"Qiymətli kağız" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

6 bayt əlavə edildi ,  1 il öncə
k (#Əsas məzmun və Qiymətli kağızların növləri oq uyğunlaşdırıldı.)
'''Qiymətli kağız''' — müəyyənləşdirilmiş formaya riayət edilməklə hər hansı hüququ təsdiqləyən elə bir [[sənəd]]dir ki, həmin hüquq bu sənəd olmadan həyata keçirilə və başqa şəxsə verilə bilməz.
 
== Qiymətli kağızların növləri ==
Qiymətli kağızlar, pul və yaxud [[əmtəə]] [[sənəd]]ləridir, onların sahibinə [[mülk]] hüquqları verilir və müəyyən pul məbləğlərinin, gəlirlərin alınmasına hüquq verir. [[Pul]]lu qiymətli kağızlara - [[istiqraz]] vərəqələrini, [[veksel]]ləri, pul [[çek]]lərini aid etmək olar. [[Əmtəə]] qiymətli kağızlara - onların sahiblərinin maddi, mülkiyyət hüquqlarını təsbit edən konosamentlər (əmtəə fakturaları), anbar vəsiqələri aiddir. Qiymətli kağızların arasında xüsusi yeri [[səhm]]lər tutur, onlar istər pul istərsə də mülk hüquqlarını əks etdirir. Qiymətli kağızlar [[alqı-satqı]] obyekti ola bilər.
 
Qiymətli kağız forması və rekvizitləri qanunvericiliklə müəyyənləşən və hər hansı hüququ təsdiq və təsbit edən sənəddir.
[[Azərbaycan Respublikası]] Mülki Məcəlləsinin 987.1-ci maddəsində qiymətli kağız anlayışı aşağıdakı kimi verilmişdir:"Qiymətli kağız müəyyənləşdirilmiş formaya riayət olunmaqla hər hansı hüququ təsdiqləyən elə bir sənəddir ki, həmin hüquq bu sənəd olmadan nə həyata keçirilə bilər, nə də başqa şəxsə verilə bilər. Qiymətli kağız başqasına verildikdə onun təsdiqlədiyi bütün hüquqlar da keçir." [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-ın Vahid [[Ticarət]] Kodeksində qiymətli kağızlara aşağıdakı anlayış verilir:
[[Qiymətli kağızlar]] (securities) – pul [[kapital]]ını cəlb etmək üçün silsiləvi olaraq buraxılan qiymətli kağızlardır, yəni: [[səhm]], [[istiqraz]], dövlətin borc öhdəlikləri və onlardan törəyən sənədlərdir (klassik opsionlar, varrant, üstünlük hüququ və s.).<ref>[http://www.economy.gov.az/index.php?option=com_content&view=article&id=516&Itemid=27 Korporativ qiymətli kağızlar]</ref>
Birinci dərəcəli əsas qiymətli kağızlara mülkiyyət hüququ olan — [[pul]], [[əmtəə]], [[əmlak]], [[kapital]] və s. daxildir. Törəmə [[qiymətli kağızlar]] isə valyuta, faiz, indeks və opsionlar hesab edilir.
 
Əsas qiymətli kağızlar özləri də 2 qrupda cəmləşirlər:
*ilkin qiymətli ([[aksiya]]lar, [[veksel]]lər )
*ikinci dərəcəli qiymətli kağızlar (ilkin qiymətli kağızların əsasında buraxılan kağızlardır).
Qiymətli kağızlar bazarında müddətli qiymətli kağızlar da olur. Müddətinə görə qiymətli kağızlar üç yarımnövə ayrılır:
*qısamüddətli (1 ilə qədər),
*ortamüddətli (5 -10−10 ilə qədər )
*uzunmüddətli (20 -30−30 ilə qədər)
 
Qiymətli kağızlar bazarında dövlət və qeyri-dövlət adını daşıyan qiymətli kağızlar da var. Dövlət qiymətli kağızları, adı müxtəlif olan [[istiqraz]]lar hesab edilir. Qeyri [[dövlət]] [[qiymətli kağızlar]]ı isə müxtəlif [[şirkət]]lər yaxud fiziki şəxslər tərəfindən tədavülə buraxılan qiymətli kağızlardır.
 
== Səhm ==
 
[[Səhm]], qiymətli kağız olaraq səhmdar [[cəmiyyət]]in üzvü kimi, divident almaq və səhmdar cəmiyyətin idarə olunmasında iştirak etməyə şərait yaradır. Səhmdar milli [[valyuta]] ilə və ya nizamnamədə nəzərdə tutulan halda xarici [[valyuta]]da ödənilə bilər, həmçinin natural [[mülkiyyət]] formasında ödəmələr də səhmdar cəmiyyətin fəaliyyətində istifadə oluna bilər. Ödəmə formasından asılı olmayaraq səhmin qiyməti milli valyutada göstərilir. Hər bir səhmdar cəmiyyətin səhmləri eyni nominal qiymətə malikdir, [[Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyi]]nin təsdiq etdiyi formada [[səhm]]lərini buraxa bilər. [[Müəssisə]] [[müflis]]ləşən halda [[səhm]]ləri geri qaytarılmır. Səhmdarlar , müəssisənin əmlakı satıldıqdan və bütün [[borc]]lar ödənildikdən sonra qalan pulları öz aralarında bölüşdürürlər.
 
Rendit, qiymətli kağızlarin nisbi gərginlik göstəricisidir. [[İstiqraz]]ların renditi ödənilən dividentlərin istiqrazların cari məzənnələrinə nisbəti kimi hesablanır və faizlə ölçülür.
 
== Veksel ==
[[Veksel]] -(alman sözü olub - mübadilə deməkdir) müəyyən formada yazılı şəkildə tərtib edilmiş (uzunmüddətli öhdəlik şəklində) qiymətli kağızdır. Vekselin verdiyi şəxs (kreditor, borcverən) veksel sahibi adlanır, veksel şərtsiz,qanun tərəfindən qəbul edilən, qeyd edilmiş müddətə və müəyyən şərtlərlə ona pul borcunun alınması (qaytarılması ) hüququnu verir. Veksel qiymətli kağız olaraq borc alanın öhdəçiliyini təsdiq edir, borcun qaytarılma vaxtını,həcmi və kimə qaytarıldığını göstərir. Normal fəaliyyət göstərən bazar iqtisadiyyatı şəraitində hər bir bazar subyekti malı borc götürərkən mal yiyəsinə onun razılığı ilə qaytarma vaxtını uzatmaq şərtilə veksel verə bilər.
 
[[Veksel]] -(alman sözü olub - mübadilə deməkdir) müəyyən formada yazılı şəkildə tərtib edilmiş (uzunmüddətli öhdəlik şəklində) qiymətli kağızdır. Vekselin verdiyi şəxs (kreditor, borcverən) veksel sahibi adlanır, veksel şərtsiz,qanun tərəfindən qəbul edilən, qeyd edilmiş müddətə və müəyyən şərtlərlə ona pul borcunun alınması (qaytarılması ) hüququnu verir. Veksel qiymətli kağız olaraq borc alanın öhdəçiliyini təsdiq edir, borcun qaytarılma vaxtını,həcmi və kimə qaytarıldığını göstərir. Normal fəaliyyət göstərən bazar iqtisadiyyatı şəraitində hər bir bazar subyekti malı borc götürərkən mal yiyəsinə onun razılığı ilə qaytarma vaxtını uzatmaq şərtilə veksel verə bilər.
 
Veksel aşağıdakı rekvizitlərlə öz əksini tapmalıdır:
Veksellərlə hesablaşma zamanı vəsaitlərin dövriyyə qabiliyyətini sürətləndirmək üçün [[bank]]lar onları [[diskont]] edə,[[veksel]]in təminatı qismində ssudalar verə bilər, müştərilərə [[veksel]]ə görə ödənişin əldə edilməsi və [[borc]]ların ödənilməsi üzrə xidmətlər göstərə bilərlər. [[Veksel]] malların satışının yaxşılaşdırılmasına və dövriyyə vəsaitlərinin dövriyyə sürətinin artırılmasına kömək edir, bu da [[müəssisə]]nin borc [[kapital]]a və ümumilikdə [[pul]] vəsaitlərinə ehtiyacının azalmasına səbəb olur.
 
Bu növbəti hallarda baş verir:
* vekselin müddəti malların satış müddəti ilə uyğun gəlir;
* mal sövdələşmələri veksellərlə rəsmiləşdirilir.
 
== Xarici keçidlər ==
 
* [http://www.sumwee.org/aze/images/pdf/qanunlar/0009.pdf Qiymətli Kağızlar Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu] {{dead link}}