"Xeybər döyüşü" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

11 bayt əlavə edildi ,  6 ay öncə
k (Hərbi münaqişə şablonu qaydaya salınır)
 
== Döyüşün səbəbləri ==
[[Hicri təqvim|Hicrətin]] 4-cü ili, Hz,Peyğəmbərinin [[Bəni Nadir qəzvəsi|Bəni Nadir]] Yəhudilərini xəyanətlərinə görə [[Mədinə|Mədinədən]] qovduqdan sonra, Hüyey ibn Əxtəb, Səllam ibn Əbil Huqəyq və Kənanə ibn Rəbi ibn Əbil Huqəyq kimi bəzi yəhudilər xeybərə getdilər. Növbəti il [[Məkkə|Məkkəyə]] getdilər və [[Qureyş|Qureyşliləri]] Müsəlmanlara qarşı vuruşmağa təhrik etdilər <ref>واقدی، ج ۲، ص ۴۴۱-۴۴۲؛ ابن هشام ، ج ۳، ص ۲۰۱، ۲۲۵؛ بلاذری، ۱۹۹۶-۲۰۰، ج ۱، ص ۴۰۹؛ نیز: صلاح تجانی، ص ۵۶-۵۷، ۹۲؛ / Vaqidi,c,2,s,441-442; İbn Hişam,c,3,s,201,225; Bəlazuri,1996-2000,c,1,s,409; Salah Ticani,s,56-57,92</ref>. Beləliklə, Xeybər yeni yaranan [[İslam]] Ümmətinə qarşı təhlükə mərkəzinə çevrildi<ref>صلاح تجانی، ص ۹۳-۹۴؛ وات، ص ۲۱۲ / Salah Ticani,s,93-94;Wat,s,212</ref>. [[Məhəmməd peyğəmbər]] hicrətinin altıncı ilində, [[Şaban]] ayında, Xeybərin [[ərəb]] qonşularından biri Bəni Səd ibn Bəkr qəbiləsinin Xeybər Yəhudilərinə kömək üçün toplandığını eşitdikdə Hz. [[Əli ibn əbu Talib|Əlini]] bir dəstə ilə onlara tərəf göndərdi. Hz. Əlinin hücumu nəticəsində düşmənlər qaçdı və [[müsəlmanlar]] qənimət əldə etdilər. Həmçinin, eyni ilin [[Ramazan]] ayında da [[Abdullah ibn Ətiq]] döyüşündə (səriyyəsində) Səllam ibn Əbil Huqəyq, müsəlmanlara və Hz. Məhəmmədə qarşı bəzi qrupları təhrik etmək ittihamı ilə öldürüldü. Bu vaxt [[Məhəmməd peyğəmbər|Hz. Məhəməddin]] əmri ilə Abdullah ibn Rəvaha Xayberə göndərildi və Ona [[Yəhudilər|yəhudilərin]] vəziyyətini araşdırmaq tapşırıldı<ref>واقدی، ج ۲، ص ۵۲۶-۵۶۳؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۲۸۶-۲۸۸ / Vaqidi,c,2,s,526-563; İbn Hişam,c,3,s,286-288</ref>. Daha sonra xeybər yəhudiləri [[Useyr ibn Zarmini]] (və ya Yuseyr ibn Rizamı) özlərinə lider seçdilər və O da, [[Ğətfan]] tayfası kimi ərəb qəbilələrini Hz. Peyğəmbərlə döyüşmək üçün təhrik etməyə çalışırdı ki, onlarla birlikdə [[Mədinə|Mədinəyə]] hücum etsin. Buna görə də [[Məhəmməd Peyğəmbər]] [[Hicri-şəmsi təqvimi|hicrətin]] altıncı ilində, [[Şəvval]] ayında [[Abdullah ibn Rəvaha|Abdullah ibn Rəvahanı]] yenidən bir qrupla XayberəXeybərə göndərdi və bunnunbunun nəticəsində Useyr və bir qrup [[yəhudi]] öldürüldü<ref> واقدی، ج ۲، ص ۵۶۶-۵۶۸؛ ابن هشام، ج ۴، ص ۲۶۶-۲۶۷؛ ابن سعد، ج ۲، ص ۹۲؛ وات، ص ۲۱۲، ۲۱۳ / İbn Səd,c,2,s,92; Wat,s,212-213; İbn Hişam,c,4,s,266-267; Vaqidi,c,2,s,566-568</ref>. Bundan əlavə, [[Bəni Qureyzə]] yəhudilərinin Mədinədən qovulması, şəhərdə əminamanlığın təmin olunması və Hz.Peyğəmbərlə digər Mədinə yəhudiləri arasındakı razılaşmadan sonra, Bəni Nadir liderlərinin də aralarında yaşadığı Xeybər yəhudiləri Hz.[[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməddən]] qisas almaq istəyirdilər. Onlar [[müsəlman|müsəlmanlara]] qarşı birləşmək üçün öz var-dövlətlərini qonşu ərəb qəbilələrinə o cümlədən, güclü qətəfan qəbiləsinə xərcləyirdilər. Bu səbəb kifayət idi ki, Hz.Peyğəmbər [[Hüdeybiyyə sülhü|Hüdeybiyyə sülhündən]] az bir müddət sonra Xeybərə hücum etsin<ref>وات ص ۲۱۶-۲۱۸ / Wat,s,216-218</ref>.
 
== Xeybər qəzvəsinin tarixi ==
 
== Xeybər əhalisinin sayı ==
Xeybər əhalisinin döyüşçülərinin sayı şişirdilərək on min<ref> واقدی ج ۲، ص ۶۳۴، ۶۴۰ / Vaqidi,c,2,s,634,640</ref> və ya iyirmi min<ref>یعقوبی، ج ۲، ص ۵۶ /Yəqubi,c,2,s,56 </ref> nəfər olduğu qeyd olunub. [[Məhəmməd peyğəmbər|Hz. Məhəmmədin]] onlara qarşı müharibə aparacaqlarını düşünməyən [[yəhudilər]], yüksək və güclü qalalarına, silahlarına, əhalisinə və daimi su qaynaqlarına güvənərək bir neçə il müqavimət göstərə biləcəklərini düşünürdülər. [[Mədinə|Mədinədən]] olan bəzi yəhudilər, XeyberXeybər əhalisi ilə qarşılaşa bilməyəcəklərini və qalalarının öhdəsindən gələ bilməyəcəklərini söyləyərək [[Müsəlman|müsəlmanları]] qorxudurdular. Hətta Xeybərə -Kənanə ibn əbi Həqiqə- Müsəlmanların saylarının və silahlarının az olduğunu söyləmək üçün birini göndərdilər. [[Qureyş]] [[kafir|kafirləri]] Xeybər xalqının müharibə vəziyyətində müsəlmanlar üzərində qələbə çalacağına ümid edərək, bu mövzuda iddiaya girdilər<ref>واقدی، ج ۲، ص ۶۳۴، ۶۳۷، ۶۴۰-۶۴۱، ۷۰۱-۷۰۳ / Vaqidi,c,2,s,634,637,640-641,701-703 </ref>.
 
== Mədinədən Xeybərə kimi İslam ordusunun marşrutu ==
 
== İslam ordusunun Xeybərə daxil olması ==
[[Allah-Taala]] [[İslam]] ordusunun çıxış vaxtını XeyberXeybər əhalisindən gizlətdi. Beləliklə, [[Məhəmməd peyğəmbər|Hz. Məhəmməd]], Şiqq və Netat (Netah) qalalar arasından keçdikdən sonra gecə Xeybərin yaxınlığına çatdılar. Hz. Məhəmməd əvvəlcə bir [[dua]] oxudu və [[Müsəlmanlar|müsəlmanlardan]] onu oxumasını istədi. Daha sonra yollarına davam edərək, Mənzələ bölgəsinə çatdılar. Hz. Peyğəmbər Mənzilədə bir yeri [[məscid]] olaraq təyin etdi və orada [[namaz]] qıldı və daha sonra həmin her Xeybər məscidi olaraq tanındı. Sübüh vaxtı [[ Peyğəmbər|Hz. Peyğəmbərin]] bu bölgəyə girməsindən xəbərsiz olan xeybər yəhudiləri qaçıb öz qalalarına sığındılar<ref>بکری، ج۲، ص۵۲۲ابن هشام، ج ۳، ص ۳۴۳-۳۴۴؛واقدی،ج ۲، ص ۶۳۷ / Bəkri,c,2,s,522;İbn Hişam,c,3,s,343-344;Vaqidi,c,2,s,637</ref>. Hz. Peyğəmbər [[Səhabələrin siyahısı|səhabələrinə]] qadın və uşaqları öldürməmələrini əmr etdi<ref>ابن ابی شیبه، ج ۸، ص ۵۲۶ / İbn əbi Şeybə,c,8,s,526</ref>. Həmin gün axşamadək Netat (Netah) qalasının əhalisi ilə döyüşdülər. Daha sonra Hz. Peyğəmbər rütubətli və düşmən oxunun çatdığı düşərgələrini Rəciyə adlanan başqa bir bölgəyə daşımalarını əmr etdi. Həmçinin Xeybər xurmalıqlarının bir hissəsini (yəqin müharibə zərurətindən qaynaqlanıb) kəsmələrini əmr etdi<ref>قس عاملی، ج ۱۷، ص۱۳۹-۱۴۱؛ واقدی، ج۲، ص۶۴۳-۶۴۵ / Qis Amuli,c,17,s,139-141;Vaqidi,c,2,s,643-645</ref>.
 
== Döyüşün Hesabatı ==
 
=== Qamus qalasının fəthi ===
Mənbələrdə qeyd olunduğuna görə, XayberXeybər qalalarının ən böyük və möhkəm qalası Qamus qalası idi. [[Məhəmməd|Hz. Peyğəmbər]] "Mərhəb qalası" kimi də tanınan bu qalanın fəth bayrağını Hz. Əli ibn Əbu Talibə verdi. Hz. Əli Mərhəbi qətlə yetirməklə həmin qalanı fəth etdi
<ref>یعقوبی، ج ۲، ص ۵۶؛ بکری، ج ۲، ص ۵۲۲ / Yəqubi,c,2,s,56;Bəkri,c,2,s,522</ref>. Əbu Rəfi nəql edir: Qala qapısının yanında bir şəxs Hz. Əlini vurdu və zərbənin təsirindən qalxanı əlindən düşdü. Məcburən Qalanın yaxınlığında olan bir qapını götürərək özünə qalxan edərək döyüşə davam etdi və sonda qalanı ( Mərhəb qalasını) fəth etdi<ref>مقدسی، ص ۸۳؛ واقدی، ج ۲، ص ۶۵۵؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۳۴۹-۳۵۰ / Məqdisi,s,83;Vaqidi,c,2,s,655;İbn Hişam,c,3,s,349-350</ref>. Başqa bir rəvayətdə həmin Yəhudi şəxsin Mərhəb olduğu qeyd olunur<ref>مقریزی، ج ۱، ص ۳۱۰ / Məqrizi,c,1,s,310</ref>. Mənbələrdə qeyd olunub ki, döyüşdən sonra həmin qapını qirx və ya yetmiş nəfər qaldıra bildi
<ref>مفید، ج ۲، ص ۱۲۸-۱۲۹؛ بیهقی، ج ۴، ص ۲۱۲؛ ابن شهر آشوب، ج ۲، ص ۷۸، ۱۲۵-۱۲۸؛ عاملی، ج ۱۸، ص ۷-۲۷ / Müfid,c,2,s,128-129;Beyhəqi,c,4,s,212;ibn Şəhr Aşub,c,2,s,78,125-128;Amuli,c,18,s,7-27</ref>. Yəhudilərin bu iki Qəhrəmanının ( Haris və Mərhəb) və Naim qalasında olan digər pəvləvanlardan bir neçəsini öldürdükdən sonra Xeybərin bütünlüklə fəth edilməsi asanlaşdı<ref>واقدی، ج ۲، ص ۶۵۴، ۶۵۷-۶۵۸ / Vaqidi,c,2,s,654,657-658</ref>.
 
=== Yəhudilərin sülh təklifi ===
Nizar, Xeybərin axırıncı qalası idi. Nizarın fəthindən sonra oradan qaçan yəhudilər ( Kətibə qalasındakı) daha möhkəm olan Qamus, Vətih və Sulalim qalalarəna sığındılar və qapıları möhkəm bağladılar. Buna görə də Müsəlmanlar mancanaqdan istifadə etməyə qərar verdilər. Ondörd günlük mühasirədən sonra [[Yəhudilər]] Hz. Peyğəmbərə sülh təklifi etdilər. Sulalim qalasının lideri olan [[Kənanə ibn Əbil Həqiq]] baxmayaraq ki, mahir oxçu idi öz adamlarına ox atmamağı əmr etdi. Az sonra Kənanə və bir neçə yəhudi, Kətibə qalasının əhalisi ( iki mindən çox əhalisi vardı) tərəfindən bəzi şərtlər əsasında [[Məhəmməd|Hz. Peyğımbər]] onlarla sülh bağladı. Hz. Peyğəmbər onlara amannamə verdi və onlar da sərvətlərini (qızıllarını, gümüşlərini və zirehlərini) verdilər. Vətih və Sulalim Xeybərin axrıncı qalalrıqalaları idi ki, fəth olundu. Bu sülh müqaviləsinə görə, qaladakı döyüşçülərin öldürülməməsi və mallarını, torpaqlarını, silahlarını, paltarlarını və silahlarını Hz. Peyğəmbərə təhvil verərək qadınları və uşaqları ilə birlikdə Xeybari tərk etmələri qərara alındı<ref>بلاذری، ج ۱، ص ۴۲۱ابن هشام، ج ۳، ص ۳۴۷، ۳۵۱-۳۵۲؛واقدی،ج ۲، ص ۶۶۹-۶۷۱</ref>.
 
=== Xəzinənin tapılmastapılması ===
Hz. Peyğəmbər, Kənanə və qardaşının kətibə qalasında gizlətdikləri xəzinəni tapdı. Hz. Peyğəmbər Kinanə və qardaşı belə bir xəzinənin mövcudluğunu inkar etdikləri üçün onları iki müsəlmana təslim etdi ki, qohumlarının qisasını alsın. Həmçinin müqviləninmüqavilənin şərtini poduqlarınapozduqlarına görə, müqavilənin şərtinə uyğun olaraq əmlaklarını qənimət olaraq və ailələrini də əsir götürdü<ref> واقدی، ج ۲، ص ۶۷۱-۶۷۳؛ قس ابن هشام، ج ۳، ص ۳۵۱؛ بلاذری، ص ۲۳-۲۴ / Vaqidi,c,2,s,671-673;Qas ibn Hişam,c,3,s,351;Bəlazuri,s,23-24</ref>.
 
=== Hz. Peyğəmbər və səhabələrin Yəhudi qadını tərəfindən zəhərlənməsi ===
 
=== Qənimət alanlar ===
Xeybər qəzvəsindən əldə olunan qənimətlərdən Allahın payı ([[Xums]]) ayrıldıqdan sonra Xeybər [[qəzvə|qəzvəsində]] iştirak edib-etməməsindan aslı olmayaraq [[Hüdeybiyyə sülhü|Hüdeybiyyə]] qəzvəsində iştirak edənlər arasında bölüşdürüldü<ref>صنعانی، ج ۵، ص ۳۷۲؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۳۶۴ / Sənani,c,5,s,372;İbn Hişam,c,3,s,364</ref>. Amma Vaqidiyə<ref>ج ۲، ص ۶۸۴ / c.2,s,684</ref> görə isə Hüdeybiyyədə iştirak etməyib Xeybər qəzvəsində iştirak edənlərə verildi. Satılan qənimətlərin gəliri də onların arasında palanldıpaylanıldı. Ümumilikdə 1800 hissə olan paylar, 18 yerə bölündü və hər yüz səhm üçün bir cavabdeh təyin edildi<ref> /ابویوسف، ص ۲۳؛ واقدی، ج ۲، ص ۶۸۹؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۳۶۴؛ قس ابن آدم، ص ۳۷-۳۹؛ ابن زنجویه، ج ۱، ص ۱۸۸-۱۹۰؛ بلاذری، ص ۲۶-۲۸؛ درباره نحوه تقسیم سهام و طوایف مسلمانان و سرپرستان آن‌ها: ابن هشام، ج ۳، ص ۳۶۴-۳۶۵؛ بلاذری، ج ۲، ص ۶۸۹-۶۹۰؛ درباره رفتار ابوبکر، عمر و عثمان درباره حق وراث سهام غنایم: واقدی، ج ۲، ص ۶۹۷-۶۹۹ / Əbu Yusif,s,23;Vaqidi,c,2,s,689;İbn Hişam,c,3,s,364;Qas ibn Adəm,s,37-39;İbn Zəncəveyh,c,1,s,188-190;Bəlazuri,s,26-28; Səhmlərin paylnaması və Müsəlman qəbilələri və onların cavabdehləri barədə: İbn Hişam,c,3,s,364-365;Bəlazuri,c,2,s,689-690; [[Xəlifə]] [[Əbu Bəkr]], [[Ömər]] və [[Osman|Osmanın]] səhmlərin varislərinin haqqı barəsindəki fikirləri: Vaqidi,c,2,s,697-699</ref>. Hz. Peyğəmbər Xeybərin Fəthindən sonra [[Əbu Hüreyrə]], [[Tufeyl ibn Əmr]] və Əşca qəbiləsindən bir qrupla birlikdə gələn Dəvs qəbiləsindən bir qrupa da qənimətdən pay verdi<ref> واقدی، ج ۲، ص ۶۸۳؛ قس عاملی، ج ۱۸، ص ۹۵-۹۸ / Vaqidi,c,2,s,683;Qas Amuli,c,18,s,95-98</ref>. Hz. Peyğəmbər Yəhudilərə, Kölələrə və bu qəzvədə iştirak edən qadınlara da qənimətdən bir pay verdi və ya bağışladı<ref>واقدی، ج ۲، ص ۶۸۴-۶۸۷؛ ابن هشام، ج ۳، ص ۳۵۶-۳۵۷ / Vaqidi,c,2,s,684-687;İbn Hişam,c,3,s,356-357</ref>.
 
== Yəhudilərin Xeybərdə əkinçilik etmək istəyi ==
425

edits