"Pinqvinlər" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

20 bayt çıxarıldı ,  1 il öncə
(orfoqrafiya)
| yarımtip = [[Onurğalılar]]
| sinif = [[Quşlar]]
| dəstə = '''Pinqivinkimilər'''<br />{{btadı|Sphenisciformes|Sharpe, 1891}}
| fəsilə = '''Pinqivinlər'''
| latınca adı = {{btadı|Spheniscidae|Bonaparte, 1831}}
'''Pinqivinlər''' ({{lang-la|Spheniscidae}}) — '''Pinqivinkimilər''' (''Sphenisciformes'') dəstəsinə aid quş fəsiləsi.
 
Cənub qütbü, [[Yeni Zelandiya]], [[Avstraliya]], [[Cənubi Amerika]], [[Cənubi Afrika]] və hətta [[Qalapaqos]] sahillərində yaşayırlar. Böyüklük baxımından 30 – 105 sm olurlar. 17-yə qədər növü bilinir. Ən iriləri olan İmperator pinqvinləri təxminən 45 kq ağırlığda olurlar. İsti bölgələrə doğru gedildikcə boyları kiçilər. Dənizlərdəki balıq və mürəkkəbböcəyi ilə qidalanarlar. Tükləri quş tüklərinə heç bənzəmir. Kürəkləri qara və ya boz, qarın hissələri ağ nazik tüklərlə örtülüdür. Növlər bir-birindən, başlarındakı rəngli tükləriylə seçilir. Quyruqları qısa və ayaqları bədənlərinin arxasında olduğundan asanlıqla ayaq üstə dayana bilərlər. Dənizdə, saatda 10 dəniz mili sürətlə üzə bilərlər. Hətta lazım olduğunda bu sürətlərini iki qat artıra bilirlər.
 
Qanadlarında uzun tüklər olmadığına görə uça bilmirlər. Buna qarşılıq üzərkən çox qüvvətli [[üzgəc]] vəzifəsi görər. Pinqvinlər, buz üzərində çox yaxşı hərəkət edirlər. Sinələrinin üzərində yataraq üzgəc qanadlarının köməyiylə xizək kimi sürüşərək, quruda bir neçə yüz kilometr məsafə qət edə bilərlər. Təkcə artım mövsümlərində yumurtlamaq üçün quruya çıxırlar. Bədənlərini örtən sıx tüklər və dəri altlarındakı qalın yağ təbəqələri onları Antarktikanın dondurucu soyuqlarından qoruyur. Bədən istiliyini nizamlayan avtomatik bir mexanizmə sahibdirlər. Lazım olduğunda qan damarları ilə dəriyə gedən qanı azaldaraq, yüksəldərək və tüklərini dikləşdirərək bədən istiliklərini tənzimləyirlər.
 
Cənub qütbü pinqvinləri 40&nbsp; °C-lik bədən istilikləri ilə -40&nbsp;−40 °C-lik Antarktika soyuğuna uyğunlaşıblar. Bədənlərindəki tük, yağ və qidalardan əldə etdikləri enerji və idarə mexanizmləri ilə 80&nbsp; °C-lik istilik fərqinə dözə bilirlər.
 
Antarktikanın kral pinqvinləri gündə ortalama 140 dəfə suya girərlər. Bunun ancaq yüzdə onunda ov tuta bilirlər. Tük dibləri dəriyə yaxın qisimdə istiliyə qarşı yalıtkan bir iç təbəqə meydana gətirərək bədəni soyuqdan təhlükəsizliklə qoruyar.
 
== Pinqivinləri donmaqdan qoruyan antifriz sistemi ==
 
Normal şəraitdə bir insan üçün buzun üzərində yalın ayaqla gəzmək mümkün deyil. Əgər təcrübədən keçirilsə, bir müddətdən sonra buzda yalın ayaqla gəzən adam, donma təhlükəsi ilə qarşılaşacaq.
 
 
== Pinqivinləri isti saxlayan vasitələr ==
 
Pinqivinlərin bədənlərinin böyük bir hissəsi su keçirməyən tüklər vasitəsiylə soyuqdan qorunur. Dərilərinin altında olan qalın yağ təbəqəsi də istilik izolyasiyasına kömək edir. Hətta yağ təbəqəsi və tüklər birlikdə o qədər güclü istilik izolyasiyası yarada bilər ki, pinqivin günəşli bir gündə həddən artıq istilənə bilər. Pinqivinlərin yalın olan dimdikləri və ayaqları istilik itirilməsinə səbəb olur və onların bədənlərinin sabit tempraturda qalmasına şərait yaradır.
 
 
== Pinqivinlərin damarlarındakı xüsusi sistem ==
Pinqivinlərin ayaqlarında olan müəyyən arteriya damarları, pinqivinlərin ayaqlarındakı istiliyə uyğun olaraq qan dövranını nizamlayır. Arteriya damarları ayaqları donma səviyyəsindən bir neçə dərəcə yüksək istilikdə saxlamaq üçün lazım olan miqdarda qanla təmin edir. Elə bu tədbir sayəsində pinqivinlərin ayaqları donmur.
 
Pinqivinlərin ayaqlarında olan müəyyən arteriya damarları, pinqivinlərin ayaqlarındakı istiliyə uyğun olaraq qan dövranını nizamlayır. Arteriya damarları ayaqları donma səviyyəsindən bir neçə dərəcə yüksək istilikdə saxlamaq üçün lazım olan miqdarda qanla təmin edir. Elə bu tədbir sayəsində pinqivinlərin ayaqları donmur.
== Mənbə ==
* [http://www.penguin.su Penguin.su]
* [http://www.pingvik.ru Pinqvinlərin yayılma arealı haqqında portal]
* [http://lenta.ru/news/2007/07/24/adelie/ Antarktida tarixi pinqvin qalıqlarına əsasən öyrənilir.]
* [http://www.metacafe.com/watch/1093435/jump_of_the_penguin/ Video]
* [http://kryliev.net/ Qanadı yoxdur]
* [http://jboyd.net/Taxo/List7.html#sphenisciformes Филогения отряда Sphenisciformes]
* [http://loveopium.ru/zhivotnye-2/kak-greyutsya-pingviny.html Nadir Antarktida şəkilləri.]