"Koroğlu (opera)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

18 bayt çıxarıldı ,  11 ay öncə
Redaktənin izahı yoxdur
Teqlər: Vizual redaktor Mobil redaktə Mobil veb redaktə
| dili = [[Azərbaycan dili]]
| bəstəkar = [[Üzeyir Hacıbəyov]]
| libretto = Heydər İsmayılov<br/>[[Məmməd Səid Ordubadi]]
| dirijor =
| süjeti = [[Koroğlu dastanı]]nın Azərbaycan versiyası əsasında
| yeri = [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı]]
| səhnədəkilər =
| ifaçılar = [[Bülbül]]<br/>[[Əli Zülalov]]
| audio =
| audio_izah =
}}
 
'''«"Koroğlu»"''' — Azərbaycanın böyük bəstəkarı [[Üzeyir Hacıbəyov]] tərəfındən bəstələnmiş beş pərdəlik operadır. Əsərin librettosu Heydər İsmayılov və [[Məmməd Səid Ordubadi]] tərəfındən yazılmışdır. Türkdilli ölkələrin xalq əfsanələrindən biri olan [[Koroğlu dastanı]], Azərbaycanda da çox məşhurdur. Bu opera Hacıbəyovun yaradıcılığının zirvəsini təşkil edir. Azərbaycan opera sənətinin incilərindən sayılan bu operada Üzeyir bəy ilk dəfə olaraq klassik opera formasına riayət edərək bitkin ariyalar, kütləvi xor səhnələri, müxtəlif ansambllar, balet nömrələri, reçitativlər yaratmışdır. «"Koroğlu»" operası ilk dəfə [[1937]]-ci il [[30 aprel|aprelin 30]]-da [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı]]nda tamaşaya qoyulub.
==Tarixçə==
 
== Tarixçə ==
Bəstəkarın yaradıcılığında kulminasiya mərhələsi olan "Koroğlu" dünya klassik operaları sırasında parlaq nümunələrdən biridir. 5 pərdəli bu operanın libretto müəllifləri H. İsmayılov və [[Məmməd Səid Ordubadi|M.S. Ordubadidir]]. Librettonun yaradılmasında [[Üzeyir Hacıbəyov|Hacıbəyov]] fəal iştirak etmişdir. [[Üzeyir Hacıbəyov]] opera üzərində 1932-19361932–1936-cı illərdə işləmiş, ilk tamaşa [[1937]]-ci il [[30 aprel|aprelin 30]]-da [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı|AOBT]]-nda olmuşdur. Azərbaycanda, ümumiyyətlə Zaqafqaziyada, Orta Asiya, Türkiyə və İranda geniş yayılmış "Koroğlu" xalq dastanı operanın süjet əsasını təşkil edir. Operanın musiqisində [[Azərbaycan]] xalqının tarixi taleyi, xarakteri, psixologiyası, bütövlükdə dünyagörüşü əksini tapmışdır. "Koroğlu" tipik xalq qəhrəmanlıq dastanıdır. "Koroğlu"da opera sənətinə xas bütün əlamətlər bəstəkarın milli musiqi təfəkkürü süzgəcindən keçərək kamillik səviyyəsində yaradılmışdır.
 
"Koroğlu" operasına görə Üzeyir Hacıbəyov 1941 ildə Stalin mükafatına layiq görülmüşdür. "Koroğlu"-nun ilk tamaşasının rej. İ. Hidayətzadə, dirijoru H., (sonralar Ə. Həsənov), rəssamı R. Mustafayev olmuşdur. Rollarda [[Bülbül (müğənni)|Bülbül]] (Koroğlu), G. İsgəndərova (Nigar), M. Bağırov (Həsən xan), Q. İsgəndərov (təlxək), [[Əli Zülalov|Ə. Zülalov]] (Ehsan paşa), Q. Hüseynov (Həmzə bəy), B. Mustafayev (İbrahim xan) çıxış etmişlər. 1938 ildə opera Moskvada Azərbaycan incəsənəti dekadasında böyük müvəffəqiyyət qazanmışdır. [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı|AOBT]]-nda "Koroğlu"-nun 1943 (rus dilində; dirijor Niyazi), 1959 (rej. M. Məmmədov, dirijor Niyazi, rəssam Ə. Fətəliyev), 1975 ildə (rej. F. Səfərov, dirijor R. Abdullayev, rəssam T. Salahov) yeni quruluşları hazırlanmışdır. "Koroğlu" Aşqabad (1939, türkmən dilində), İrəvan (1942, erməni dilində) və Daşkənddə (1950, özbək dilində) tamaşaya qoyulmuşdur. AOBT-nın qastrol tamaşaları zamanı "Koroğlu" Təbriz, Tiflis, Kiyev, Peterburq və s. ş.-lərdə göstərilmişdir. "Koroğlu"nun 1952, 1970 illərdə klaviri və partiturası nəşr olunmuş, opera vala yazılmışdır.
|Polad: Həsən Xanın əsgəri
|[[tenor]]
|...
|-
|'''9'''
|Eyvaz: Həsən Xanın oğlu
|[[tenor]]
|...
|-
|'''10'''
|Xanəndə
|[[mezzo-soprano]]
|...
|-
|'''11'''
|Kəndlilər:
* Əli,
* Vəli,
* Nadir 
|
* [[bariton]],
* [[tenor]],
* [[tenor]]
|...
|-
|'''və s.'''
== Qəhrəmanlar və operanın özəllikləri ==
Operanın əsas qəhrəmanı olan '''''xalqın obrazı''''' məzlum vəziyyətdən tədricən güclənən etiraza, ədalət uğrunda əzmlə mübarizəyə qalxmaq qərarından —qələbə sevincinə qədər hərtərəfli, ardıcıl verilmişdir. Xalq obrazının açılışında ifadəli kiçik mövzu-tezislər — leytmotivlər böyük rol oynayır:
:1. Xalqın məzlumluğunu ifadə edən həyəcanlı mövzu ([[çahargah]] ladının kadensiya intonasiyası üstündədir).
:2. Üsyan etmiş xalq mövzusu ([[şur]] ladının kadensiya intonasiyaları üstündədir; çağırış xarakteri daşıyaraq aşıq musiqisinin obraz-intonasiya quruluşu ilə səsləşir).[[ŞəkilFayl:1966 CPA 3413.jpg|thumb|200px|left|"Koroğlu" operasına həsr olunmuş SSRİ poçt markası (1966).]]
:Qətiyyətli, təsirli xarakter daşıyan 3 və 4-cü leytmotivlər xalqın qəhrəmani obrazı ilə bağlıdır; [[rast]] ladı intonasiyaları üstündə qurulan bu leytmotivlərdə müasir kütləvi mahnı əlamətləri müəyyən qədər özünü göstərir.
: 5-ci mövzuda xalqın iradəsi, poetik əhvali-ruhiyyəsi, yüksək mənəvi keyfiyyətləri ifadə olunmuşdur. I pərdənin əvvəlində xalqın məzlumluğu leytmotivi üstündə qurularaq onun kədərini, həyəcanını, qəzəbini ifadə edən "Bu gözəl təbiət" xoru xalq obrazının ekspozisiyası rolunu onayır. Kəndlilərin obrazı artıq I pərdədən dramaturji fəallığı ilə seçilir. Hüznlü "Yazıq Alı" xoru, rəqs, dramatik xarakterli "Gərək bu gün edək qiyam" xorundan sonra, səhnə qəhrəmanlıq leytmotivi üstündə qurulan "Hər bir yerdən, dağdan, daşdan" xoru ilə tamamlanır. III pərdədə xalqın obrazı geniş və hərtərəfli verilmişdir. Xordan əvvəl səslənən antraktda üsyançıların yenilməz xarakteri ifadə olunmuşdur. Bu xor xalqın qəhrəmanlıq, mərdlik və nikbinliyinə həsr edilmiş himndir. Xorun musiqisi təntənəli, bayramsayağı, iradəli xarakter daşıyır.
 
 
O, Nigarın vokal partiyasında deyil, Koroğlunun və başqalarının partiyalarında, kütləvi səhnələrdə və Nigarın səhnəyə gəlişi zamanı orkestrdə səslənir. Bu dramaturji cizgi ilə Üzeyir Hacıbəyov qəhrəmanın mənəvi gözəlliyini, ciddiliyini nəzərə çarpdırır. Mənfi qəhrəmanlar arasında Həsən xan xüsusilə seçilir. I pərdədəki iki kiçik musiqi parçasında onun zülmkar, müstəbid xarakteri— lovğalıq, təkəbbür ("Xanların xanıyam"), rəhmsizlik ("Qəsdən bunu etmiş ol haramzada") kimi müxtəlif cəhətləri açılmışdır. Həsən xanın ümumiləşdirilmiş portreti onun II pərdədəki ariyasında ("Mina ibriklərə şərab doldurun") verilmişdir. Ariyada kəndli üsyanından qorxuya düşməsini məharətlə gizlədən hökmlü, lovğa hökmdarın süni əzəməti musiqi vasitəsilə canlandırılmışdır. Üzeyir Hacıbəyov xanın amiranə nidalarına münasib nitq intonasiyalarını son dərəcə dəqiqliklə tapa bilmişdir. Eyni zamanda ariyanın oynaq xarakterli ork. partiyası vasitəsilə bəstəkar ustalıqla xana öz istehzalı münasibətini bildirmişdir.
[[ŞəkilFayl:Poster of Azerbaijan 1939. Opera.jpg|alt=Koroğlu (opera)|thumb|
"Koroğlu" operasının afişası, 1939 il
]]
Xalq kütlələri və Nigarın leytmotivləri əsasında qurulmuş uvertüra operanın qəhrəmani-epik istiqamətini aydın nəzərə çarpdırır. Mütəşəkkil, məqsədyönlü intonasiya dramaturgiyasına əsaslanan "Koroğlu" operası geniş mənada H.-un simfoniya bəstəkarı olduğunu nümayiş etdirir. Musiqi vasitəsilə qəhrəmanlar müsbət və mənfi obrazlara ayrılmış, onların hər biri münasib intonasiya vasitələri ilə aydın, inandırıcı təsvir olunmuşdur. Operanın dramaturgiyası leytmotivlər sistemi əsasında qurulmuşdur. Mənfi surətləri xarakterizə edən leytmotivlər sabit, dəyişməz qalaraq feodal dünyasının yaşamağa qabil olmadığını, tarix səhnəsindən gedəcəyini aydın nümayiş etdirir. Xalq kütlələri, müsbət qəhrəmanlarla bağlı leytmotivlər isə, əksinə, əsər boyu fəal inkişafda verilərək dəyişir, bir-birlərinə təsir edir, qəhrəmani və lirik obrazlı intonasiyaları çarpazlaşdıraraq, tam və çoxcəhətli musiqi səhnələrinin yaranmasına zəmin olur.
 
"Koroğlu" ilə Üzeyir Hacıbəyovun yetkin yaradıcılıq üslubu formalaşmış, Azərb.-da bəstəkar yaradıcılığının mövcud olduğu 30 illik nailiyyətlərinə yekun vurulmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov "[[Leyli və Məcnun (opera)|Leyli və Məcnun]]"-dan "Koroğlu"ya qədər" məqaləsində yazır:
:"''...həm…həm ilk, həm də hələlik axırıncı Azərbaycan operasının müəllifi olmaq şərəfi mənə nəsib olmuşdur. Beləliklə, "[[Leyli və Məcnun (opera)|Leyli və Məcnun]]"dan "Koroğlu"ya qədər kecilən yol təkcə Azərbaycan operasının otuz illik tarixi deyil, həm də mənim şəxsi yaradıcılıq yolumdur...yolumdur…''"
 
"Koroğlu" ilə Üzeyir Hacıbəyov milli musiqi təfəkkürünü bütövlüklə bəstəkarlıq yaradıcılığının yüksək tələblərinə cavab verən yeni inkişaf mərhələsinə qaldırmış, bununla da mürəkkəb bədii məsələni həll etmişdir. Üzeyir Hacıbəyov şifahi ənənəli [[Azərbaycan musiqisi]]ndəki formayaratma prosesinin ümumi cəhətlərinin qanunauyğunluqlarını bu əsasda inkişaf etdirmişdir. Üzeyir Hacıbəyov milli melodikanın müxtəlif növlərini ümumiləşdirərək "Koroğlu"-da emosional ifadəliliyinə görə mənalı və rəngarəng tipik opera kantilenası yaratmışdır. Bununla belə, milli janrlardan gələn ahənglər operada aydın nəzərə çarpır; bu cəhətlər xüsusilə xalq və Koroğlunu xarakterizə edən aşıq musiqisinin obrazlı intonasiya kökü ilə bağlılıqda özünu göstərir. Üzeyir Hacıbəyov milli musiqi ilə bəstəkarlıq yaradıcılığının sintezi prinsipindən çıxış edərək polifoniya və harmoniya formalarını geniş tətbiq etmişdir. Məsələn, '''''"Çənlibel" xorunda''''' klassik polifoniya və Azərb. ladının intonasiya xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq klassik fuqa formasından istifadə etmişdir. Operadakı orijinal akkordlar sistemi də milli musiqinin lad-intonasiya xüsusiyyətlərindən irəli gəlir. Musiqi forması sahəsində də Üzeyir Hacıbəyov Avropa və milli musiqi təfəkkürünü çarpazlaşdırmışdır; bu vəhdət xüsusilə sonata formasının tətbiqində aydın nəzərə çarpır. Məsələn, uvertüra və III pərdənin antraktındakı melodiyanın inkişafındakı monotematizm (birmövzuluq) və monointonasiya quruluşu muğam kompozisiyasından irəli gələn xüsusiyyətlərdir. Operanın ork. partiyasının orijinal səslənməsinə nail olmaq üçün H. simf. ork.-in heyətinə tar, kamança, zurna, balaban kimi milli musiqi alətlərini daxil etmişdir. "Koroğlu"-da xor, ariya, ariozo, vokal ansambl, simfonik fraqmentlər kimi klassik musiqili səhnə janrları geniş inkişaflı mükəmməl formaya malikdirlər.
Sən çək orda min cəfa,
 
Biz görək burda səfa, ax...ax…
 
Gəl, Nigar!...
 
Sevdim səni mən, ey Nigar,
Ayrı düşdüm ondan,
 
Mən ayrı düşdüm ondan mən, hey...hey…
 
Ondan mən, hey...hey…
 
Ondan mən, hey...hey… ondan!
 
Dönmərəm bu yoldan,
Bu aləm sevgilər, məhəbbət
 
Yaratsın, yaratsın, ah...ah…!
 
Sevdim səni mən, ey Nigar,
 
== Mənbə ==
* [http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/AZ/data.pl?id=377&lang=AZ Ü. Hacıbəyovun Elektron Ensiklopediyası - "Koroğlu"]
 
== Xarici keçidlər ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=d90CP_BPx0U Üzeyir Hacıbəyov. Koroğlu operası - dinlə]
*[https://www.youtube.com/watch?v=3bRgd6Yv2W4 Koroğlu operasından parçalar (1954-cü ilin ifasi)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=oUKM3V2lFlY Lütfiyar İmanov - Koroğlunun ariyası "Sevdim səni məni, ey Nigarım"]
*'''"Koroğlu" operasını İZLƏ''' [[Lütfiyar İmanov]] və [[Fidan Qasımova]]nın iştirakı ilə: [http://www.youtube.com/watch?v=SWkGVcf8IT4 I pərdə], [http://www.youtube.com/watch?v=N-SU_DhpAm4 II pərdə], [http://www.youtube.com/watch?v=g06O8zW4lPc III pərdə], [http://www.youtube.com/watch?v=a0DmG3JU_PM IV pərdə], [http://www.youtube.com/watch?v=dKymXctkVF4 V pərdə]