"Liberiya" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

72 bayt çıxarıldı ,  11 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
[[Şəkil:Topographic map of Liberia-en.svg|thumb|380px|Liberiyanın topoqrafik xəritəsi]]
'''Liberiya''' — Qərbi [[Afrika]]da dövlət.
Liberiya, rəsmi olaraq Liberiya Respublikası; [[Qərbi Afrika]] sahillərində yerləşir, şimal-qərbdən [[Sierra Leone]], şimaldan [[Qvineya]], Şərqdən [[Kot-d’İvuar]]la həmsərhətdir. Mənası "azadların toprağıtorpağı" deməkdir. Liberiya əvvəllər qul kimi Afrikadan aparılmış Amerikalıların nəsilləri tərəfindən qurulmuşdur.Ən böyük vəpaytaxtvə paytaxt şəhəri Monroviyadır. Rəsmi dili ingilis dilidir.
 
== Coğrafiya ==
Olduqca mürəkkəb səthi əraziyə malik olan Liberyanın təxminən 560 km olan qumlu və alçaq sahil xətti boyunca kiçik göllər, bataqlıqlar və bəzən qayalıqlar uzanır. Genişliyi 23–40 km arasında dəyişən sahil zolağında yüngül kələ-kötür təpələr birdən-birə yüksələrək yeri dar bir meşə qurşağına buraxır. Orta hündürlüyü 180–300 m olan bu qurşağı meşə örtüyünün seyrekleştiğiseyrəkləşdiyi bir plato əvəz edir. Vadilərlə yarılmış bu platonun yüksəkliyi 450–650 m arasında dəyişir. [[Vadi]]lərlə yarılmış bu platonun yüksəkliyi 450–650 m arasında dəyişir. Liberyanın şimal bölgəsi dağlıqdır. 1350 metrə qədər yüksələn təpələr var. Bu bölgənin ən yüksək nöqtəsi olan [[Nimba Dağları]], [[Qvineya]] sərhədində olan Guest House (Qonaq Evi) Təpəsində 1.381 m-ə çatır.
 
Dağlıq[[Dağ]]<nowiki/>lıq bölgədən başlayan [[Mano çayı|Mano]] və [[Moro çayı|Moro]] çayları cənub-qərb istiqamətində axaraq [[Atlantik okeanı]]na tökülür. [[Fil Dişi Sahili]] sərhədini təşkil edən [[Cavalla çayı]]nın bir hissəsi nəqliyyata əlverişlidir. O biri əhəmiyyətli axar sular [[Lofa çayı|Lofa]], [[St.Paul çayı|St.Paul]], [[St.John çayı|St.John]] və [[Cestos çayı|Cestos]]dur. St. Paul çayı üzərində, paytaxtın 27&nbsp; km şimal-şərqindəki şəlalələrdə qurulan anbar əhəmiyyətli bir [[hidroenerji]] qaynağıdır.
 
Ölkə torpaqlarının yeraltı sərvətlərini təşkil edən qranit, şist və sumaq daşı tərkibli qayalıq laylar var. Sahil boyunca qum yataqları uzanır.
 
İqlim xüsusilə sahildə il ərzində isti və nəmlidir. Yağış mövsümü maydan oktyabra, quraq mövsüm isə noyabrda aprelə qədər uzanır. Dekabr ayında səhradan sahilə doğru əsən və zərərli tozlu və quru çöl küləkləri da iqlimiiqlimə təsir edir. İllik ortalama istilik 18&nbsp;°C ilə 29&nbsp;°C arasındadır. Qışda orta istilik 24&nbsp;°C, yayda isə 33&nbsp;°C-dir. Sahil xəttində 5.080&nbsp;mm-ə çatan illik yağıntı miqdarı, daxili hissələrə doğru azalarakazalaraq 1.780&nbsp;mm-ə qədər enir.
 
== Tarixi ==
Afrikanın müstəmləkə idarəçiliyi görməmiş tək ölkəsi ve qitənin ən qədim respublikasıdır. Liberiya yaxın vaxtlarda iki vətəndaş müharibəsi görüb: Liberiya vətəndaş müharibəsi (1989–1996) ve İkinci Liberiya vətəndaş müharibəsi (1999–2003). İkinci vətəndaş müharibəsi yüzminlərlə insanın köçməsinə və iqtisadiyyatinin çökməsinə səbəb olmuşdur.
 
== Siyasət ==
Liberiya hökumətihöküməti Amerika Birləşmiş Ştatları hökuməthökümət sistemini əsas tutaraq qurulmuş unitar konstitusiyalı bir respublikadır və demokratiya ilə idarə olunur. HakimiyyətHakimiyyətin bölgüsü prinsipi var. Qanunvericilik prezident başçılığında, icra Liberiya Məclisi və məhkəmə Ali məhkəmə tərəfindən həyata keçirilir.
 
Prezident dövlət başçısı və eyni zamanda başkomandandır.
8 noyabr 2005-ci ildə 14 illik vətəndaş müharibəsindən sonra prezident seçkiləri keçirildi. Prezident seçkilərində kemiş futbolçu George Weah və köhnə maliyyə naziri Ellen Johnson-Sirleaf namizədliyini irəli sürdülər. Seçkilərdə minlərlə beynəlxalq müşahidəçilər iştirak etdi və təhlükəsizliyi 15,000 BMT sülhməramlıları və 1 həftə əvvəl işə götürülmüş üç min Liberiya polisi təmin etdi.
 
23 Noyabrda seçkiləri Charles Taylor hökumətindəki keçmiş maliyyə naziri Ellen Johnson-Sirleaf qazandı və Afrika tarixində dövlət başçısı vəzifəsinə seçilən ilk qadın oldu. Seçki Komissiyasının açıqladığı nəticələrə görə, prezident seçkilərinin ikinci turunda o 59.4% səs topladığı halda, George Weah 40,6% səs topladı.
 
== İqtisadiyyat ==
429

edits