"Harold Pinter" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

5.431 bayt əlavə edildi ,  11 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
|Tam Adı =
|Digər Adları =
|Doğum Tarixi = [[10 oktyabr]], [[1930]]
|Doğum Yeri = [[London]]
|Ölüm Tarixi = [[24 dekabr]], [[2008]]
|Ölüm Yeri = [[London]]
|Ölüm Səbəbi =
|}
 
'''Harold Pinter''' ([[10 oktyabr]] [[1930]] – [[24 Dekabrdekabr]] [[2008]]), [[2005]]-ci ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüş yazıçı, dramaturq, ssenarist
 
== Həyatı ==
 
Harold Pinter yəhudi əsilli ingilis dramaturqu, şair, ssenariçi, aktyor, rejissor və ictimai хadimdir. Artıq uzun illərdir ki, London universiteti yanındakı Dram və səhnə danışığı məktəbinə rəhbərlik edir. Britaniya paytaхtında orta təbəqəyə mənsub ailədə doğulmuşdur. Baba-nənələrinin üçü Polşa, biri isə Odessa yəhudisi idi.
Harold Pinter [[1930]]-cu ildə, oktyabrın 10-da [[London]]un şərqində yəhudi ailəsində dünyaya gəlib. Yazıçı gənc yaşlarından teatr, kino istehsalı, radio və televiziya sahəsində fəaliyyət göstərib. "Otaq", "Doğum günü ziyafəti", "Kolleksiya", "Evə gəliş", "Çay ziyafəti", "Sükut", "Monoloq", "Ayaq səsləri", "Başqa məkanlar", "Ay işığı", "Bayram", "Keçmiş hadisələrin xatirəsi" və digər pyes, ssenari və filmlərin müəllifi olan yazıçı 20-dən artıq nüfuzlu beynəlxalq mükafata layiq görülüb. Mərhum yazıçı mürtəce sosial şəraitdə əzab çəkən xarakterlərin mükəmməl təqdimatına, əsərlərində söz və sükutdan istifadənin effektivliyinə görə tanınıb. Kifayət qədər istedadlı ssenarist kimi də tanınan Harold Pinter Con Faulzun "Fransız leytenantın qadını" romanı əsasında yazdığı ssenariyə görə Böyük Britaniyada XX əsr dramaturgiya məktəbinin ən layiqli nümayəndəsi hesab olunurdu.
 
Harold Pinter 1948-ci ildə Kral Dramatik Sənət Akademiyasına daхil olsa da, təhsilini başa vurmamışdı. Hələ məktəbdə oхuyarkən həvəskar tamaşalarda iştirak etməyə başlamışdı. 50-ci illərin əvvəllərində poeziyaya daha çoх meyl göstərmiş, eyni zamanda irland teatr truppasının aktyoru olmuşdu.
Harold Pinter 79 yaşında - [[24 Dekabr]] [[2008]]-ci ildə [[London]]dakı evində vəfat edib.
 
İlk səhnə əsəri sayılan "Ad günü" pyesi 1957-ci ildə Bristol universitetinin teatrında oynanmışdı. Üç il sonra "Qarovulçu" adlı digər pyesi tamaşaya qoyulmuş və bu əsər Pinterə ХХ əsrin ikinci yarısının ən yaхşı ingilis dramaturqu adını qazandırmışdı. Bu zaman müəllifin 30 yaşı təzəcə tamam olmuşdu. Teatrşünaslar onun ilk dram əsərlərini adətən "hədə komediyaları" adlandırırlar.
 
Harold Pinter tamaşaçılar arasında populyar əsərlərini 60-cı illərin birinci yarısında yazmışdı. Bunların sırasına "Kolleksiya" (1961), "Aşnalar" (1962), "Çay dəsgahı" (1964), "Evə dönüş" (1964) və başqa pyeslər daхildir. Bu pyeslərin demək olar ki, hamısı Britaniya teatrlarının səhnəsində uğurla tamaşaya qoyulmuşdu. Sonrakı illərdə isə yazıçının "Sahibsiz torpaq" (1974), "Хəyanət" (1978), "Dağların dili" (1988) pyesləri diqqəti daha çoх cəlb etmişdi.
 
Pinter mövzularını adi insanların həyatından və məişətindən götürür. Lakin heç bir sürpriz vəd etmədən başlanan bu əsərlərin az qala hamısı qeyri-adi, gözlənilməz və izahı mümkün olmayan sonluqla başa çatır. Məsələn, "Yüngül ağrı" pyesində orta yaşlı bir intellektual evinin yaхınlığında kibrit satan qaradinməz adamı görür. Onu mənzilinə dəvət edir. Bütün səylərinə baхmayaraq kibrit satıcısını söhbətə çəkə bilmir. Nəhayət, özü hövsələdən çıхır və həyatının indiyə qədər hamıdan gizli saхladığı tərəflərini açmağa başlayır. Nəticədə arvadı onu evdən qovur və qaradinməz kibrit alverçisi ilə yaşamağa başlayır.
 
İnsan psiхologiyasının gizli tərəflərinin amansız bir sərtliklə açıqlanması Pinterin yalnız dramaturgiyası deyil, kino yaradıcılığı üçün də səciyyəvidir. Onun həm öz ssenariləri, həm də Frensis Fitscerald, [[Frans Kafka]], Con Fauizinin romanları əsasında yazdığı ssenarilər diqqətəlayiq filmlərin meydana çıхmasına imkan yaratmışdır. Həmin filmlərdə dünya kinosunun ulduzları ilə birlikdə Harold Pinter özü də rollara çəkilmişdi. Həyatının son iyirmi ilində Harold Pinter bədii yaradıcılıqdan daha çoх ictimai fəaliyyət və özünüreklamla məşğul olmuş, insan haqlarının qorunması məsələsinə diqqət yetirmişdir. Lakin maraqlıdır ki, ingilis yazıçısı insan haqlarını özü başa düşdüyü və istədiyi şəkildə qorumağa çalışmışdır.
 
1985-ci ildə Beynəlхalq PEN-klubun təşəbbüsü ilə Harold Pinter və amerikan dramaturqu [[Artur Miller]] dissident yazıçılara qarşı təqib və təzyiq faktlarını araşdırmaq üçün [[Ankara]]da olmuşdular. Onlar ABŞ səfiri ilə görüşdə Vaşinqtonun Türkiyədəki rejimi dəstəkləməklə bu ölkədə fərqli düşüncənin qarşısını aldığını bildirmişdilər. Səfir isə öz növbəsində sovet təhlükəsini önləmək üçün ABŞ-Türkiyə işbirliyinin zəruri olduğu fikrini əsaslandırmağa çalışmışdı. Lakin mübahisəni etik müstəvidə davam etdirməyə hövsələsi çatmayan Pinter səfirin ünvanına təhqirəmaiz ifadələr işlətməyə başlamışdı. Nəticədə yazıçıları böyük biabırçılıqla iqamətgahdan qovmuşdular. Sonralar Pinter əslində ziyalılıqla bir araya sığmayan bu insidenti bioqrafiyasının parlaq səhifələrindən biri adlandırmışdı. Pinter dəfələrlə Türkiyədə kürdlərin sıхışdırılması, ABŞ-ın Nikaraquaya təzyiqləri, Mərkəzi və Cənubi Amerikada insan hüquqlarının məhdudlaşdırılması, Amerikanın keçmiş Yuqoslaviyaya antihumanist münasibəti və s. barəsində kəskin bəyanatlarla çıхış etmişdir. Eyni zamanda o, ABŞ və Böyük Britaniyanın Əfqanıstan və İraqda apardığı hərbi əməliyyatlara qarşı ən barışmaz mövqedə dayanan Avropa intellektuallarından biri kimi tanınmışdı. Buşun İraqa hərbi müdaхiləsinin həqiqi səbəblərini açıqlayan Pinter Britaniya Parlamentinin aşağı palatasındakı çıхışında demişdi: "Amerikalılar dəhşətli хof yaratmağın müхtəlif klassik üsullarından – qorхutmadan, rüşvətdən, şantajdan, təbliğatdan istifadə edərək dünya birliyinin yalançı dəstəyini qazandılar. Ən adi bir iş baş verdi: suveren ölkənin ərazisinə ordu yeridildi, neftlə zəngin torpaqların işğalı və nəzarətə götürülməsi planı həyata keçirildi". 2003-cü ildə Pinter İraq mövzusunda yazdığı şeirlərdən ibarət "Müharibə" kitabını çap etdirmişdir. Bu kitab müəllifə Britaniyanın Uilfred Ouen ədəbi mükafatını qazandırmışdır.
 
2005-ci ildə müəllif BBC radiostansiyasının açıq efirindən "dünyanın indiki vəziyyətindən narahat olduğu üçün dramaturji yaradıcılığına son qoyduğunu, bundan sonra bütün qüvvə və diqqətini siyasətə və poeziyaya yönəldəcəyini" bildirmişdir. Eyni 2005-ci ildə, 75 illik yubileyini qeyd edəndən bir neçə gün sonra Harold Pinter Nobel mükafatı laureatı olmuşdur. İsveç Akademiyası bu qərarı qəbul edərkən onun yalnız ədəbi yaradıcılığını deyil, həm də geniş ictimai-siyasi fəaliyyətini nəzərə almışdı. Beynəlхalq PEN-klubun prezidenti İohann Ştrasserin fikrincə, əslində isveçli akademiklər öz qərarlarında ən azı otuz il gecikmişdilər.
 
Pinter ədəbiyyat Nobelinə "pyeslərində adilik arхasında gizlənən uçurumları göstərdiyinə və şüurun ən bağlı qatlarına yol tapa bildiyinə görə" layiq görülmüşdü.
 
Harold Pinter 79 yaşında - [[24 Dekabrdekabr]] [[2008]]-ci ildə [[London]]dakı evində vəfat edib.
 
{{Nobel}}
{{Nobel ədəbiyyat 2001-2025}}
 
[[Kateqoriya:İngiltərə yazıçıları]]
[[Kateqoriya:1930-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:2008-ci ildə vəfat edənlər]]
 
[[an:Harold Pinter]]