"Ağqoyunlu hökmdarlarının siyahısı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

{{Seçilmiş siyahı}}
{{Keçmiş monarxiya
| başlıq = hökmdar
| border = imperiya
| ölkə = [[Ağqoyunlu]]
| gerb = Flag of Ak Koyunlu.svg
| gerbin ölçüsü =
| izah_gerb = [[Bayraq]]
| şəkil = Портрет Ягуб-бека с придворными. Альбом Мехмета Завоевателя.png
| izah_şəkil = [[Sultan Yaqub]]un ölümündən sonra [[Ağqoyunlu imperiyası]]nda daxili çəkişmələr imperiyanın dağılmasına qədər sona çatmadı.
| ilk_hökmdar = [[Pəhləvan bəy Bayandur|Pəhləvan bəy]]
| son_hökmdar = [[Sultan Murad]]
| titul = [[bəy]], [[sultan]], [[padşah]]<ref name="titul"/><ref name="titul2"/>
| rəsmi_məkan = [[Həşt-Behişt (Ağqoyunlular)|Həşt-Behişt sarayı]]<ref>{{cite book|first=|last=Nuriyeva İradə Tofiq qızı|authorlink=|title=Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)|year=2015|location=Bakı|publisher=Mütərcim|url=http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-282700.pdf|page=səh.115|ref=harv}}</ref><ref>{{cite book|first=|last=Qasımov Xeyirbəy Sabir oğlu|authorlink=|title=Orta əsrlərdə Azərbaycan mədəniyyəti |year=2008 |location=Bakı |publisher= |url=http://www.ebooks.az/download/ZxRbPAXo.pdf |page=səh.228 |ref=harv}}</ref>
| idarəetmə_forması = [[Mütləq monarxiya]]
| yaranması = [[1378]]
| süqutu = [[1508]]<ref>{{cite book|first= |last= H. J. Kissling, Bertold Spuler, N. Barbour, J. S. Trimingham, H. Braun, H. Hartel |authorlink= |title=The Last Great Muslim Empires |year=1969 |location= |publisher= |url=http://books.google.com.tr/books?id=-AznJs58wtkC&pg=PA78&lpg=PA78&dq=Aq+Qoyunlu+1508&source=bl&ots=NMZW6Oq9cQ&sig=aXyO-zzmY5evXNgMoZKPdddKX1I&hl=ru&sa=X&ei=HxmiU7jTMebT7AbrpIHoCA&ved=0CDkQ6AEwBA#v=onepage&q=Aq%20Qoyunlu%201508&f=false|page=p.78 |ref=harv}}</ref>
| iddiaçı = [[Zeynalabidin bəy Bayandur|Zeynalabidin bəy]]
}}
'''Ağqoyunlu hökmdarlarının siyahısı''' — [[Ağqoyunlular]] [[Oğuz türkləri|oğuzlar]]ın [[Bayandur (tayfa)|bayandur boyuboyuna]]<nowiki/>na mənsub olublar.<ref>{{cite web |url=http://1905.az/tofiq-n%C9%99c%C9%99fli-qaraqoyunlular-v%C9%99-agqoyunlular-oguz-boylaridir/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620122922/http://1905.az/tofiq-n%C9%99c%C9%99fli-qaraqoyunlular-v%C9%99-agqoyunlular-oguz-boylaridir/ |archivedate=2019-02-06 |title=Tofiq Nəcəfli: “Qaraqoyunlular və Ağqoyunlular Oğuz boylarıdır.” |author=1905.az |date=11.01.2019 |publisher=Gündüz Nəsibov |accessdate=2019-02-06 |language=az }}</ref> Ağqoyunlu hökmdarlarının idarəsi altında imperiya ən qüvvətli dövrlərində şimalda [[Rusiya]], cənubda [[Fars körfəzi]], şərqdə [[Xorasan|İran Xorasanı]], qərbdə [[Türkiyə]] və [[Suriya]]<nowiki/>ya qədər uzanıb.<ref name=":2">{{cite web |url=http://1905.az/qaraqoyunlu-v%C9%99-agqoyunlu-dovl%C9%99ti/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622134655/http://1905.az/qaraqoyunlu-v%C9%99-agqoyunlu-dovl%C9%99ti/ |archivedate=2019-02-06 |title=Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövləti |author=1905.az |date=27.07.2016 |publisher= |accessdate=2019-02-06 |language=az}}</ref> Ağqoyunlu tayfa ittifaqının əsasını [[Pəhləvan bəy Bayandur|Pəhləvan bəy]] qoymuşdur. [[1401]]-ci ildə [[Qara Yuluq Osman bəy|Osman bəy]]<nowiki/>in dövründən başlayaraq [[Diyarbəkir]] şəhəri [[1468]]-ci ilə qədər Ağqoyunlu bəyliyinin mərkəzi olmuşdur. [[1468]]-ci ildən isə [[Uzun Həsən]]<nowiki/>in başçılıq etdiyi Ağqoyunlu imperiyasının mərkəzi [[Təbriz]] şəhəri olmuşdur.<ref name=":2" />
 
[[1387]]-ci ildən [[1508]]-ci ilə qədər Ağqoyunlular 20 hökmdar tərəfindən idarə olunmuşlar. [[Sultan Yaqub]]<nowiki/>un ölümündən sonra Ağqoyunlular arasında başlayan taxt mübarizəsi ölkənin süqutuna gətirib çıxarmışdır. [[Gödək Əhməd]]<nowiki/>in ölümündən sonra ölkə [[Əbhər sülh müqaviləsi]] ilə [[Əlvənd mirzə]] və [[Sultan Murad Bayandur|Sultan Murad]] arasında 2 yerə bölündü.<ref name=":3" /> [[1501]]-ci ildə Əlvənd mirzəni və [[1503]]-cü ildə Sultan Muradı məğlub edən [[Şah İsmayıl Xətai|I Şah İsmayıl]] tərəfindən 1508-ci ildə Ağqoyunluların hakimiyyətinə tamamilə son qoyuldu. Beləliklə, Ağqoyunluların süqutu ilə onun yerində [[Səfəvilər|Səfəvilər imperiyası]]<nowiki/>nın əsası qoyuldu.<ref>{{cite web |url= http://www.anl.az/down/meqale/respublika/2013/yanvar/290794.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207221203/http://www.anl.az/down/meqale/respublika/2013/yanvar/290794.htm |archivedate=2019-02-06 |title= Şah İsmayıl–görkəmli sərkərdə və dövlət xadimi|author=anl.az |date=2013, 23 yanvar |publisher=Süleyman Məmmədov |accessdate=2019-02-06 |language= az}}</ref>
 
== Ağqoyunlularda hökmdar ==
[[Şəkil:Map_Aq_Qoyunlu_1478-en.png|thumb|250px|<center>[[Ağqoyunlu imperiyası]] ən qüdrətli dövrlərində ([[1478]]).</center>]]
Ağqoyunlu hökmdarlarının titulları [[Uzun Həsən]]<nowiki/>in dövrünə qədər ''[[bəy]]'' olmuşdur. Uzun Həsən [[Qaraqoyunlular]]ı və [[Teymurilər]]<nowiki/>i məğlub edərək böyük imperiya qurduqdan sonra hökmdarlara bəydən başqa ''[[padşah]]'' və ''[[sultan]]'' da deyilməyə başlandı.<ref name="titul">{{cite book|last=Muʾayyid S̲ābitī|first=ʻAlī|title=Asnad va Namahha-yi Tarikhi (Historical documents and letters from early Islamic period towards the end of Shah Ismaʻil Safavi's reign.)|year=1967|publisher=Kitābkhānah-ʾi Ṭahūrī|series=Iranian culture & literature|number=46}}, pp. 193, 274, 315, 330, 332, 422 and 430. See also: Abdul Hussein Navai, ''Asnaad o Mokatebaat Tarikhi Iran'' (Historical sources and letters of Iran), Tehran, Bongaah Tarjomeh and Nashr-e-Ketab, 2536, pages 578,657, 701-702701–702 and 707</ref><ref name="titul2">H.R. Roemer, "The Safavid Period", in <nowiki>''Cambridge History of Iran''</nowiki>, Vol. VI, Cambridge University Press 1986, p. 339.</ref> Ağqoyunlu hökmdarı qeyri-məhdud hakimiyyətə malik idi. O, ordunun komandanı idi və qanunlarda, sosial, iqtisadi sahədə istədiyi qərarı qəbul edə və dövlət məmurlarının təyin edə və azad edə bilərdi. Hökmdarın verdiyi əmrlər [[fərman]] sayılırdı və [[katib]]<nowiki/>lər tərəfindən yazılırdı. Fərmanların üzərində hökmdarın [[möhür]]ü olurdu. Ağqoyunlu hakimiyyəti mütləq monarxiya ilə idarə edilirdi. Ağqoyunlu hökmdarlarının məşvərətçi orqanı "''divan''" mövcud idi. Ancaq son qərarı hökmdar verirdi.<ref>{{cite book|first= |last=Nəcəfli T.H. |authorlink= |title=Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında |year=2000 |location=Bakı |publisher=Çaşıoğlu |url=http://history.az/pdf.php?item_id=20100622050512539&ext=pdf |page=səh.31-33 |ref=harv}}</ref>
 
Ən çox hakimiyyətdə olan Ağqoyunlu hökmdarı [[Qara Yuluq Osman bəy|Osman bəy]] olmuşdur. Beləki, Osman bəy 32 il hakimiyyətdə olmuşdur. Ən az hakimiyyətdə olan hökmdar isə [[Sultan Xəlil]] olmuşdur. O, [[1478]]-ci ilin qış və yay aylarında hakimiyyətdə olmuşdur.
 
== Hökmdarların siyahısı ==
 
* {{color box|lightblue}} — hökmdar taxtda olmasına baxmayaraq hakimiyəti əlində tam cəmləşdirə bilməyib.
* {{color box|yellow}} — müstəqilliyini hərhansı bir vilayətdə elan edib, bütün ölkə ərazisində hökmdar deyil.
 
=== Quruluş dövrü ===
{| width=100% class="wikitable"
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Titul
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Ad
|-
|- style="background:wikitable"
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Pəhləvan bəy Bayandur|Pəhləvan bəy]]'''
|align="center"|? - 1340
|align="center"|
* [[İdris bəy Bayandur]]un oğlu, Bayandur elinin başçısı.<ref>{{cite book|first= |last=Zekiye Tunç |authorlink= |title=Akkoyunlular döneminde Harput |year= 23-25 Mayıs 2013 |location=Elazığ |publisher=Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi|url=http://web.firat.edu.tr/harput/sempozyum/2/6.%20Zekiye%20Tun%C3%A7.pdf |page=səh.578 |ref=harv}}</ref>
* 1340-cı ildə Diyarbəkirdə vəfat etmişdir.
|-
|- style="background:wikitable"
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Əlaəddin Turəli bəy|Turəli bəy]]''' <br> <small>{{Nastaliq| طور علی پہلوان}} </small><br/> ''Əl-əd-Din''<br/><small>{{Nastaliq|علاء الدين‎}}</small><br/>
|align="center"|1340 - 13621340–1362
|align="center"|
* [[Pəhləvan bəy Bayandur|Pəhləvan bəy]]in oğludur.
* [[Bayburt]]da doğulmuşdur.
* [[1362]]-ci ildə vəfat etmişdir.
|-
|- style="background:wikitable"
|align="center"|''Bəy''<br>
|align="center"| '''[[Fəxrəddin Qutlu bəy|Qutlu bəy]]'''<br> <small>{{Nastaliq| قتلغ بن طور علی}} </small> <br>''Fəxr-əd-Din'' <br> <small>{{Nastaliq| فخر الدین}}</small>
|align="center"|1362 - 1389 1362–1389
|align="center"|
* Turəli bəyin oğlu.
* 1389-cu ildə vəfat etmişdir. Məzarı [[Bayburt]]dadır.
|-
|- style="background:lightblue"
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Əhməd bəy Bayandur|Əhməd bəy]]'''<br> <small>{{Nastaliq| احمد بن قتلغ }} </small>
|align="center"|1389 - 1403 1389–1403
|align="center"|
* Qutlu bəyin oğlu.
* [[1396]]-cı ildə [[Qara Yuluq Osman bəy|Osman bəy]] [[Qazi Bürhanəddin]]in də köməyi ilə Əhməd bəyi hakimiyyətdən saldı və faktiki olaraq Ağqoyunluların başçısı oldu.<ref>John E. Woods, [https://www.avetruthbooks.com/2021/01/john-e-woods-300-yillik-turk-imparatorlugu-akkoyunlular-1993.html 300 Yıllık Türk İmparatorluğu Akkoyunlular], Aşiret, Konfederasyon, İmparatorluk, çev. Sibel Özbudun, Milliyet yay., İstanbul, 1993. s.79.</ref>
* Əhməd bəy [[1403]]-cü ildə [[Palu]]da vəfat etdi.<ref>{{cite web |url=http://forum.azeri.net/tarix/22647-agqoyunlu-hokmdarlari.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20180410061556/http://forum.azeri.net/tarix/22647-agqoyunlu-hokmdarlari.html|archivedate=2019-02-06 |title=Ağqoyunlu hökmdarları |author=forum.azeri.net |date=02-05-2013 |publisher= |accessdate=2019-02-06 |language=az }}</ref>
|}
 
=== Bəylik dövrü ===
{| width=100% class="wikitable"
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Titul
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Ad
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Qeydlər
|-
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Qara Yuluq Osman bəy|Osman bəy]]''' <br> <small>{{Nastaliq| قرا یولک عثمان}} </small><br>''Baha-əd-Din'' <br> <small>{{Nastaliq| بھا الدین}}</small>
|align="center"|1403 - 1435 1403–1435
|align="center"|
* Fəxrəddin Qutlu bəyin və [[Trabzon imperiyası|Trabzon]] şahzadəsi [[Maria Komnenos]]un oğlu.
* [[1399]]-cu ildən [[Əmir Teymur]] ilə müttəfiq oldu və Əmir Teymur tərəfindən [[Diyarbəkir]] mərkəz olmaqla bir çox əraziyə hakim təyin edildi.<ref name=":0">{{cite book|first= |last=İlhan Erdem |authorlink= |title=Ak-Koyunlu Devletinin kurucusu Kara-Yülük Osman Beyin hayatı ve faaliyetleri|year= |location= |publisher= |url=http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/26/1249/14285.pdf |page=səh.100 |ref=harv}}</ref>
* Onun dövründə [[Ağqoyunlular]] geniş ərazilər ələ keçirərək bəyliyə çevrildilər.<ref name=":0" />
* [[1402]]-ci ildə [[Ankara döyüşü]]ndə öz qüvvələri ilə Əmir Teymurunun tərəfində döyüşmüşdü.<ref name=":0" />
* [[1435]]-ci ilin [[avqust]]undaavqustunda Ərzurum yaxınlığında [[Qaraqoyunlular]] döyüşdə 80 yaşlı Osman bəy atdan yıxılaraq vəfat etdi. O, Ərzurumda dəfn edildi.<ref>Toksoy, A., "Akkoyunlular ve Erzincan (Uzun Hasan Devrine Kadar)", Türklük Bilimi Araştırmaları, Sayı:35, Yıl:2014.</ref>
|-
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Cəlaləddin Əli bəy|Əli bəy]]''' <br> <small>{{Nastaliq| علی بن قرا یولک عثمان}}</small><br>''Cəlal-əd-Din'' <br> <small>{{Nastaliq| جلال الدین}}</small>
|align="center"|1435 - 1438 1435–1438
|align="center"|
* [[Qara Yuluq Osman bəy|Qara Yuluq Osman]]ın böyük oğlu.
* [[1438]]-ci ildə [[Həmzə bəy Bayandur]] tərəfindən hakimiyyətdən devrildi.<ref>{{cite web |url=http://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/akkoyunlular-bayindiriye-devleti-1340-1514-1427 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190129064245/http://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/akkoyunlular-bayindiriye-devleti-1340-1514-1427 |archivedate=2019-02-06 |title=Akkoyunlular (Bayındıriye Devleti 1340-1514) |author=tarihiolaylar.com |date= |publisher= |accessdate=2019-02-06 |language=tr }}</ref>
* Əli bəy [[1444]]-cü ildə Hələbdə vəfat etdi.
|-
|align="center"| ''Bəy''
|align="center"| '''[[Həmzə bəy Bayandur|Həmzə bəy]]'''<br> <small>{{Nastaliq| حمزہ بن قرا یولک عثمان }}</small><br>''Nur-əd-Din'' <br> <small>{{Nastaliq| نور الدین}}</small>
|align="center"|1438 - 1444 1438–1444
|align="center"|
* [[Qara Yuluq Osman bəy|Qara Yuluq Osman]]ın oğlu.
* Həmzə bəy 1444-cü ildə Əli bəyin ölümündən biraz sonra xəstələnərək öldü.<ref>{{cite web |url=http://www.enfal.de/starih49.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180702212102/http://www.enfal.de/starih49.htm |archivedate=2019-02-06 |title= Akkoyunlular |author=enfal.de |date= |publisher= |accessdate=2019-02-06 |language=tr }}</ref>
|-
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Cahangir mirzə]]''' <br> <small>{{Nastaliq| جهانگیر بن علی}}</small><br>''Mu'izz-əd-Din'' <br> <small>{{Nastaliq| معز الدین }}</small>
|align="center"| 1444 - 1453 1444–1453
|align="center"|
* [[Cəlaləddin Əli bəy]]in və [[Sara xatun]]un oğlu.<ref>Nəcəfli T.H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında. Bakı: Çaşıoğlu, 2000, səh 40.</ref>
* [[1450]]-[[1451]]1450–1451-ci illərdə [[Qaraqoyunlular]]la müharibədə məğlub olması Ağqoyunlular arasında nüfuzuna böyük zərbə vurdu.
* [[1452]]-ci ildə Qaraqoyunlu hökmdarı [[Cahan şah]] ilə sülhə razılaşması isə kiçik qardaş [[Uzun Həsən]] və onun ətrafında birləşən əyanlar tərəfindən narazılıqla qarşılandı və [[1453]]-cü ildə Uzun Həsən tərəfindən taxtdan salındı.<ref>{{cite web |url=https://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=373232 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207221513/https://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=373232 |archivedate=2019-02-06 |title= Akkoyunluların Tarihi Sahnesine Çıkışı |author=tarihtarih.com |date= |publisher=İlhan Erdem, Mustafa Uyar |accessdate=2019-02-06 |language=tr }}</ref>
|-
|- style="background:yellow"
|align="center"|''Bəy''
|align="center"| '''[[Qılınc Arslan Bayandur|Qılınc Arslan]]''' <br> <small>{{Nastaliq| قلچ ارسلان بن احمد}}</small>
|align="center"| 1453 - 1457 1453–1457
|align="center"|
* [[Qara Yuluq Osman bəy|Qara Yuluq Osman]]ın qardaşı Əhməd bəyin oğlu.<ref>{{cite book|first= |last=Ahmet Toksoy |authorlink= |title=Akkoyunlular ve Erzincan (Uzun Hasan Devrine Kadar) |year= 2014|location=|publisher=Bahar |url= http://dergipark.gov.tr/download/article-file/157179 |page=səh.258 |ref=harv}}</ref>
* [[Palu]]da müstəqil hakimiyyət sürürdü.
* [[Qara İsgəndər]]in dəstəyi ilə [[Ağqoyunlu]] hakimiyyətini tam ələ keçirmək istəsə də, uğur əldə edə bilmədi.
* Uzun Həsən tərəfindən məğlub edildi.
|}
 
=== İmperiya dövrü ===
{| width=100% class="wikitable"
! style="background-color:#F0DC82" width=1% | Şəkil
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Titul
|align="center"|[[Şəkil:Hasan Agha.png|150px]]
|align="center"| ''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Uzun Həsən]]'''<br> <small>{{Nastaliq| اوزون حسن بن علی}}</small><br>''Əbül-Nasr'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو النصر}}</small>
|align="center"| 1453 - 1478 1453–1478
|align="center"|
* [[Cəlaləddin Əli bəy]]in və [[Sara xatun]]un oğlu.
* [[1423]]-cü ildə [[Diyarbəkir]]də doğulmuşdur.
* 1453-cü ildə qardaşı Cahangir mirzəni devirərək Ağqoyunlu bəyliyində hakimiyyəti ələ keçirmişdir.
*[[1467]]-ci ildə [[Muş döyüşü]]ndə Qaraqoyunlu hökmdarı [[Cahan şah]]ı<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.pk/books?id=WjQfo3a1eVMC&pg=PA907&lpg=PA907&dq=sanjaq+chapakchur&source=bl&ots=YsN0b-QlVs&sig=kPL9xCLMsweIvNKGAjRCMSFlEhA&hl=en&sa=X&ei=HRMbUcqWNceSswbdhYHYCQ&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=sanjaq%20chapakchur&f=false|title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1|author=Alexander Mikaberidze|year=2011|publisher=ABC-CLIO|location=|isbn=9781598843361|page=907|accessdate=2013-02-13}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com.pk/books?id=fY01Tc2SZVEC&pg=PA173&lpg=PA173&dq=sanjaq+chapakchur&source=bl&ots=YeNRZ1QmFy&sig=_m7w0xTbuoVkMyYS90SdBAMVcv4&hl=en&sa=X&ei=HRMbUcqWNceSswbdhYHYCQ&ved=0CC4Q6AEwAQ#v=onepage&q=sanjaq%20chapakchur&f=false|title=The Cambridge History of Iran, Volume 6|author=Peter Jackson, Lawrence Lockhart|year=1986|publisher=Cambridge University Press|location=|isbn=9780521200943|page=173|accessdate=2013-02-13}}</ref><ref>Peter Jackson, Lawrence Lockhart (1986). ''The Cambridge History of Iran, Volume 6''. Cambridge University Press, 173. ISBN 9780521200943.</ref> və [[1468]]-ci ildə Cahan şahın oğlu [[Həsən Əli (Qaraqoyunlu)|Həsənəli]]ni [[Xoy döyüşü (1468)|Xoy döyüşü]]ndə məğlub edərək<ref>{{cite book|first= |last=Həsən bəy Rumlu |authorlink= |title=Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı) |year=2017 |location= |publisher=Kastamonu: Uzanlar |url= https://media.turuz.com/Turkologi/2017/1732-Ehsenut_Tevarix-Tarixlerin_En_Yaxshisi-1404-1578-Hesenbey_Rumlu-2017-661s.pdf |page=səh.258|ref=harv}}</ref> [[Qaraqoyunlular]]ın [[İran]], [[İraq]] və Şərqi [[Anadolu]]dakı ərazilərini ələ keçirdi.
* [[1469]]-cu ildə isə [[Əbu Səid (Teymuri)|Teymuri Əbu Səidi]] [[Mahmudabad döyüşü]]ndə məğlub edərək, [[Teymurilər]]i [[Xorasan]]a sıxışdırdı. Beləliklə, Ağqoyunlu bəyliyini böyük imperiyaya çevirdi.<ref>{{cite book|first= |last=Həsən bəy Rumlu |authorlink= |title=Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı) |year=2017 |location= |publisher=Kastamonu: Uzanlar |url= https://media.turuz.com/Turkologi/2017/1732-Ehsenut_Tevarix-Tarixlerin_En_Yaxshisi-1404-1578-Hesenbey_Rumlu-2017-661s.pdf |page=səh.263-264|ref=harv}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com.pk/books?id=uzSytwAACAAJ&dq=ain+i+akbari&hl=en&sa=X&ei=T74OUcnDJMOB4gSos4CQBg&ved=0CDAQ6AEwAQ|title=Ain-I Akbari|author=[[Abu'l-Fazl ibn Mubarak]]|year=2002|publisher=Manas Publications|location=|isbn=9788175362284|pages=1716|accessdate=2013-02-04}}</ref>
* [[6 yanvar]] [[1478]]-ci ildə [[Təbriz]]də vəfat etmişdir.
|-
|align="center"|[[Şəkil:Sultan of Azerbaijan Sultan Khalil khan Aq Qoyunlu 1478.jpg|150px|]]
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Sultan Xəlil]]'''<br> <small>{{Nastaliq| سلطان خلیل بن اوزون حسن }}</small><br>''Əbül-Fəth'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو الفتح}}</small>
|align="center"| 1478
|align="center"|
* Uzun Həsənin və [[Səlcuqşah bəyim]]in oğlu.
* Hakimiyyətə gəlməzdən öncə [[Fars ostanı|Fars vilayəti]]nin hakimi idi
* Uzun Həsəndən sonra Ağqoyunlu taxtına keçmişdir və atasının mərkəzləşdirmə siyasətini davam etdirmişdir.
* Mərkəzləşdirmə siyasətini bəyənməyən əyanlar bundan narazılıq etdilər. Bu səbəbdən əyanlar Sultan Xəlilin qardaşı Yaqub bəyə (gələcəkdə ''[[Sultan Yaqub]]'') dəstək verərək qiyam qaldırdılar. [[1478]]-ci ilin iyulunda [[Xoy döyüşü (1478)|Xoy döyüşü]]ndə Yaqub bəy və dəstəkçiləri tərəfindən məğlub edildi və öldürüldü.<ref>{{cite book|first= |last=Həsən bəy Rumlu |authorlink= |title=Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı) |year=2017 |location= |publisher=Kastamonu: Uzanlar |url= https://media.turuz.com/Turkologi/2017/1732-Ehsenut_Tevarix-Tarixlerin_En_Yaxshisi-1404-1578-Hesenbey_Rumlu-2017-661s.pdf |page=səh.309|ref=harv}}</ref>
|-
|align="center"|[[Şəkil:Портрет Ягуб-бека с придворными. Альбом Мехмета Завоевателя.png|150px|]]
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Sultan Yaqub]]'''<br> <small>{{Nastaliq| یعقوب بن اوزون حسن }}</small><br>''Əbül-Müzəffər'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو المظفر}}</small>
|align="center"| 1478 - 1490 1478–1490
|align="center"|
* [[Uzun Həsən]]in və Səlcuqşah bəyimin oğlu.
* Böyük qardaşı Sultan Xəlili devirərək hakimiyyətə gəlmişdir.
* [[24 dekabr]] [[1490]]-cı ildə [[Qarabağ]]da vəfat etmişdir.<ref>{{cite book |first= |last=Faruk Söylemez |authorlink= |title=Anadoluda sahte Şah İsmail isyanı |year=2004 |location=Kahramanmaraş |publisher=Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergi Sayı:17 |url=http://sbedergi.erciyes.edu.tr/sayi_17/05_soylemez.pdf |page=səh.75 |ref=harv |access-date=2019-02-04 |archive-date=2019-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214215729/http://sbedergi.erciyes.edu.tr/sayi_17/05_soylemez.pdf |url-status=dead }}</ref>
* Ölkə daxilində sabitliyi təmin etməyi bacaran son hökmdar olmuşdur. Ölümündən sonra şahzadələr arasındakı taxt-tac mübarizəsi Ağqoyunluların süqutuna qədər davam etmişdir.
|-
|align="center"|[[Şəkil:Sultan Baysunqur Bayandurun adına zərb olunmuş sikkə.jpg|150px]]
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Sultan Baysunqur]]'''<br> <small>{{Nastaliq| بایسنقر بن یعقوب }}</small><br>''Əbül-Fəth'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو الفتح}}</small>
|align="center"| 1490 - 1492 1490–1492
|align="center"|
* Sultan Yaqubun və [[Gövhər sultan]]ın oğlu
* Atasının ölümündən sonra, 9 yaşında [[Sufi Xəlil|Sufi xəlil Mosullu]] tərəfindən taxta çıxarılmışdı.<ref>{{cite web |url=http://www.avrasyad.com/DergiTamDetay.aspx?ID=489&Detay=Ozet |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180701171223/http://www.avrasyad.com/DergiTamDetay.aspx?ID=489&Detay=Ozet |archivedate=2019-02-06 |title=Akkoyunlu yönetiminde Musullular: Sufi Halil Bey örneği |author=avrasyad.com |date=2018 |publisher=Ayşe Atıcı Arayancan|accessdate=2019-02-06 |language= tr}}</ref>
* [[1492]]-ci ildə əmisi oğlu Rüstəm bəy (sonradan ''[[Sultan Rüstəm]]'') tərəfindən Təbriz yaxınlığında darmadağın edildi və Babası [[I Fərrux Yasar|Şiravnşah I Fərrux Yasar]]a sığındı.
* [[Şirvanşahlar]]dan dəstək alaraq hakimiyyətini bərpa etməyə cəhd göstərsə də, 1492-ci ildə [[Bərdə]] ilə [[Gəncə]] arasında Rüstəmlə döyüşdə həlak oldu.
|-
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Sultan Rüstəm]]'''<br> <small>{{Nastaliq| رستم بن مقصود بن اوزون حسن}}</small><br>''Əbül-Müzəffər'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو المظفر}}</small>
|align="center"| 1493 - 1497 1493–1497
|align="center"|
* [[Uzun Həsən]]in nəvəsi və [[Maqsud mirzə]]nin oğludur.
* [[1490]]-cı ildə Sultan Baysunqur tərəfindən həbsə atılmışdır.
* 1492-ci ildə [[Eybə Sultan]]ın dəstəyi ilə həbsdən çıxaraq Baysunquru taxtdan salmışdır.
* [[1497]]-ci ildə əmisi oğlu [[Gödək Əhməd]] və onun tərəfinə keçən Eybə Sultan başda olmaqla sərkərdələrinin bir qismini tərəfindən məğlub edildi və [[Gürcüstan]]a qaçdı. Orada öldürüldü.<ref>{{cite book|first= |last=Şahin Fərzəliyev |authorlink= |title=Azərbaycan XV-XVI əsrlərdə (Həsən bəy Rumlunun "Əhsənüt-təvarix" əsəri üzrə) |year=1938 |location=Bakı |publisher= Elm|url=http://history.az/pdf.php?item_id=20100816020715748&ext=pdf |page=səh.33 |ref=harv}}</ref>
|-
|align="center"|[[Şəkil:Coin of Sultan Ahmad (Aq Qoyunlu).jpg|150px]]
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Gödək Əhməd]]'''<br> <small>{{Nastaliq| احمد گوده بن اغورلو محمد بن اوزون حسن}}</small><br>''Əbül-Nəsr'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو النصر}}</small>
|align="center"| 1497
|align="center"|
* [[Uğurlu Məhəmməd]]in və [[Gövhər Sultan (II Mehmedin qızı)|Gövhər sultan]]ın oğlu. [[II Mehmed]]in və Uzun Həsənin nəvəsi.
* [[Eybə Sultan]]ın köməyi ilə [[1497]]-ci ildə hakimiyyətə gəlmiş.
* Mərkəzləşdirmə siyasətinə qarşı əyanların müqaviməti ilə üzləşmiş və 1497-ci ilin [[13 dekabr]]ındadekabrında [[İsfahan döyüşü (1497)|İsfahan yaxınlığındakı döyüşdə döyüşdə]] məğlub oldu və öldürüldü.<ref>{{cite book|first= |last=Həsən bəy Rumlu |authorlink= |title=Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı) |year=2017 |location= |publisher=Kastamonu: Uzanlar |url= https://media.turuz.com/Turkologi/2017/1732-Ehsenut_Tevarix-Tarixlerin_En_Yaxshisi-1404-1578-Hesenbey_Rumlu-2017-661s.pdf |page=səh.349 |ref=harv}}</ref>
* Onun ölümündən sonra Ağqoyunlu imperiyası parçalandı.
|-
|align="center"| ''Bəy'' <br>''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Əlvənd mirzə]]'''<br> <small>{{Nastaliq| الوند بن یوسف بن اوزون حسن}}</small><br>''Əbül-Müzəffər'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو المظفر}}</small>
|align="center"| 1498 - 15011498–1501
|align="center"|
* Uzun Həsənin nəvəsi və [[Yusif bəy Bayandur]]un oğludur.
* [[1498]]-ci ildə Eybə Sultan başda və bir neçə sərkədənin də dəstəyi ilə [[Təbriz]]də sultan elan edildi.
* Hakimiyyət iddiaçısı olan qardaşı [[Məhəmməd mirzə]] ilə mübarizədə Eybə Sultan öldürülməsindən sonra [[Diyarbəkir]]ə çəkilsə də, [[Mosullu oymağı|Mosullu tayfası]]nın dəstəyi ilə yenidən hakimiyyəti ələ keçirdi.<ref name=":1">{{cite book|first= |last=Şahin Fərzəliyev |authorlink= |title=Azərbaycan XV-XVI əsrlərdə (Həsən bəy Rumlunun "Əhsənüt-təvarix" əsəri üzrə) |year=1938 |location=Bakı |publisher= Elm|url=http://history.az/pdf.php?item_id=20100816020715748&ext=pdf |page=səh.33-34 |ref=harv}}</ref>
* Ancaq digər rəqibi Murad mirzə (sonradan ''[[Sultan Murad Bayandur|''Sultan Murad]]'']]) mübarizədə hər iki tərəfin üstünlük əldə edə bilməməsindən sonra [[Əbhər sülh müqaviləsi]] imzalandı və Ağqoyunlu imperiyası iki şahzadə arasında bölüşdürüldü.
* [[1501]]-ci ildə [[Şərur döyüşü]]ndə Şeyx İsmayıla (sonradan ''[[I Şah İsmayıl]]'') məğlub oldu<ref>Minorsky V. La Perse au XV-e siècle entre La Turque et Venise, Paris, 1933, səh. 60-6160–61</ref> və [[Ərzincan]]a qaçdı.
* [[Azərbaycan]]dakı hakimiyyətini itirdikdən sonra Diyarbəkirdəki [[Sultan Qasım|Qasım bəy]] ilə mübarizə apardı və onu məğlub etdi. Sonrakı hakimiyyətini [[Diyarbəkir]] və ətraf ərazilərdə sürdürdü.<ref>{{cite web |url=http://www.e-tarih.org/sayfa.php?sfid=287 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20180701171223/http://www.avrasyad.com/DergiTamDetay.aspx?ID=489&Detay=Ozet |archivedate=2019-02-06 |title=Akkoyunluların Yıkılışı |author=e-tarih.org |date=06 Kasım 2007 20:52 |publisher= |accessdate=2019-02-06 |language= tr}}</ref>
* [[1505]]-ci ildə [[Mardin]]də vəfat etdi.
|-
|align="center"|[[Şəkil:Coin of Sultan Muhammed (Aq Qoyunlu).png|150px]]
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Məhəmməd mirzə]]'''<br> <small>{{Nastaliq| محمد بن یوسف بن اوزون حسن}}</small><br>''Əbül-Mükərrəm'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو المکرم}}</small>
|align="center"| 1497-14991497–1499
|align="center"|
* [[Uzun Həsən]]in nəvəsi və Yusif bəy Bayandurun oğludur.
* [[Eybə Sultan]]ın qardaşları Nurəli və Əşrəf tərəfindən dəstəklənərək [[1498]]-ci ildə [[Fars ostanı|Fars vilayətin]]də sultan elan edildi.
* [[1499]]-cu ildə [[Eybə Sultan]]ın başçılığı etdiyi Əlvənd mirzənin ordusunu məğlub etdi və döyüşdə Eybə Sultan öldürüldü. Beləliklə, [[Təbriz]]ə daxil olmağı bacardı.<ref name=":1" />
* Lakin sonradan Əlvənd mirzə yeni qüvvə toplayaraq onu məğlub etdi və Məhəmməd mirzə yenidən Fars vilayətinə çəkildi.
* [[1500]]-cü ildə [[Sultan Murad]] və tərəfdarları tərəfindən məğlub edildi və öldürüldü.<ref name=":1" />
|-
|align="center"|[[Şəkil:Coin of Sultan Murad (Aq Qoyunlu).jpg|150px]]
|align="center"|''Bəy'' <br> ''padşah'' <br> ''sultan''
|align="center"| '''[[Sultan Murad]]'''<br> <small>{{Nastaliq| سلطان مراد بن یعقوب بن اوزون حسن}}</small><br>''Əbül-Müzəffər'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو المظفر}}</small>
|align="center"| 1500 - 15081500–1508
|align="center"|
* [[Sultan Yaqub]]un və [[Gövhər sultan]]ın oğlu. [[31 iyul]] [[1490]]-ci ildə [[Təbriz]] şəhərində dünyaya gəlmişdi.
* [[1498]]-ci ildə [[Əlvənd mirzə]] tərəfindən həbsə atılmışdır.
* [[Eybə Sultan]]ın qardaşları [[Marağa]] hakimi Gözəl Əhməd və Fərruxşad tərəfindən dəstəklənərək. [[Fars ostanı|Fars vilayəti]]nə aparılmış və sultan elan edilmişdir.
* [[1500]]-cü ildə Məhəmməd mirzəni məğlub etmiş və Fars vilayətini ələ keçirmişdir. Lakin [[Əlvənd mirzə]] ilə mübarizədə hər iki tərəf qalibiyyət əldə edə bilmədi. O səbəbdən 1500-cü ildə [[Əbhər sülh müqaviləsi]] bağlandı və [[Ağqoyunlu imperiyası]] iki yerə bölündü.<ref name=":3">{{cite book|first=|last=Nuriyeva İradə Tofiq qızı|authorlink=|title=Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)|year=2015|location=Bakı|publisher=Mütərcim|url=http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-282700.pdf|page=səh.111|ref=harv}}</ref>
* [[21 iyun]] [[1503]] [[Almaqulağı döyüşü]]ndə [[I Şah İsmayıl]]a məğlub oldu və [[İsfahan]], [[Şiraz]], [[Yəzd]] və [[Kirman]] Səfəvi hakimiyyətinə keçdi.<ref>{{AME|1|343}}</ref> [[1508]]-ci ilə qədər Bağdad ətrafında hökmdarlıq etsə də, həmin ildə I Şah İsmayılın Bağdada hücumunu eşidib [[Zülqədəroğulları bəyliyi|Dulqədiroğullar]]ına sonra isə [[Osmanlılar]]a sığındı.
* [[1518]]-ci ildə [[Urfa]]da öldürüldü.
|}
 
=== Diyarbəkir hökmdarları ===
{|width=100% class="wikitable"
 
{|width=100% class="wikitable"
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Titul
! style="background-color:#F0DC82" width=9% | Ad
|- style="background:yellow"
|align="center"|''Bəy'' <br> ''sultan'' <br> ''padşah''
|align="center"| '''[[Sultan Qasım]]'''
|align="center"| 1496-15011496–1501
|align="center"|
* [[Uzun Həsən]]in qardaşı [[Cahangir mirzə]]nin oğlu.
* [[1496]]-cı ildə [[Diyarbəkir]] və ətraf ərazilərə hakim təyin olunmuş və müstəqil hakimiyyət sürmüşdür.<ref>{{cite book|first= |last=Kâzım Paydaş |authorlink= |title=Moğol ve Türk-İslâm Devletlerinde Suyurgal Uygulaması |year=2006 |location= |publisher=Güz, sayı 39 |url= http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423873313.pdf |page=səh.204 |ref=harv}}</ref> Qasım bəy öz adına pul kəsdirmiş və [[Mardin]]i paytaxt etmişdir.
* [[1501]]-ci ildə [[Şərur döyüşü]]ndə məğlub olan [[Əlvənd mirzə]] Sultan Qasımdan torpaq tələb etmişdir. Bunu qəbul etməyən Sultan Qasım Əlvənd mirzə tərəfindən Mardin yaxınlığında məğlub edilmiş və öldürülmüşdür. Əlindəki torpaqlarda isə Əlvənd mirzə hökm sürməyə başlamışdır.<ref>{{cite book|first=|last=Həsən bəy Rumlu|authorlink=|title=Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı)|year=2017|location=|publisher=Kastamonu: Uzanlar|url=https://media.turuz.com/Turkologi/2017/1732-Ehsenut_Tevarix-Tarixlerin_En_Yaxshisi-1404-1578-Hesenbey_Rumlu-2017-661s.pdf|page=səh.391|ref=harv}}</ref>
|-
|- style="background:yellow"
|align="center"|''Bəy'' <br> ''sultan'' <br> ''padşah''
|align="center"| '''[[Zeynalabidin bəy Bayandur|Zeynalabidin bəy]]''' <br/> <small>{{Nastaliq| زین العابدین بن احمد بن اغورلو محمد}}</small>
|align="center"| 1505-15081505–1508
|align="center"|
* [[Gödək Əhməd]]in oğlu.<ref>{{cite web |url=https://www.marasanahaber.com/abdurrezzak-bey-kimdir/4787/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207221749/https://www.marasanahaber.com/abdurrezzak-bey-kimdir/4787/ |archivedate=2019-02-06 |title=Abdurrezzak Bey kimdir? |author=marasanahaber.com |date= 26 Eylül 2018 |publisher= |accessdate=2019-02-06 |language=tr }}</ref>
* [[1505]]-ci ildə [[Əlvənd mirzə]]nin ölümündən sonra [[Diyarbəkir]] ətrafında hakimiyyətə gəlmişdir.
* Zeynalabidin bəy hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün bəzi tədbirlər görməyə başladı. Uzun müddət Diyarbəkir hakimi olan Əmir bəy Mosullunu həbs etdirdi və ətraf ərazilərə yürüşlərə başladı. Lakin Əmir bəy həbsdən çıxdı və Zeynalabidin bəyi məğlub edərək əsir aldı.<ref>{{cite web |url=http://www.elbistankaynarca.com/mobi/author_article_detail.php?id=260 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207222413/http://www.elbistankaynarca.com/mobi/author_article_detail.php?id=260 |archivedate=2019-02-06 |title=Elbistan Savaşı(1507) |author=elbistankaynarca.com |date=24.01.2013 |publisher=Adnan Güllü|accessdate=2019-02-06 |language=tr }}</ref>
* Əmir bəy Mosullu isə [[I Şah İsmayıl]]a tabeliyini bildirdi. [[1508]]-ci ildə Diyarbəkir ətrafı bölgələr tamamilə [[Səfəvilər]]in hakimiyyətinə keçdi.
|}
 
 
== Xarici keçidlər ==
 
{{Vikianbar kateqoriyası|Aq Qoyunlu}}
 
*{{cite web
|url = http://islamilimleri.com/Ktphn/Kitablar/19/004/05isltar/059.htm
|archiveurl =
|archivedate =
|title = Akkoyunlular
*{{cite web
|url = https://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1467&Bilgi=akkoyunlular
|archiveurl =
|archivedate =
|title = Akkoyunlular