"Suahili dili" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

31 bayt əlavə edildi ,  1 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
}}
 
'''Suahili''', '''kisuahili''' ({{dil-sw|Kiswahili}}) — [[Suahili (xalq)|Suahili xalqının]] danışdığı dil. Danışanların sayına görə ən böyük [[bantu dilləri]]ndən (150 milyon insan)<ref name="speakers"/> və Afrika qitəsinin ən əhəmiyyətli danışıq dillərindən biri. Millətlərarası ünsiyyət dili olan suahili Şərqi və Mərkəzi Afrikanın geniş ərazilərində, şərqdə Hind okeanı sahillərindən qərbdə Konqo Demokratik Respublikasının mərkəzi vilayətlərinə, şimalda Somalidən cənubda Mozambikə qədər yayılmışdır.
 
Suahili Tanzaniyanın, Keniyanın və Uqandanın dövlət dilidir.
Suahili Afrika Brliyinin işçi dili statusunu almış yeganə dildir (2004-cü ildən). O, həm də Şərqi Afrika Birliyinin rəsmi dilidir.
 
Müasir suahili yazı üçün latın əlifbasınıəlifbasından istifadə edir.
 
== Adlandırılması ==
 
=== Sosiolinqvistik vəziyyət ===
[[Şəkil:Maeneo penye wasemaji wa Kiswahili.png|150 px|thumb|SuahilinnSuahilinin yayılma xəritəsi]]
Müxətlif məlumatlarməlumatlara görə suahili 2,5—5 milyon insanın ana dilidir. Bundan başqa 50—7050-70 milyon insan ondan ikinci və ya üçüncü danışıq dili kimi istifadə edir.
 
Suahili [[Tanzaniya]]da ([[1967]]-ci ildə) və [[Keniya]]da ([[1974]]-cü ildə) rəsmi dil elan olunub. [[Uqanda]] hökuməti 1992-ci ildə bu dilin ibtidai məktəblərdə məcburi tədrisinə başlamış, 2005-ci ildə isə onu rəsmi diil elan etmişdir.
 
Suahili dilində Tanzaniya əhalisinin təxminən 90 % danışır (təxminən 39 milyon insan). Təhsilli keniyalıların da çoxu bu dildə sərbəst danışır, çünki o, Keniyada məktəbin birinci sinfindən Keniyadaməcburi tədris olunur. Konqo Demokratik Respublikasının 5 əyalətinin əhalisi də suahili dilində danışır. Bu dildən Burundinin, Ruandanın, Mozambikin, Somalinin, Malavinin və Zambiyanın şimal bölgələrinin əhalisinin müəyyən hissəsi də istifadə edir<ref>[http://www.ethnologue.com/country/ZM/languages Zambia. Languages] // Ethnologue. Languages of the World</ref>.
 
Mayotta da daxil olmaqla [[Komor adalarındaadaları]]nda və komor diasporası arasında da [[Komor dili|şikomor]] dilinin dialektləri geniş yayılmışdır ki, onlar da bir qayda olaraq suahil dilininsuahilinin dialektləri hesab edilir<ref>A History of Comorian Linguistics / Almee Johansen // [https://books.google.ru/books?id=EWPZ2D3I2JkC&lpg=PA302&dq=comorian%20swahili&hl=ru&pg=PA302#v=onepage&q=comorian%20swahili&f=false The Linguistic Typology and Representation of African Languages]; ed. John Mugane — Africa World Pres, Inc., 2003. — Trends in African Linguistics 5. — P. 299—310. — ISBN 1-59221-154-2.</ref>.
 
=== Dialektləri ===
Müasir standart suahili [[ZanzibarZənzibar]] dialektinə əsaslanır. BirSuahilinin bir tərəfdən dialektləridialektlərini dialektlərdəndialektlərindən, digər tərəfdən isə dialektləridialektlərini başqa dillərdən ayırmaq çox çətindir və onların siyahısına dair fikir ayrılıqları mövcuddur.:
* ''kiunquca'': [[Zənzibar (şəhər)|ZƏnzibarZənzibar]] şəhərinin və ətraf bölgələrinin dialekti;
 
* ''kiunquca'': [[Zənzibar (şəhər)|ZƏnzibar]] şəhərinin və ətraf bölgələrinin dialekti;
* ''kutumbatu'' və ''kimakunduçi'': [[Zənzibar (muxtar vilayət)|Zənzibar]] vilayətinin dialekti;
* ''kisetla'': ciddi şəkildə picinləşmiş suahili variantı. Avropalılarla danışıqdadanışarkən istifadə olunur;
* ''Nayrobi suahilisi'': [[Nayrobi]] dialekti;
* ''kipemba'': [[Pemba adası]]nın yerli dialekti;
 
== Yazısı ==
Müasir suahili latın qrafikası ilə yazılır. Bu əlifba Avropalı missionerlər tərəfindən [[XIX əsr]]in ortalarından bölgəyə gətirilmişdir. X əsrdən XIX əsrin ortalarına qədər isə suahili ərəb əlifbası ilə (köhnə suahilsuahili yazısı) yazılmışdır. Bu əlifba ilə suahili dilində yazılmış ən məşhur əsər XVIII əsrə aid olan "İrakli haqqında kitab" eposudur. İlk əsərin tarixiilk isəəlyazısının tarixi [[1728]]-ci ilə təsadüf edir.
 
Müasir əlifbada 24 hərf var, ''Q'' və ''X'' hərfləri istifadə olunmur, ''C'' hərfi isə sadəcə ''ch'' hərf birləşməsində istifadə olunur.