"Atatürk, Anası və Qadın Hüquqları abidəsi" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Düzəlişin təsviri yoxdur.
Teq: 2017 viki-mətn redaktoru
Teq: 2017 viki-mətn redaktoru
 
== Tarixi ==
1967-ci ilin mayında qurulan Karşıyaka Atatürk Abidəsi Qurma və İdeallarını Yaşatma Dərnəyi Karşıyakada Mustafa Kamal Atatürkün xatirəsinə abidə qoyulması üçün layihə müsabiqəsi başlatdı.<ref name="izmimod">{{WebCite kaynağıweb | url = http://www.izmimod.org.tr/v2/haberler/767-karsiyaka-ataturk-annesi-ve-kadin-haklari-aniti-hakkinda-degerlendirme-ve-oneriler | başlıktitle = Karşıyaka Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı Hakkında Değerlendirme ve Öneriler | yayımcıpublisher = Mimarlar Odası İzmir Şubesi | tarihdate = 6 Haziran 2017 | erişimtarihiaccessdate = 23 Temmuz 2019 | arşivurlarchive-url = https://web.archive.org/web/20190723171303/http://www.izmimod.org.tr/v2/haberler/767-karsiyaka-ataturk-annesi-ve-kadin-haklari-aniti-hakkinda-degerlendirme-ve-oneriler | arşivtarihi = 23 Temmuz 2019 | ölüurl =}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |başlıktitle=Karşıyaka Atatürk Anıtı Yarışması Açıldı |gazetenewspaper=Milliyet |tarihdate=10 Mayıs 1971 |sayfa=2}}</ref> 10 noyabr 1971-ci ildə nəticəsi elan olunan müsabiqədə heykəltəraş Tamer Başoğlu ve memar Erkal Güngörenin dizaynı qalib gəldi.<ref name="izmimod"/> [[Türkiyədə cümhuriyyətin elan edilməsi|Cümhuriyyətin elan edilməsi]]nin 50. ili şərəfinə qərarlaşdırılan və 1.2 milyon lirəyə başa gəlməsi planlanlaşdırılan abidə karşıyakalıların ianələriylə 1972-ci ildə inşa edilməyə başlandı və 26 oktyabr 1973-cü ildə mərasimlə açıldı.<ref name="izmimod"/><ref>{{HaberCite kaynağınews |başlıktitle=Karşıyaka Anıtı |gazetenewspaper=Milliyet |tarihdate=21 Mayıs 1973 |sayfa=3}}</ref><ref name="gungoren">{{DergiCite kaynağıjournal |url=http://egemimarlik.org/98-99/3.pdf |başlıktitle=Yıkımlar Zincirinde Bir Halka ve Karşıyaka Atatürk, Zübeyde Hanım ve Kadın Hakları Anıtı |dergi=Ege Mimarlık |sayı=2018/1-2 |cilt=98-99 |sayfalar=16-19|ilk=Elâ |son=Güngören |tarihdate=Nisan 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019 |arşivurlarchive-url=https://web.archive.org/web/20190723182057/http://egemimarlik.org/98-99/3.pdf |arşivtarihi=23 Temmuz 2019 |ölüurl=evet}}</ref><ref name="mimarlik">{{DergiCite kaynağıjournal |url=http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=410&RecID=4217 |başlıktitle=Yok Olan Değer: Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı |dergi=Mimarlık |sayı=396 |ad1=Nazlı İpek |soyadı1=Mavuşoğlu Çakman |ad2=Nağme Ebru |soyadı2=Karabağ |tarihdate=Temmuz-Ağustos 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref>
2015-ci ilin mayında baxımsızlıq və korroziya səbəbiylə pis vəziyyətdə olan abidənin dağıdılaraq yerinə daha böyüyünün tikiləcəyi deyildi.<ref name="cnnturk">{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.cnnturk.com/turkiye/karsiyakada-anit-gerginligi-buyudu |başlıktitle=Karşıyaka'da anıt gerginliği büyüdü |yayımcıpublisher=CNN Türk |tarihdate=30 Mayıs 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019 |arşivurlarchive-url=https://web.archive.org/web/20170708063458/http://www.cnnturk.com/turkiye/karsiyakada-anit-gerginligi-buyudu |arşivtarihi=8 Temmuz 2017 |ölüurl=evet}}</ref><ref name="yukselecek">{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.hurriyet.com.tr/ege/kadin-haklari-aniti-yukselecek-29599942 |başlıktitle=Kadın Hakları Anıtı yükselecek |ilk=Elif |son=Demirci |yer=İzmir |çalışma=Hürriyet |tarihdate=22 Temmuz 2015 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019 |arşivurlarchive-url=https://web.archive.org/web/20190723182059/http://www.hurriyet.com.tr/ege/kadin-haklari-aniti-yukselecek-29599942 |arşivtarihi=23 Temmuz 2019 |ölüurl=hayır}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.egepostasi.com/haber/karsiyaka-da-anit-tartismasi/159899 |başlıktitle=Karşıyaka'da 'Anıt' tartışması |çalışma=Ege Postası |tarihdate=24 Mayıs 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> İzmir Valiliyi abidənin "can və mal təhlükəsizliyi üçün risk yaratdığını" bildirdi.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.egehaber.com/izmir/karsiyaka-nin-simgesi-olan-anit-icin-valilikten-rapor-geldi-h165513.html |başlıktitle=Karşıyaka'nın simgesi olan Anıt için Valilikten rapor geldi |çalışma=Ege Haber |tarihdate=30 Mayıs 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019 |arşivurlarchive-url=https://web.archive.org/web/20190809144030/https://www.egehaber.com/izmir/karsiyaka-nin-simgesi-olan-anit-icin-valilikten-rapor-geldi-h165513.html |arşivtarihi=9 Ağustos 2019 |ölüurl=evet}}</ref> İzmir 1 saylı Mədəniyyət Mülklərinin Qorunması üzrə Bölgə Komitəsi də abidənin "tarixi abidə" olmadığını bildirərək yenilənməsinə icazə verdi.<ref>{{WebCite kaynağıweb | url = https://www.insaatderyasi.com/koruma-kurulundan-karsiyaka-anitina-onay-5067h.htm | başlıktitle = Koruma Kurulu'ndan Karşıyaka Anıtı'na Onay | yayımcıpublisher = İnşaat Deryası | tarihdate = 8 Haziran 2017 | erişimtarihiaccessdate = 23 Temmuz 2019 | arşivurlarchive-url = https://web.archive.org/web/20190812150649/https://www.insaatderyasi.com/koruma-kurulundan-karsiyaka-anitina-onay-5067h.htm | arşivtarihi = 12 Ağustos 2019 | ölüurl =evet}}</ref> 2017-nin aprelində təşkil edilən tenderdən sonra 6.8 milyon lirə xərc qarşılığında firma ilə müqavilə imzalandı.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.egepostasi.com/haber/karsiyaka-mhp-den-anit-cikisi/160248 |başlıktitle=Karşıyaka MHP'den anıt çıkışı |çalışma=Ege Postası |tarihdate=29 Mayıs 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> 12 iyun 2017-ci ildə abidənin dağıdılması reallaşdı.<ref name="gungoren"/><ref name="mimarlik"/> Bələdiyyənin dağıdılma qərarının rəddi üçün açılan məhkəmədə daha əvvəl prosesi dayandırma tələbi, daha sonra da məhkəmənin özü idarə məhkəməsi tərəfindən rədd edildi.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.hurriyet.com.tr/anita-dava-actilar-40470357 |başlıktitle=Anıt'a dava açtılar |ilk=Bahri |son=Karataş |yer=İzmir |çalışma=Hürriyet |tarihdate=26 Mayıs 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/karsiyakadaki-anit-icin-yurutmeyi-durdurma-talebine-ret-1951710/ |başlıktitle=Karşıyaka'daki anıt için yürütmeyi durdurma talebine ret |çalışma=Sözcü |tarihdate=29 Temmuz 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.hurriyet.com.tr/karsiyakada-anit-davasini-belediye-kazandi-40633148 |başlıktitle=Karşıyaka'da Anıt davasını belediye kazandı |yer=İzmir |çalışma=Hürriyet |tarihdate=3 Kasım 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> Təxminən bir il çəkən tikinti işlərinin ardınca tamamlanan abidənin açılışı 2018-ci ildə həyata keçdi.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.haberturk.com/izmir-haberleri/60702766-karsiyaka-selda-bagcan-konserine-hazirlaniyor |başlıktitle=Karşıyaka, Selda Bağcan konserine hazırlanıyor |yayımcıpublisher=Haberturk.com |tarihdate=9 Mayıs 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> Abidənin altındakı 110 m<sup>2</sup>lik ərazidə yaradılan Qadına Hörmət Muzeyi 3 noyabr 2018-də qonaqlara açıldı.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.haberturk.com/izmir-haberleri/64294849-en-anlamli-muze-acilis-icin-gun-sayiyorkadina-saygi-muzesi-3-kasimda-aciliyor |başlıktitle=En anlamlı müze, açılış için gün sayıyor 'Kadına Saygı Müzesi' 3 Kasım'da açılıyor |yayımcıpublisher=Haberturk.com |tarihdate=28 Ekim 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.egedesonsoz.com/haber/baskan-akpinar-karsiyaka-anitinin-acilisinda-konustu-gorev-surem-boyunca-yaptigim-en-anlamli-is/994788 |başlıktitle=Başkan Akpınar Karşıyaka anıtının açılışında konuştu: Görev sürem boyunca yaptığım en anlamlı iş! |ilk=Mehmet |son=İşler |çalışma=Ege'de Son Söz |tarihdate=3 Kasım 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.milliyet.com.tr/gundem/karsiyakanin-kadina-saygi-muzesi-acildi-2771926 |başlıktitle=Karşıyaka'nın 'Kadına Saygı Müzesi' açıldı |çalışma=Milliyet |tarihdate=4 Kasım 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> Muzeydə cümhuriyyət tarixində yeri olan yüz qadının həyat hekayələri toplandı.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/izmir/karsiyaka/kadina-saygi-muzesine-ilgi-41036343 |başlıktitle=Kadına Saygı Müzesi'ne ilgi |çalışma=Hürriyet |tarihdate=30 Kasım 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> Abidə 2018 Beynəlxalq Daşınmaz Əmlak Mükafatlarında Çox Məqsədli İstifadə Məkanlarının İnkiaf Etdirilməsi və İctimai İstifadə Ərazilərinin İNkişaf etdirilməsi kateqoriyalarında həm Avropa Mükafatına, həm də Dünya Mükafatına layiq görüldü.<ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.haberturk.com/izmir-haberleri/64339117-karsiyakanin-anitina-avrupadan-buyuk-odulataturk-annesi-ve-kadin-haklari-aniti-ile-alt |başlıktitle=Karşıyaka'nın anıtına Avrupa'dan büyük ödül Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı ile alt kısmında ... |yayımcıpublisher=Haberturk.com |tarihdate=30 Ekim 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/izmir/karsiyaka/karsiyakada-anita-odul-41045628 |başlıktitle=Karşıyaka'da anıta ödül |çalışma=Hürriyet |yer=İzmir |tarihdate=9 Aralık 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/istanbul/merkez/heykeltiras-prof-tamer-basogluna-ingilterede-41009460 |başlıktitle=Heykeltıraş Prof. Tamer Başoğlu'na İngiltere'de üç büyük ödül |çalışma=Hürriyet |tarihdate=5 Kasım 2018 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref>
 
== Mimari ==
Abidə yerdən əyri formasında çıxan və bürünüc kəmərdən keçdikdən sonra dik olaraq yuxarı qalxan yeddi beton tikilidən ibarətdir.<ref name="izmimod"/><ref name="gungoren"/><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.researchgate.net/publication/312126482_Ataturk_Annesi_ve_Kadin_Haklari_Aniti_Izmir-_Karsiyaka |başlıktitle=Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı |ilk=Elâ |son=Güngören |yayımcıpublisher=ResearchGate |tarihdate=Ocak 2015 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref> [[Atatürkün Prinsipləri]]nə ithafən əvvəl altı ədəd olması planlaşdırılan tikililər Ədalət Partiyasının üzvü olan İzmir Bələdiyyə Başçısı Osman Kibarın etirazı nəticəsində yeddiyə qaldırıldı.<ref name="gungoren"/> Tikililərin yüksəldilməsi Türkiyədə qadın hüquqlarının inkişafını göstərir.<ref name="izmimod"/> Bürünc kəmərin mərkəzində Mustafa Kamal Atatürkün qabartması, digər tərəflərdə Zibeydə xanım, mərmi daşıyan, qucağındakı uşaq ilə diz çökən, səsvermə qutusu qarşısında səs vermək üçün növbə gözləyən, kitab yazan və oxuyan bir neçə qadın, zeytun budağı daşıyan bir uşaq, maşın və fabrik qabartmaları yerləşdirilib.<ref name="izmimod"/>
 
Orijinal abidənin hündürlüyü {{Convert|15,54|m|ft|abbr=on}}, yerdən {{Convert|3,8|m|ft|abbr=on}} hündürlükdə başlayan bürünc kəmərin yüksəkliyi {{Convert|1,4|m|ft|abbr=on}}, eni {{Convert|6,5|m|ft|abbr=on}} idi.<ref name="izmimod"/><ref name="mimarlik"/><ref name="yukselecek"/> Böyüdülərək yenilənən abidənin tikilililərinin ən alçağı {{Convert|35,5|m|ft|abbr=on}}, ən hündürü {{Convert|41,7|m|ft|abbr=on}}, yerdən {{Convert|9|m|ft|abbr=on}} hündürlükdə başlayan bürünc kəmərin yüksəkliyi {{Convert|3,5|m|ft|abbr=on}}-dir.<ref name="cnnturk"/><ref name="yukselecek"/><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=http://www.egedesonsoz.com/haber/karsiyaka-da-anit-mesaisi-basladi-ne-zaman-bitecek/956693 |başlıktitle=Karşıyaka'da anıt mesaisi başladı: Ne zaman bitecek? |çalışma=Ege'de Son Söz |tarihdate=13 Haziran 2017 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019}}</ref><ref>{{HaberCite kaynağınews |url=https://www.haberturk.com/avrupa-konseyi-nin-selam-durdugu-ilce-karsiyaka-2283763 |başlıktitle=Avrupa Konseyi'nin selam durduğu ilçe: Karşıyaka |yayımcıpublisher=Haberturk.com |ilk=Osman |son=Gençer |tarihdate=7 Ocak 2019 |erişimtarihiaccessdate=23 Temmuz 2019 |arşivurlarchive-url=https://web.archive.org/web/20190723182058/https://www.haberturk.com/avrupa-konseyi-nin-selam-durdugu-ilce-karsiyaka-2283763 |arşivtarihi=23 Temmuz 2019 |ölüurl=hayır}}</ref>
 
== İstinadlar ==