirak etdiyi Çin əleyhinə iğtişaş 2009-cu ilin may ayında Papua Yeni Qvineyada başladı.<ref> "Looters shot dead amid chaos of Papua New Guinea's anti-Chinese riots". Archived 9 July 2013 at the Wayback Machine The Australian. May 23, 2009</ref> <ref> "Overseas and under siege". The Economist. August 11, 2009.</ref> 2000-ci ildəki Fici zərbəsindən sonra hind-Fici şiddətli hücumlara məruz qaldı.<ref> Future bleak for Fiji's Indians. BBC News. July, 2000.</ref> Ficinin yerli olmayan vətəndaşları ayrıseçkiliklərə məruz qalırlar.<ref> "Dealing with the dictator". The Australian. April 16, 2009. Archived from the original on 21 April 2009.</ref> <ref> Fiji Islands: From Immigration to Emigration. Brij V. Lal. The Australian National University.</ref> İrqi bölünmə bölgələri, Qayana<ref> "Guyana turns attention to racism". BBC News. September 20, 2005</ref>, Malayziya<ref> "Racism alive and well in Malaysia". Asia Times. March 24, 2006</ref>, Trinidad və Tobaqo<ref> "Trouble in paradise". BBC News. May 1, 2002</ref>, Madaqaskar<ref>"Ethnic strife rocks Madagascar". BBC News. May 14, 2002</ref> və Cənubi Afrikada<ref>"Race war rocks Grabouw". Cape Times. March 20, 2012</ref> da mövcuddur. Malayziyada belə irqçi dövlət siyasəti bir çox səviyyələrdə kodlaşdırılır.<ref> "A Never Ending Policy". The Economist. ISSN 0013-0613. Retrieved 2020-07-10.</ref> <ref>"Nik Aziz says 'bumiputera' term is racist". 2009-03-02. Archived from the original on 2009-03-02. Retrieved 2020-07-10.</ref> Human Rights Watch-ın fövqəladə hallar üzrə direktoru Peter Bouckaert, müsahibəsində Myanmada Rohingya müsəlmanlarına qarşı edilən zorakılığın əsas səbəbi "irqçi nifrət" olduğunu söylədi.<ref>"Rohingya refugees share stories of sexual violence". Al Jazeera. 29 September 2017.</ref>
[[ABŞ]]-da irqçiliyin bir forması, [[1964]]-cü il Mülki Hüquqlar Aktında qadağan edildiyi zaman 1960-cı illərə qədər mövcud olan irqi ayrışma tətbiq edildi.Yarışların bu bölgüsünün bu gün də faktiki olaraq müxtəlif formalarda, məsələn, kreditlərə və mənbələrə çatışmazlığı və ya polis və digər hökumət rəsmiləri tərəfindən ayrıseçkilik halında mövcud olduğu iddia edildi.<ref> Thomas J. Sugrue, Sweet Land of Liberty: the Forgotten Struggle for Civil Rights in the North (Random House: New York, 2008), pp. 533–43.</ref> <ref>Massey, Douglas S.; Denton, Nancy A. (1993). American Apartheid: Segregation and the Making of the Underclass. Cambridge, MA: Harvard University Press.</ref>
[[2016]]-cı il Pew Araşdırma anketi, italyanlar, xüsusən də Roma əleyhinə güclü fikir söylədiklərini, italyanların 82% -i Roma haqqında mənfi fikir bildirdiklərini söylədi. [[Yunanıstan]]da 67%, Macarıstanda 64%, Fransada 61%, İspaniyada 49%, Polşada 47%, İngiltərədə 45%, İsveçdə 42%, Almaniyada 40% var , Hollandiyada isə 37% -i, Romaya mənfi baxışı var.<ref> "Negative opinions about Roma, Muslims in several European nations". Pew Research Center. 11 July 2016</ref> Harvard Universiteti tərəfindən aparılan bir araşdırma, Çexiya, Litva, Belarusiya və Ukraynanın Avropadakı qaradərili insanlara qarşı ən güclü irqi qərəzliliyinin olduğunu, [[Serbiya]] və [[Sloveniya]]nın ən zəif irqi qərəzliliyini, [[Bosniya və Herseqovina]], [[Xorvatiya]] və [[İrlandiya]]nı izlədiyini göstərdi. <ref> "A map of the most racist countries in Europe". indy100.com. 4 May 2017</ref> <ref>"This map shows what white Europeans associate with race – and it makes for uncomfortable reading". theconversation.com. 2 May 2017.</ref>
== Elmi irqçilik ==
Yarışın müasir bioloji tərifi elmi irqçi nəzəriyyələrlə 19-cu əsrdə inkişaf etmişdir. Elmi irqçilik termini, Yeni İmperializm dövründə 19-cu əsrin ortalarında təsirinin böyük hissəsini qazanmasına baxmayaraq, XVIII əsrin əvvəllərinə gedən irqçi inancları əsaslandırmaq və dəstəkləmək üçün elmin istifadəsinə aiddir. Akademik irqçilik olaraq da bilinən bu cür nəzəriyyələr ilk növbədə Kilsənin tarixin pozitivist hesablarına müqavimətini aradan qaldırmaq və onun monogenizmə dəstəyi, tarixin yaradıcılıq hesablarına uyğun olaraq, bütün insanların eyni əcdadlardan meydana gəldiyi anlayışıdır.
Elmi fərziyyəyə söykənən bu irqçi nəzəriyyələr, Avropa sivilizasiyasının bütün dünyada üstünlüyünü ortaya qoyan birtərəfli olmayan sosial tərəqqi nəzəriyyələri ilə birləşdirildi. Bundan əlavə, onlar 1964-cü illərdə sosial darvinizm adlandırılan rəqabət ideyaları ilə əlaqəli 1864-cü ildə Herbert Spencer tərəfindən irəli sürülən "ən uyğun həyatda qalma" fikrindən tez-tez istifadə edirdilər.Çarlz Darvinin özü, İnsanların nəslindəki sərt irqi fərqlər ideyasına qarşı çıxdı (1871), insanların ümumi bir mənşəyə bölünərək bir növ olduğunu iddia etdi. İrqi fərqləri bəşəriyyətin bir çeşidi kimi tanıdı və "ən aşağı vəhşi vəhşi" mədəniyyətini Avropa sivilizasiyası ilə ziddiyyət təşkil edərkən zehni fakültələrdə, zövqlərdə, tərzdə və vərdişlərdə olan bütün irq insanları arasındakı yaxın oxşarlıqları vurğuladı.<ref> Charles Darwin (1871). "The descent of man, and selection in relation to sex". John Murray. Archived from the original on September 30, 2007. Retrieved 2007-12-02.</ref> <ref>Desmond, Adrian; James Richard Moore (1991). Darwin. Michael Joseph, Penguin Group. ISBN 978-0-7181-3430-3. OCLC 185764721. pp. 28, 147, 580</ref>
[[Şəkil:Races and skulls.png|200px|thumb|left|Josiah C. Nott və George Gliddon'un qaradərililərin ağıl və şimpanze arasında sıralanmasını təklif edən yer kürəsinin yerli yarışları (1857).]]
19-cu əsrin sonlarında elmi irqçiliyin tərəfdarları "irqi degenerasiyası" və "qan irsi" və eugenics diskursları ilə bir-birlərini birləşdirdilər. Bundan sonra elmi irqçi müzakirələr poliqenizmin, unilinealizmin, sosial darvinizmin və eugenizmin birləşməsi olaraq təyin edilə bilər.
Elə həmin il William Z. Ripley, ABŞ-da böyük bir nüfuza sahib olacaq Avropa yarışlarında (1899) eyni eyni irqi təsnifat tətbiq etdi.Digər elmi müəlliflər arasında H.S. 19-cu əsrin sonlarında Chamberlain ("Aryan irqi" na heyran olduğuna görə özünü Alman kimi qəbul edən İngiltərə vətəndaşı) və eugenicist və Böyük Yarışın müəllifi Madison Grant (1916). Madison Grant, sonradan Nazi Almaniyasından qaçmağa mane olan yəhudilərin, slavyanların və cənubi avropalıların immiqrasiyasını ciddi şəkildə məhdudlaşdıran 1924-cü il İmmiqrasiya Aktı üçün statistika təqdim etdi.<ref>Tucker, William H. (2007). The funding of scientific racism: Wickliffe Draper and the Pioneer Fund. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-07463-9. Lay summary (4 September 2010).</ref>
=== İnsan "zooparkları"( etnoloji ekspozisiyalar) ===
İnsan zooparkları ("İnsanlar şousu" adlanır), məşhur irqçiliyi elmi irqçiliyə bağlayaraq vacib bir vasitə idi: bunlar həm ictimai maraq, həm də [[antropologiya]] və antropometriya obyekti idi.<ref> On A Neglected Aspect Of Western Racism, Kurt Jonassohn, December 2000</ref> <ref> Pascal Blanchard, Sandrine Lemaire & Nicolas Bancel (August 2000). "Human zoos – Racist theme parks for Europe's colonialists". Le Monde diplomatique.; "Ces zoos humains de la République coloniale". Le Monde diplomatique (in French). August 2000. (available to everyone)</ref> Joice Heth, an African American slave, was displayed by P.T. Barnum in 1836, a few years after the exhibition of Saartjie Baartman, the "Hottentot Venus", in England. Such exhibitions became common in the New Imperialism period, and remained so until World War II. Carl Hagenbeck, inventor of the modern zoos, exhibited animals beside humans who were considered "savages".<ref> Human Zoos, by Nicolas Bancel, Pascal Blanchard and Sandrine Lemaire, in Le Monde diplomatique, August 2000 French – free</ref> <ref> Savages and Beasts – The Birth of the Modern Zoo, Nigel Rothfels, Johns Hopkins University Press</ref>
== İrqçiliyin mənbəyi ilə bağlı nəzəriyyələr ==
Təkamülçü psixoloqlar John Tooby və Leda Cosmides, ABŞ-da irqin, şəxslərin qısa təsvirlərində ən çox istifadə edilən üç xüsusiyyətdən biri olduğunu (başqaları yaş və cins) olduğunu düşündürdülər.Təbii seçimin irqdən təsnifat olaraq istifadə edilməsi üçün bir instinktin təkamülünə üstünlük verməyəcəyini əsaslandırdılar, çünki bəşər tarixinin əksər hissəsi üçün insanlar demək olar ki, digər irqlərin üzvləri ilə qarşılaşmırdılar. Tooby və Cosmides, müasir insanların irqi koalisiya üzvlüyü üçün proksi (kobud və hazır bir göstərici) olaraq istifadə etdiyini fərz etdi, çünki başqa bir insanın "hansı tərəfdə" olması barədə daha yaxşı təsadüfi bir təsəvvürün həqiqətən bir adam əvvəlcədən bilmirsə faydalıdır.
İrqçiliyin fitri bir mənşəyi ilə əlaqəli təkamül nəzəriyyələrini dəstəkləməsinə baxmayaraq, müxtəlif tədqiqatlar irqçiliyin uşaqlıq dövründə daha az zəka və daha az fərqli həmyaşıd qruplarla əlaqəli olduğunu irəli sürdü. Irqi uyğunlaşdırma fəaliyyətləri zamanı amigdala fəaliyyətinə dair bir neyroimaging tədqiqatı, artan aktivliyin yetkinlik yaşı ilə əlaqəli olduğu və müəllifin irqçiliyin öyrənilmiş bir tərəfini təklif etdiyi daha az irqli müxtəlif həmyaşıd qrupları ilə əlaqəli olduğunu tapdı.<ref>Telzer, Eva; Humphreys, Kathryn; Mor, Shapiro; Tottenham, Nim (2013). "Amygdala Sensitivity to Race Is Not Present in Childhood but Emerges over Adolescence". Journal of Cognitive Neuroscience. 25 (2): 234–44. doi:10.1162/jocn_a_00311. PMC 3628780. PMID 23066731.</ref> Neyroimaging tədqiqatlarının meta analizi amiqdala aktivliyinin irqi qərəzin qeyri-müəyyən tədbirləri üzrə artan ballarla əlaqəli olduğunu aşkar etdi. İrqi stimullara cavab olaraq amiqdala aktivliyi qruplararası qrupun işlənməsini təmsil edən amigdala fəaliyyətinin ənənəvi nəzəriyyəsindən daha çox artan təhlükə qavrayışını ifadə etdiyi iddia edildi.<ref> Chekroud, Adam M.; Everett, Jim A.C.; Bridge, Holly; Hewstone, Miles (27 March 2014). "A review of neuroimaging studies of race-related prejudice: does amygdala response reflect threat?". Frontiers in Human Neuroscience. 8: 179. doi:10.3389/fnhum.2014.00179. ISSN 1662-5161. PMC 3973920. PMID 24734016.</ref> İrqçilik, İngiltərədəki 15000 insanın analizində daha aşağı uşaqlıq IQ ilə əlaqələndirilmişdir.<ref>Hodson, G.; Busseri, M.A. (5 January 2012). "Bright Minds and Dark Attitudes: Lower Cognitive Ability Predicts Greater Prejudice Through Right-Wing Ideology and Low Intergroup Contact". Psychological Science. 23 (2): 187–95. doi:10.1177/0956797611421206. PMID 22222219.</ref>
== "Dövlət sponsorlu" irqçilik ==
Dövlət irqçiliyi, yəni irqçi ideologiyaya söykənən bir millət dövlətinin təsisatları və təcrübələri ABŞ-dan Avstraliyaya qədər bütün müstəmləkəçilik müstəvisində böyük rol oynamışdır. Nasist Alman rejimində, Avropadakı faşist rejimlərində və Yaponiyanın Şüva dövrünün ilk illərində də əhəmiyyətli bir rol oynadı. Bu hökumətlər irqçi, ksenofobik və nasizm vəziyyətində soyqırımı olan ideologiyaları və siyasətləri müdafiə edir və həyata keçirirlər.<ref>Edward Russel of Liverpool, The Knights of Bushido, 2002, p. 238, Herbert Bix, Hirohito and the making of modern Japan, 2001, pp. 313–14, 326, 359–60; Karel van Wolferen, The Enigma of Japanese Power, 1989, pp. 263–72</ref> <ref>Paulino, Edward (December 2006). "Anti-Haitianism, Historical Memory, and the Potential for Genocidal Violence in the Dominican Republic". Genocide Studies International. 1 (3): 265–88. doi:10.3138/7864-3362-3R24-6231. eISSN 2291-1855. ISSN 2291-1847.</ref>
[[Şəkil:WhiteDoorColoredDoor.jpg|210px|thumb|left|Şimali Karolinadakı bir kafedə [[1940]]-cı ildə ayrıca "ağ" və "rəngli" girişlər]]
[[1935]]-ci il Nürnberq Yarış Qanunları, ''Rassenschande'''yi "irqi çirklənmə" hesab edərək hər hansı bir Aryan və Yəhudi arasında cinsi əlaqələri qadağan etdi. Nürnberq Qanunları bütün yəhudiləri, hətta dörddə bir və yarı yəhudiləri (ikinci və birinci dərəcəli pis adamlar) Alman vətəndaşlığından məhrum etdi.